---
title: "Naip hâkim nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/naip-hakim"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Naip hâkim

**Kısaca:** Mahkeme başkanının belirli tahkikat işlemlerini yapmak üzere görevlendirdiği üyedir. Delil toplama ve keşif gibi işlemleri tek başına yapabilir, ancak tahkikat işlemleri dışındaki geçici koruma talepleri hakkında kurul olarak karar verilir. (HMK m.185)

## Kanunda nerede geçiyor

### Ceza Muhakemesi Kanunu
- CMK m.244 – Gaibin tanımı ve yapılabilecek işlemler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-244#f3): Mahkeme adına delil işlemlerini yerinde yapmak üzere görevlendirilen hâkimdir. Gaip hakkındaki delil toplama ve koruma işlemleri bu yolla da yürütülebilir.
- CMK m.320 – Delillerin toplanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-320#f1): Mahkemenin delil toplama işini yerine getirmek üzere görevlendirdiği hâkimdir. Görevlendirme, mahkemenin kendi yargılama yetkisinin bir parçasını devretmesi anlamına gelir.

### Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.183/A – Toplu mahkemelerde tahkikat (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-183a#f3): Mahkeme başkanının, tahkikatın heyetçe yürütüldüğü işlerde belirli tahkikat işlemlerini yapmak üzere görevlendirdiği üyedir. Görevi, tahkikatın tamamını değil yalnızca belirtilen işlemleri kapsar.
- HMK m.185 – Toplu mahkemelerde tahkikatın sona ermesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-185): Mahkeme başkanının belirli tahkikat işlemlerini yapmak üzere görevlendirdiği üyedir. Delil toplama ve keşif gibi işlemleri tek başına yapabilir, ancak tahkikat işlemleri dışındaki geçici koruma talepleri hakkında kurul olarak karar verilir.

## Karıştırılan kavramlar

- **Mahkeme kendisi topluyor / naip hâkim veya istinabe** (CMK m.320): Mahkeme delilleri bizzat toplayabilir. Mahkeme, delil toplamayı bir naip hâkime ya da istinabe olunan mahkemeye bırakabilir. Yöntem seçimi mahkemenin takdirinde olup kanun bu seçimde bir sıralama koymaz; her iki yolda da soruşturma hükümleri uygulanır.
- **Tahkikat hâkimi / naip hâkim** (HMK m.183/A): Tahkikat hâkimi, heyet kararıyla iş veya davanın özelliğine göre tahkikatın tamamını yürütmek üzere görevlendirilir. Naip hâkim, mahkeme başkanı tarafından belirli bazı tahkikat işlemleri için görevlendirilir. Görevlendirmeyi yapan merci ve kapsam farklıdır. Tahkikat hâkimi heyet kararına, naip hâkim başkanın kararına dayanır.
- **Naip hâkim / Tahkikat hâkimi** (HMK m.185): Naip hâkim, mahkeme başkanının belirli tahkikat işlemleri için görevlendirdiği üyedir. Tahkikat hâkimi, tahkikatın tamamını yürütmek üzere heyetin görevlendirdiği üyedir. Naip hâkim tahkikat işlemleri dışında kalan geçici koruma talepleri hakkında tek başına karar veremez; bu işler kurul olarak karara bağlanır.
- **Naip hâkim ve istinabe olunan mahkeme / Soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi** (CMK m.60): Naip hâkim ve istinabe olunan mahkeme, dava yargılama aşamasında tanığın dinlenmesi için görevlendirilmiş mercilerdir. Sulh ceza hâkimi, soruşturma evresinde tedbiri uygulayan hâkimdir. Tedbiri hangi merciin uygulayacağı, tanığın dinlendiği evrenin ve görevlendirmenin türüne göre belirlenir.
- **Naip hâkim kararı / İstinabe edilen mahkeme kararı** (CMK m.268): Naip hâkimin kararına yapılan itiraz, mensup olduğu ağır ceza mahkemesi başkanına gider. İstinabe edilen mahkemenin kararına karşı itiraz, o yerdeki mahkeme başkanı veya mahkemeye yukarıdaki bentlere göre gider. Naip hâkim ile istinabe edilen mahkemenin kararları için inceleme merci farklıdır.

## İlgili konular

- Islah ve maddi hataların düzeltilmesi, toplu mahkemelerde tahkikat (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/islah-ve-maddi-hatalarin-duzeltilmesi-tahkikatin-sona-ermesi-ve-sozlu-yargilama
- Gaiplerin ve kaçakların yargılanması, tüzel kişilerin soruşturmada ve kovuşturmada temsili, bazı suçlara ilişkin muhakeme usulü (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/gaibin-tanimi-ve-yapilabilecek-islemler-gaibe-ihtar

## Örnek kararlar

- Ceza Genel Kurulu, 2021/94 E., 2021/530 K., 04.11.2021 — ilgili: CMK m.320

## İlgili terimler

[Toplu mahkeme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/toplu-mahkeme) · [Tahkikatın tefhimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahkikatin-tefhimi) · [Gaip](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gaip) · [Heyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/heyet) · [Görüş bildirme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gorus-bildirme) · [Yargılamanın yenilenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yargilamanin-yenilenmesi) · [İstinabe](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-stinabe)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.