---
title: "Nispi esas nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/nispi-esas"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Nispi esas

**Kısaca:** Harcın, işlemin konusu olan değerin ya da ağırlığın belirli bir oranı üzerinden hesaplanmasıdır. Harç tutarı değer ya da ağırlık arttıkça artar. (Harçlar K. m.41)

## Kanunda nerede geçiyor

### Harçlar Kanunu
- Harçlar K. m.15 – Harç alma ölçüleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-15#f1): Harcın, işlemin konusu olan paranın veya para ile ölçülebilen değerin üzerinden oransal olarak hesaplanmasıdır. Hesap, değer arttıkça harcın da artması esasına dayanır; oran ayrı bir maddede (HK m.21) ve tarifede belirlenir.
- Harçlar K. m.41 – Harç alma ölçüleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-41): Harcın, işlemin konusu olan değerin ya da ağırlığın belirli bir oranı üzerinden hesaplanmasıdır. Harç tutarı değer ya da ağırlık arttıkça artar.
- Harçlar K. m.54 – Harç alma ölçüleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-54#f1): Harcın, işlemle ilgili bir değer üzerinden hesaplanmasıdır. Değer ölçüsü, dava ya da işlemin konusu olan para veya parayla ölçülebilen miktardır; oran bu değere uygulanır.
- Harçlar K. m.75 – Harç alma ölçüleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-75): Harcın işlemin konusu olan değer veya ağırlık gibi ölçülebilir bir büyüklüğe oranla hesaplanmasıdır. Harç tutarı, ölçülen büyüklük arttıkça artar.
- Harçlar K. m.121 – Harç alma ölçüleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-121): Harca konu işlemin parasal değeri üzerinden oran uygulanarak hesaplanan ölçüdür. Bu madde kapsamındaki trafik harçları bakımından uygulanmaz.

## Karıştırılan kavramlar

- **Nispi esas / Maktu esas** (Harçlar K. m.15): Nispi esasta harç, değer ölçüsüne göre belirlenir ve matrah büyüdükçe harç da artar. Maktu esasta harç, işlemin nev'i ve mahiyetine göre belirlenir ve davanın değerinden bağımsız sabit bir tutardır. Aynı değerli iki davada, biri nispi diğeri maktu esasa tabi ise harç tutarları farklı olur. Değer büyüklüğü maktu harcı değiştirmez.
- **Maktu esas / Nispi esas** (Harçlar K. m.110): Maddede yer alan imtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları, belgenin nevine göre maktu esasla alınır. Değer ölçüsüne bağlı işlemlerde harç, (1) sayılı tarifedeki değer üzerinden nispi esasla alınır (m.15). Bu belgelerde harç miktarı belgenin değerinden bağımsızdır; değer araştırması veya nispet oranı uygulanmaz.

## İlgili konular

- Harçdan müstesna işlemler ve harçtan muaf olanlar (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/harcdan-mustesna-islemler-ve-harctan-muaf-olanlar
- İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları, trafik harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/imtiyazname-ruhsatname-ve-diploma-harclari-trafik-harclari
- Konsolosluk harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/konsolosluk-harclari
- Noter harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/noter-harclari
- Vergi yargısı harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/vergi-yargisi-harclari

## Örnek kararlar

- 9. Daire, 2024/4435 E., 2025/2381 K., 22.05.2025 — ilgili: Harçlar K. m.54
- 9. Daire, 2023/8766 E., 2025/2021 K., 15.05.2025 — ilgili: Harçlar K. m.54
- 9. Daire, 2024/1993 E., 2025/2025 K., 15.05.2025 — ilgili: Harçlar K. m.54

## İlgili terimler

[Maktu esas](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/maktu-esas) · [İşlemin nevi ve mahiyeti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/islemin-nevi-ve-mahiyeti) · [Sayılı tarife](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sayili-tarife) · [Trafik harcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/trafik-harci) · [Vergi yargısı harçları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vergi-yargisi-harclari) · [Konsolosluk harcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/konsolosluk-harci)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.