--- title: "Özel kanun hükmü nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-kanun-hukmu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Özel kanun hükmü **Kısaca:** Özel kanun hükmü, 3 kanunda 4 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.760 · özel kanun hükümleri ve yerel âdet: Su kaynaklarının yararlanmasını ayrıntılı biçimde düzenleyen, TMK dışındaki mevzuat hükümleri. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-760) - Harçlar K. m.125 · özel kanunlara göre harç mükellefi: Harçlar Kanunu dışındaki bir kanunda, belirli bir dava veya işlem türü için konulmuş hükümdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-125) - 6413 s. K. m.24 · askeri öğrenciler hakkındaki özel kanun hükümleri: Askeri öğrencilere ilişkin olarak ayrıca düzenlenmiş ve bu Kanuna aykırı olmayan kanun hükmüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6413-sayili-turk-silahli-kuvvetleri-disiplin-kanunu/madde-24) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.748 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-748#f2): Maddede geçen geçitlerin kuruluş, kullanım ve sınırlarını düzenleyen, bu madde karşısında öncelikli olan kanun hükmüdür. Özel kanun bulunmadığında bu maddedeki yerel âdete başvurulur. - TMK m.760 – IV. Özel kanun hükümleri ve yerel âdet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-760#f1): Su kaynaklarının yararlanmasını ayrıntılı biçimde düzenleyen, TMK dışındaki mevzuat hükümleri. Maddenin ilk uygulama kaynağıdır ve yerel âdetten önce gelir. ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.125 – Özel kanunlara göre harç mükellefi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-125#f1): Harçlar Kanunu dışındaki bir kanunda, belirli bir dava veya işlem türü için konulmuş hükümdür. Madde bakımından bu hüküm Harçlar Kanunu'nun genel mükellefiyet kuralına üstün gelir. ### Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu - Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu m.24 – Askeri öğrenciler hakkındaki özel kanun hükümleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6413-sayili-turk-silahli-kuvvetleri-disiplin-kanunu/madde-24): Askeri öğrencilere ilişkin olarak ayrıca düzenlenmiş ve bu Kanuna aykırı olmayan kanun hükmüdür. Yalnızca Kanuna aykırı olmadığı ölçüde uygulanabilir. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel mükellefiyet kuralı / Özel kanun hükmü** (Harçlar K. m.125): Harçlar Kanunu'nun m.11 gibi genel mükellefiyet kuralları, davayı açanın veya işlemi isteyenin ya da resen işlemde lehine işlem yapılanın harç ödeyeceğini düzenler. Özel kanunda bu genel kuraldan farklı bir mükellef, muafiyet veya harç yükümlülüğü öngören bir hüküm bulunabilir. Özel kanun hükmü varsa, madde 125 uyarınca o hüküm uygulanır ve genel kural o ölçüde geri çekilir. - **Özel kanun hükmü / Yerel âdet** (TMK m.748): Geçide ilişkin özel kanun hükmü varsa bu hüküm öncelikle uygulanır. Özel kanun hükmü yoksa geçit, yerel âdete göre belirlenir. Önce özel kanun, ardından yerel âdet uygulanır; madde doğrudan genel bir kural koymaz. - **Özel kanun hükmü / 6413 sayılı Kanun genel hükmü** (6413 s. K. m.24): Askeri öğrencilere ilişkin özel kanunda yer alan ve bu Kanuna aykırı olmayan hükümler. 6413 sayılı Kanunun askeri öğrenciler dahil genel disiplin hükümleri. Özel kanun hükmü bulunan konuda ve aykırılık olmadığı ölçüde özel hüküm uygulanır; özel hüküm bulunmayan konuda 6413 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. - **Madde hükmü / özel kanun hükmü** (DMK m.193): Maddenin ilkesi, konut ihtiyacının fonla karşılanacağını genel olarak belirler. Ayrıntılar, yani kimin hangi koşulla yararlanacağı ve fonun işleyişi, özel kanunda düzenlenir. Somut bir hak için hem madde ilkesine hem de ayrıca özel kanuna bakmak gerekir. - **Genel yükümlülük / özel kanun hükmü** (Av. K. m.2): Maddedeki bilgi inceleme yükümlülüğü genel nitelik taşır. Kurumun kendi kanunundaki özel hükümler maddenin uygulanmasını sınırlayabilir. Özel kanun hükmü bulunan kurumda, o hüküm saklı kalmak kaydıyla avukatın bilgi talebi karşılanır. - **Özel kanun hükmü / Genel kanun hükmü (TMK)** (3388 s. K. m.4): 3388 sayılı Kanun, Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı'na özgü özel kanundur. Türk Medeni Kanunu'nun vakıflara ilişkin hükümleri (TMK m.101-117), vakıfların genel hukukudur. Özel kanun önceliklidir; genel hüküm yalnız özel kanunun sustuğu noktada tamamlayıcı olarak uygulanır. ## İlgili konular - Genel muaflıklar ve istisnalar, mükellefiyetle ilgili genel hükümler (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/genel-muafliklar-ve-istisnalar-mukellefiyetle-ilgili-genel-hukumler - Başkasının arazisine girme hakkı ve kamu hukuku kısıtlamaları (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/baskasinin-arazisine-girme-hakki-ve-kamu-hukuku-kisitlamalari - Komşu hakkı (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/komsu-hakki ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2012/262 E., 2012/403 K., 15.06.2012 — ilgili: TMK m.748 - 5. Hukuk Dairesi, 2025/816 E., 2025/11160 K., 08.09.2025 — ilgili: Harçlar K. m.125 - 5. Hukuk Dairesi, 2024/8840 E., 2025/830 K., 21.01.2025 — ilgili: Harçlar K. m.125 ## İlgili terimler [Yerel âdet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yerel-adet) · [Askeri öğrenci](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/askeri-ogrenci) · [Mükellefiyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mukellefiyet) · [Saklı tutma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sakli-tutma) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.