--- title: "Ön inceleme nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/on-inceleme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Ön inceleme Diğer yazımlar: Öninceleme **Kısaca:** Ön inceleme, 11 kanunda 20 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.353 · duruşma yapılmadan verilecek kararlar: Bölge adliye mahkemesinin dosyayı esasa girmeden önce, eksiklik olup olmadığını ve kanun yolunun incelenmeye uygun olup olmadığını denetlediği aşamadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-353) - CMK m.279 · dosya üzerinde ön inceleme: Bölge adliye mahkemesine dosya geldiğinde, esasa girilmeden dosya üzerinde yapılan ve başvurunun kabul edilebilirliğini inceleyen ilk aşamadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-279) - Kabahatler K. m.28 · başvurunun incelenmesi: Başvuru dilekçesinin esasa girilmeden, dosya üzerinde mahkemece yapılan ilk değerlendirmedir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5326-sayili-kabahatler-kanunu/madde-28) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.117 – İleri sürülmesi ve incelenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-117): Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılan, dava şartları ve ilk itirazların incelendiği, uyuşmazlık konularının belirlendiği aşamadır. İlk itirazlar bu aşamada veya dosya üzerinden karara bağlanır. - HMK m.137 – Ön incelemenin kapsamı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-137#f1): Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra, tahkikattan önce mahkemenin dava ve uyuşmazlığı hazırlayarak yürüttüğü ara yargılama aşamasıdır. Kanun, bu aşamada yapılacak işlemleri sayarak kapsamını belirler. - HMK m.352 – Ön inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-352#f1): Bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinin, istinaf dilekçesi geldikten sonra dosya üzerinden yaptığı şekli inceleme aşamasıdır. Bu inceleme ilk derece yargılamasındaki ön incelemeden farklı olup, kanun yolu başvurusunun temel şartlarının varlığını denetler. - HMK m.353 – Duruşma yapılmadan verilecek kararlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-353#f1): Bölge adliye mahkemesinin dosyayı esasa girmeden önce, eksiklik olup olmadığını ve kanun yolunun incelenmeye uygun olup olmadığını denetlediği aşamadır. Bu maddenin uygulanabilmesi için ön incelemenin sonunda dosyada eksiklik bulunmadığının anlaşılması gerekir. - HMK m.366 – Kıyas yoluyla uygulanacak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-366): Başvuru dilekçesinin ve dosyanın kanun yolu incelemesine geçmeden önce usul yönünden değerlendirilmesidir. Kıyas yoluyla temyiz yargılamasında da bu aşamanın uygulandığı kabul edilmektedir. - HMK m.379 – Talebin ön incelemesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-379): Kanun yolu başvurusu üzerine yapılan, ilk derece yargılamasındaki ön incelemeden farklı, şekli niteliktedir. Amacı başvurunun kanun yolu bakımından temel şartları taşıyıp taşımadığını belirlemektir. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.158 – İhbar ve şikâyet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-158): Kamu görevlisi hakkındaki ihbar ve şikâyetlerde izin vermeye yetkili merciin, suç öğrenildiğinde başlattığı ön inceleme işlemidir. Bu madde doğrudan öninceleme usulünü düzenlemez; ilgili kurala atıf yapılır. - CMK m.279 – Dosya üzerinde ön inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-279#f1): Bölge adliye mahkemesine dosya geldiğinde, esasa girilmeden dosya üzerinde yapılan ve başvurunun kabul edilebilirliğini inceleyen ilk aşamadır. Duruşma veya taraflarin dinlenmesi bu aşamanın unsuru değildir. - CMK m.319 – Yenileme isteminin kabule değer görülmemesi nedenleri ve kabulü hâlinde yapılacak işlem (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-319): Yenileme isteminin kabule değer görülüp görülmeyeceğinin karara bağlandığı ilk aşamadır. Bu incelemede istemin şekli, dayandığı neden ve açıklanan delillerin varlığı kontrol edilir; esasa ilişkin delil toplama bu aşamada yapılmaz. ### Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun - Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun m.5 – Ön inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4483-sayili-memurlar-ve-diger-kamu-gorevlilerinin-yargilanmasi-hakkinda-kanun/madde-5#f1): İzin vermeye yetkili merciin, kamu görevlisi hakkında soruşturma izni verilip verilmeyeceğine karar vermeden önce olayın ön araştırmasını yaptırdığı işlemdir. Kanun bu işlemi ilk soruşturmanın yerine koymuş ve soruşturmanın savcılıkça yürütüleceğini benimsemiştir. - Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun m.6 – Ön inceleme yapanların yetkisi ve rapor (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4483-sayili-memurlar-ve-diger-kamu-gorevlilerinin-yargilanmasi-hakkinda-kanun/madde-6#f1): İzin vermeye yetkili merci tarafından, kamu görevlisi hakkında soruşturma izni verilip verilmemesi konusunda karar vermeden önce yapılan ve sonucunda rapor düzenlenen inceleme işlemidir. - Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun m.7 – Süre (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4483-sayili-memurlar-ve-diger-kamu-gorevlilerinin-yargilanmasi-hakkinda-kanun/madde-7#f1): Yetkili merciin, kanun kapsamına giren bir suçun işlendiğini öğrendiğinde başlattığı ve soruşturma izni kararından önce yapılan inceleme sürecidir. Maddede yer alan otuz günlük süre bu incelemeyi de kapsar. ### Kabahatler Kanunu - Kabahatler K. m.28 – Başvurunun incelenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5326-sayili-kabahatler-kanunu/madde-28#f1): Başvuru dilekçesinin esasa girilmeden, dosya üzerinde mahkemece yapılan ilk değerlendirmedir. Yetki, süre, başvurunun kapsamı ve başvuranın hakkı bakımından yapılır ve sonucunda başvurunun reddi, dosyanın gönderilmesi ya da usulden kabulü kararlarından biri verilir. ### Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun - AYMKYUHK m.16 – Başkan ve üyeler hakkında inceleme ve soruşturma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-16#f3): Başkanın gerekli gördüğü hâllerde, işi Genel Kurula götürmeden önce üyelerden birine yaptırdığı, soruşturma açılıp açılmayacağını belirlemeye yönelik incelemedir. İnceleyen üye sonucu bir raporla Başkana bildirir. ### İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun - İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun m.9 – Yönetim Kurulunun görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2560-sayili-istanbul-su-ve-kanalizasyon-idaresi-genel-mudurlugu-kurulus-ve-gorevleri-hakkinda/madde-9): Genel Müdürlükçe hazırlanan yönetmelik, bütçe, bilanço ve kadro taslaklarının Genel Kurula sunulmadan önce Yönetim Kurulunca incelenmesidir. Bu aşamada karar verilmez, yalnızca Genel Kurula sunulacak öneri hazırlanır. ### Yargıtay Kanunu - Yargıtay Kanunu m.60 – Dava dosyalarının Yargıtaya gönderilmesi ve Hukuk İşbölümü İnceleme Kurulu: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-60#f3): Dosyayı alan dairenin, esasa girmeden yalnız iş bölümüne uygun olup olmadığını değerlendirdiği inceleme aşamasıdır. Madde metni dairenin bu inceleme için bir aylık ve Kurul aşamasında iki haftalık süre öngörür. ### İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun - İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun m.5 – Genel Müdürlüğün görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3577-sayili-ithalatta-haksiz-rekabetin-onlenmesi-hakkinda-kanun/madde-5#f1-a): Genel Müdürlüğün, şikâyet üzerine veya re'sen, elindeki bilgi ve belgelerin ışığında yaptığı ilk değerlendirmedir. Bu aşamada soruşturma açılıp açılmayacağına ilişkin bir teklifin hazırlanması amaçlanır. ## Karıştırılan kavramlar - **Karar / ön inceleme** (2560 s. K. m.9): Yönetim Kurulu (a), (c), (e), (f), (h), (m), (o) bentlerinde doğrudan karar verir. Yönetim Kurulu (b) ve (d) bentlerinde yönetmelik, bütçe, bilanço, kadro ve yatırım planlarını yalnızca inceler ve Genel Kurula sunar. Bu işlerde nihai yetki Genel Kurulda kalır; Yönetim Kurulunun incelemesi karar niteliği taşımaz. - **Şikâyet üzerine / re'sen ön inceleme** (3577 s. K. m.5): Şikâyet üzerine yapılan ön incelemede harekete geçiren bir başvuru bulunur. Re'sen ön incelemede Genel Müdürlük bir başvuru beklemeden kendiliğinden harekete geçer. İki hâlde de ön inceleme aynı biçimde, verilen bilgi ve belgelerin ışığında yürütülür; yalnızca başlangıç tetikleyicisi farklıdır. - **Ön inceleme / soruşturma** (3577 s. K. m.5): Ön inceleme, soruşturma açılıp açılmayacağının değerlendirildiği ilk aşamadır. Soruşturma, Kurulun açılmasına karar vermesinin ardından yürütülen aşamadır. Genel Müdürlük ön incelemede yalnızca Kurula teklif sunar; soruşturmanın açılması Kurulun kararına bağlıdır. - **Ön inceleme süresi / Geçerlilik süresi** (4054 s. K. m.10): Kurul'un ön inceleme yapması için on beş günlük süre bildirim tarihinden başlar. Anlaşmanın hukuki geçerlilik kazanması için ayrıca otuz günlük süre bildirim tarihinden sayılır. İki süre ayrı çalışır; on beş gün içinde ön itiraz yapılmazsa, otuz gün dolduğunda anlaşma geçerlilik kazanır. - **Bizzat yapılan ön inceleme / görevlendirilen kişi eliyle yapılan ön inceleme** (4483 s. K. m.5): Yetkili merciin kendisinin yürüttüğü inceleme. Denetim elemanı veya üstü konumundaki memur eliyle yürütülen inceleme. Her iki yöntem de kanunda sayılmıştır; yetkili merci tercihini kullanır, ancak hakkında inceleme yapılanın eşiti eliyle inceleme yapılamaz. - **Ön inceleme yapanın yetkisi / yetkili merciin yetkisi** (4483 s. K. m.6): Ön inceleme yapanlar, görevlendiren merciin bütün yetkilerini haizdir ve bu yetkileri ön inceleme sırasında kullanır. Yetkili merci, soruşturma izni verme ya da vermeme kararını bu rapor üzerine kendisi verir. Ön inceleme yapan kişi araştırma yetkisini kullanır, ancak son kararı yetkili merci verir. ## İlgili konular - Kötüniyetle istinaf yoluna başvurma ve ön inceleme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/kotuniyetle-istinaf-yoluna-basvurma-ve-on-inceleme - İstinaf (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/istinaf - Suçlara ilişkin ihbarlar ve soruşturma (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/sorusturmanin-gizliligi-suclarin-ihbari-ve-sorusturma-islemleri - Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi, ön inceleme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/cevaba-cevap-ve-ikinci-cevap-dilekcesi-on-inceleme - Dava çeşitleri, dava şartları ve ilk itirazlar (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/dava-cesitleri-dava-sartlari-ve-ilk-itirazlar - Temyiz (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/temyiz ## Örnek kararlar - Genel Kurul, 2013/2105 E., 11.11.2015 — ilgili: 4483 s. K. m.6, 4483 s. K. m.5, 4483 s. K. m.7 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/769 E., 2023/1287 K., 20.12.2023 — ilgili: HMK m.352, HMK m.366 - Ceza Genel Kurulu, 2014/855 E., 2015/356 K., 03.11.2015 — ilgili: 4483 s. K. m.6, 4483 s. K. m.5 ## İlgili terimler [Dava şartı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dava-sarti) · [İlk itiraz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ilk-itiraz) · [İş bölümü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/is-bolumu) · [Yetkili merci](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yetkili-merci) · [Son söz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/son-soz) · [Uyuşmazlık konusu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/uyusmazlik-konusu) · [Esastan red](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/esastan-red) · [Soruşturma Kurulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sorusturma-kurulu) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.