--- title: "Nispet nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/nispet" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Nispet **Kısaca:** Nispet, 5 kanunda 6 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - VUK m.20 · tarh: Matraha uygulanan ve vergi miktarını bulmayı sağlayan oran ya da tutardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-20) - GVK geç. m.12 · 1982, 1983 ve 1984 yılları gelirlerine uygulanacak vergi tarifeleri: Dilim içinde matrahın vergilendirildiği oran (yüzde). (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-12) - Harçlar K. m.101 · harcın nispeti: Harcın, tarifede gösterilen bir ölçü üzerinden hesaplanan oranıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-101) ## Kanunda nerede geçiyor ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.20 – Tarh (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-20#f1): Matraha uygulanan ve vergi miktarını bulmayı sağlayan oran ya da tutardır. Maddede nispetin de kanunda gösterilmiş olması aranır. - VUK m.316 – Madenlerde amortisman (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-316#f1): Her maden veya taş ocağı için ayrı ayrı Maliye ve Sanayi Bakanlıklarınca belirlenen oran veya yüzdedir. Madde nispetin büyüklük ve mahiyet ölçütlerine göre tespit edilmesini öngörür. ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK geç. m.12 – 1982, 1983 ve 1984 yılları gelirlerine uygulanacak vergi tarifeleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-12): Dilim içinde matrahın vergilendirildiği oran (yüzde). Tarifedeki her dilim için ayrı nispet uygulanır. ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.101 – Harcın nispeti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-101#f1): Harcın, tarifede gösterilen bir ölçü üzerinden hesaplanan oranıdır. Gemi ve liman harçlarında harç miktarı bu nispetin işleme uygulanmasıyla belirlenir. ### Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu - Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.35 – 5. İktibas serbestisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5846-sayili-fikir-ve-sanat-eserleri-kanunu/madde-35#f1-3): Alınan kısmın, iktibas yapılan esere oranla ve iktibasın amacına göre ölçülü olmasıdır. Maddenin 3. bendinde iktibasın haklı gösterilen maksatla orantılı kalması şartını ifade eder. ### Gider Vergileri Kanunu - Gider Vergileri Kanunu m.33 – Nispet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6802-sayili-gider-vergileri-kanunu/madde-33#f1): Matrah üzerinden hesaplanacak vergi oranı. Maddede genel nispet yüzde on beş binde iki olarak belirlenmiştir ve Cumhurbaşkanı bu oranı değiştirebilir. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel ilan ile ayrı ayrı tespit edilen nispet** (VUK m.318): Genel ilanla tespit edilen nispet, ilanların yapıldığı hesap döneminden itibaren geçerlidir. Ayrı ayrı tespit edilen nispet, ilgililerin müracaatta bulunduğu hesap döneminden itibaren geçerlidir. Geçerlilik başlangıcı iki nispet türünde farklıdır; mükellefin müracaat tarihi ayrı ayrı tespit edilen nispette belirleyicidir. - **Nispet veya miktar öngörülmüş olması / öngörülmemiş olması** (VUK m.325): İmtiyaz mukavelenamesinde yıllık belli bir nispet veya miktar gösterilmişse itfa bu oran üzerinden yapılır. Mukavelenamede böyle bir nispet veya miktar yoksa madde itfa hakkı doğurmaz. İtfa yalnız mukavelenamede açıkça belirlenmiş ölçüde gerçekleşir; sözleşmede boş bırakılmış bir oran maddeye dayanılarak tamamlanamaz. - **Nispet ile azami tutar / Yabancı memleket kağıtları** (5335 s. K. m.14): Türkiye'de düzenlenen kağıtlar için vergi, tablodaki nispet veya miktar üzerinden hesaplanır ve kâğıt başına tutar üst sınırına tabidir. Yabancı memleketlerden Türkiye üzerine düzenlenen kâğıtlar aynı miktarda vergiye tabidir; yabancı memlekette düzenlenip Türkiye'de kullanıma çıkarılanlar ise yarı nispette vergiye tabidir. Yurt dışında düzenlenip Türkiye'de kullanılan kâğıtta vergi, Türkiye'de düzenlenenin yarısı oranında alınır. ## İlgili konular - Gemi ve liman harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/gemi-ve-liman-harclari - Mevcutlarda amortisman (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/mevcutlarda-amortisman - Süreler ve vergi alacağının tayini (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/sureler-ve-vergi-alacaginin-tayini ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2017/2628 E., 2021/865 K., 29.06.2021 — ilgili: 5846 s. K. m.35 - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2020/1158 E., 2022/29 K., 09.02.2022 — ilgili: VUK m.20 ## İlgili terimler [Matrah](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/matrah) · [Alenileşmiş eser](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/alenilesmis-eser) · [Yok etme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yok-etme) · [İktibas](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-ktibas) · [Gemi ve liman harçları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gemi-ve-liman-harclari) · [Maliyet bedeli](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/maliyet-bedeli) · [Tarh](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarh) · [Sayılı tarife](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sayili-tarife) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.