--- title: "Olağanüstü durum nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/olaganustu-durum" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Olağanüstü durum **Kısaca:** Olağanüstü durum, 5 kanunda 8 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.531 · genel olarak: Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi, resmî veya el yazılı vasiyetnamenin yapılmasını engelleyen hâllerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-531) - TBK m.138 · aşırı ifa güçlüğü: Sözleşme yapılırken taraflarca öngörülmemiş ve öngörülmesi de beklenmemiş olan, borçludan kaynaklanmayan olaydır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-138) - CGTİHK m.85 · adalet Bakanlığının ziyaret izni verme yetkisi: Doğal afet, yangın ve ayaklanma gibi olağan işleyişi bozan hallerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5275-sayili-ceza-ve-guvenlik-tedbirlerinin-infazi-hakkinda-kanun/madde-85) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.531 – 1. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-531): Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi, resmî veya el yazılı vasiyetnamenin yapılmasını engelleyen hâllerdir. Sözlü vasiyetnamenin kullanılabilmesi için bu hâllerin varlığı aranır. - TMK m.539 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-539#f1): Madde metninde sayılan yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık ve savaş gibi hâllerdir. Sayılanlar örnek niteliğinde olup bu hâllerin dışındaki durumlar, resmî veya el yazılı vasiyetnamenin yapılmasını fiilen engelleyen benzer bir olağanüstülük taşımalıdır. - TMK m.540 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-540#f1): Mirasbırakanın normal yazılı vasiyet şekillerine başvurmasını engelleyen durumdur. Maddenin uygulanabilmesi için bu durumun varlığı beyan edilen hususlar arasında yer alır ve hâkim tarafından değerlendirilir. - TMK m.745 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-745#f2): Mecranın geçişinin yükümlü malik bakımından olağan katlanma sınırını aşan ve bu nedenle bedelli satın alma talebini doğuran hâl. Maddede ayrıntılı ölçüt verilmemiştir; somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.138 – III. Aşırı ifa güçlüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-138): Sözleşme yapılırken taraflarca öngörülmemiş ve öngörülmesi de beklenmemiş olan, borçludan kaynaklanmayan olaydır. Öngörülmemesinin yeterli olmadığı, öngörülmesinin beklenmediği ölçütüne bağlıdır. ### Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun - CGTİHK m.85 – Adalet Bakanlığının ziyaret izni verme yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5275-sayili-ceza-ve-guvenlik-tedbirlerinin-infazi-hakkinda-kanun/madde-85): Doğal afet, yangın ve ayaklanma gibi olağan işleyişi bozan hallerdir. Önceden izin verilmiş olsa bile bu hâllerde ziyaret ve görüşmeler ertelenebilir. ### Türk Sivil Havacılık Kanunu - Türk Sivil Havacılık Kanunu m.100 – Kaptan pilotun genel yetki ve sorumlulukları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2920-sayili-turk-sivil-havacilik-kanunu/madde-100): Uçuş sırasında normal uçuş düzeninin dışına çıkan, hava aracının veya yolcuların güvenliğini tehdit eden durumdur. Kaptan pilota bu hallerde normal prosedürün dışında gereken önlemleri alma yetkisi tanınmıştır. ### Dışişleri Bakanlığı Personeline İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun - Dışişleri Bakanlığı Personeline İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun m.18 – Olağanüstü durumlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6004-sayili-disisleri-bakanligi-personeline-iliskin-bazi-duzenlemeler-hakkinda-kanun/madde-18): Savaş, iç karışıklık, tabii afet, salgın hastalık ya da can güvenliğini tehdit eden benzeri durumlardır. Bu durumların ortaya çıkması veya kuvvetli belirtilerinin bulunması yeterlidir. ## Karıştırılan kavramlar - **Olağan uçuş / olağanüstü durum** (2920 s. K. m.100): Normal uçuş düzeninde kaptan pilot, sevk ve idarenin genel kurallarına uymakla yükümlüdür. Olağanüstü durumda kaptan pilot, normal prosedürden ayrılarak gereken önlemleri alabilir. Olağanüstü durumda alınan önlemler, güvenliği korumak amacıyla alınmış olduğu ölçüde madde kapsamında meşru kabul edilir. - **Önceden izin verilmiş ziyaret / olağanüstü durum** (CGTİHK m.85): Ziyaret izni verilmiş ve plan kesinleşmiş olabilir. Doğal afet, yangın veya ayaklanma gibi olağanüstü durumlarda aynı ziyaret ertelenebilir. Önceden verilmiş izin, olağanüstü durumda ziyareti zorunlu kılmaz; erteleme kurumun takdirindedir. - **Olağanüstü durum / pek önemli sebep** (TMK m.124): Olağanüstü durum, somut olayda evliliğin zorunlu hâle geldiği dış koşulları ifade eder. Pek önemli sebep, başvurucunun evlenmesini gerektiren kişisel ve somut nedenleri ifade eder. Her iki ölçütün birlikte değerlendirilmesi uygulamada aranır; hâkim bunların her birinin varlığını ayrı ayrı takdir eder. - **Plan öncesi / plan sonrası olağanüstü durum** (TMK m.818): Plan öncesinde yapılan işletme planı, normal koşullara göre hazırlanır. Plan yürürlükteyken ortaya çıkan olağanüstü olaylar, planın ölçülerini bozar. Olağanüstü olaylar nedeniyle plan yeni duruma uygun hâle getirilir ve bedel verim noksanına ayrılır. ## İlgili konular - Vasiyet (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/vasiyet - Sona erme hâlleri (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/sona-erme-halleri - Komşu hakkı (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/komsu-hakki ## Örnek kararlar - 7. Hukuk Dairesi, 2023/3146 E., 2024/3938 K., 18.09.2024 — ilgili: TMK m.539, TMK m.540 - 7. Hukuk Dairesi, 2022/6575 E., 2024/246 K., 17.01.2024 — ilgili: TMK m.539, TMK m.540 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/582 E., 2025/24 K., 12.02.2025 — ilgili: TBK m.138 ## İlgili terimler [Sözlü vasiyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sozlu-vasiyet) · [Aşırı ifa güçlüğü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/asiri-ifa-guclugu-tbk-m-138) · [Can ve mal güvenliği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/can-ve-mal-guvenligi) · [Hasar tespit raporu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hasar-tespit-raporu) · [Mecra](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mecra) · [Sözleşmeden Dönme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sozlesmeden-donme) · [Resmî vasiyetname](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/resmi-vasiyetname) · [Sevk ve idare](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sevk-ve-idare) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.