--- title: "Mükellefiyet nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mukellefiyet" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Mükellefiyet **Kısaca:** Mükellefiyet, 3 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - İİK m.132 · taşınmazların kiralanmasında hüküm: Bir taşınmazın yararına veya yükümü altında doğan, taşınmazın satışında alıcının üstlendiği ayni ve benzeri yükler; burada irtifak hakları, taşınmaz rehinleri ve tapu siciline şerh verilmiş kişisel haklar anlaşılır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-132) - VUK m.9 · vergi ehliyeti: Vergi kanunlarına göre vergi ödevine tabi tutulan kişiyi ifade eder. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-9) - Harçlar K. m.125 · özel kanunlara göre harç mükellefi: Harç borcunu ödemekle yükümlü olan kişiyi ifade eder. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-125) ## Kanunda nerede geçiyor ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.128 – Mükellefiyetlerin listesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-128): Taşınmaz üzerindeki ipotek, irtifak hakkı, taşınmaz yükü, tapuya şerh verilmiş kişisel hak gibi üçüncü kişilere ait sınırlamalardır. Satış talebine bağlı olarak haciz tek başına bu kapsamda değerlendirilmez. - İİK m.132 – taşınmazların kiralanmasında hüküm (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-132#f1): Bir taşınmazın yararına veya yükümü altında doğan, taşınmazın satışında alıcının üstlendiği ayni ve benzeri yükler; burada irtifak hakları, taşınmaz rehinleri ve tapu siciline şerh verilmiş kişisel haklar anlaşılır. Maddenin metninde açıkça tanımlanmaz, uygulamada mükellefiyetler listesi ile ortaya çıkar. ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.9 – Vergi ehliyeti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-9#f1): Vergi kanunlarına göre vergi ödevine tabi tutulan kişiyi ifade eder. Maddenin konusu, mükellefiyetin doğması için ehliyetin değil, vergiyi doğuran olayın ve kanundaki diğer koşulların varlığının aranmasıdır. - VUK m.118 – Vergilendirme hataları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-118#f1-2): Kişinin vergi kanunları uyarınca vergiye tabi olması durumudur. Açıkça vergiye tabi olmayan ya da vergiden muaf bulunan kişilerden vergi istenmesi, mükellefiyette hatadır. ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.125 – Özel kanunlara göre harç mükellefi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-125#f1): Harç borcunu ödemekle yükümlü olan kişiyi ifade eder. Madde, mükellefin kim olacağına ilişkin hükümlerin özel kanunla farklı düzenlenebileceğini kabul eder. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel mükellefiyet kuralı / Özel kanun hükmü** (Harçlar K. m.125): Harçlar Kanunu'nun m.11 gibi genel mükellefiyet kuralları, davayı açanın veya işlemi isteyenin ya da resen işlemde lehine işlem yapılanın harç ödeyeceğini düzenler. Özel kanunda bu genel kuraldan farklı bir mükellef, muafiyet veya harç yükümlülüğü öngören bir hüküm bulunabilir. Özel kanun hükmü varsa, madde 125 uyarınca o hüküm uygulanır ve genel kural o ölçüde geri çekilir. - **Mükellefiyet hükmü / Harç miktarı ve tarife hükmü** (Harçlar K. m.125): Madde, yalnızca mükellefiyete ilişkin hükümleri kapsar. Harcın miktarı, matrahı ve tarifesi ile ilgili hükümler mükellefiyet kapsamına girmez. Özel kanunun harç miktarına ilişkin farklı bir düzenleme getirmesi bu maddeye değil, ayrıca ilgili hükme dayanır; madde yalnızca mükellefiyet konusunda öncelik sağlar. - **Dar mükellefiyet işverenine bağlı ücret (14. bent) / genel ücret** (GVK m.23): Kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan dar mükellefiyete tabi işverenin yanında çalışanın, işverenin Türkiye dışı kazancından döviz olarak aldığı ücret. Türkiye'de mukim işverenin ödediği ücret. 14. bent kapsamındaki ücret istisnadır; diğer ücretler genel hükümlere göre vergilendirilir. - **Tam mükellefiyet / dar mükellefiyet** (GVK m.86): Tam mükellef, bent 1 kapsamında gelirlerini bentlerdeki koşullara göre beyan dışı bırakabilir. Dar mükellef, yalnızca bent 2'de sayılan ve tamamı Türkiye'de tevkif edilmiş gelirler için beyanname dışı kalır. Aynı nitelikteki gelir için hangi bendin uygulanacağı mükellefiyet türüne göre değişir; dar mükellefte tutar sınırı aranmaz, tamamının tevkifli olması aranır. - **İdare meclisi kar payı / Dar mükellefiyet kazancı** (GVK geç. m.9): (a) bendi, kurumun idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kar paylarını konu alır. (b) bendi, dar mükellefiyete tabi kurumun ticari bilanço karını konu alır. Her iki bent farklı gelir kalemine ve farklı GVK bendine (m.75/3 ve m.75/4) bağlanmıştır; birinin uygulanması diğerini kendiliğinden doğurmaz. - **Gerçek usulde tesis edilmiş mükellefiyet / Götürü usulde doğmuş mükellefiyet** (GVK geç. m.31): Mükellefiyeti kanunun yürürlüğe girmesinden önce gerçek usulde kurulmuş olan mükellef, bu geçici hükmün kapsamına girer. Baştan götürü usulde kaydı yapılmış mükellef, bu geçici hükümden yararlanmak için geçiş yapacak mükellef değildir. Yalnızca gerçek usulden götürü usule geçiş isteyenler başvuru yoluyla bu maddeden yararlanabilir. ## İlgili konular - Genel muaflıklar ve istisnalar, mükellefiyetle ilgili genel hükümler (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/genel-muafliklar-ve-istisnalar-mukellefiyetle-ilgili-genel-hukumler - Artırma şartları (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/artirma-sartlari - Sonradan tesis edilen taşınmaz mükellefiyetleri ve ipotekli ve mahcuz (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/sonradan-tesis-edilen-tasinmaz-mukellefiyetleri-ve-ipotekli-ve-mahcuz - Vergi hatalarını düzeltme ve reddiyat (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/vergi-hatalarini-duzeltme-ve-reddiyat - Vuk, vergi uygulanmasında yetki ve vergi sorumluluğu (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/vuk-vergi-uygulanmasinda-yetki-ve-vergi-sorumlulugu ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2023/681 E., 2024/269 K., 22.05.2024 — ilgili: İİK m.128 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1036 E., 2023/714 K., 05.07.2023 — ilgili: İİK m.128 - Hukuk Genel Kurulu, 2017/353 E., 2021/1254 K., 19.10.2021 — ilgili: İİK m.128 ## İlgili terimler [Alacaklının rızası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/alacaklinin-rizasi) · [Özel kanun hükmü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-kanun-hukmu) · [Vergiyi doğuran olay](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vergiyi-doguran-olay) · [Vergilendirme dönemi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vergilendirme-donemi) · [Kıymet takdiri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kiymet-takdiri) · [İrtifak hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/irtifak-hakki) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.