--- title: "Özel kanun nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-kanun" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Özel kanun **Kısaca:** Özel kanun, 9 kanunda 18 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.972 · düzenlenmesi: Bu yollama, Medeni Kanun'un genel ilkesinin tahvil konusunda özel mevzuata devredildiği anlamına gelir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-972) - Anayasa m.132 · yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tabi olanlar: Genel yükseköğretim mevzuatına göre değil, Silahlı Kuvvetler veya emniyet teşkilatının kendi yasal düzenlemesine göre işleyen kurumlar için çıkarılan kanun. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-132) - DMK ek geç. m.48: MİT'in personel rejimini kendi içinde düzenleyecek kanun. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/ek-gecici-madde-48) ## Kanunda nerede geçiyor ### Devlet Memurları Kanunu - DMK m.14 – Mal bildirimi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-14#f1): Mal bildiriminin şekil, zaman, kapsam ve yaptırımını düzenleyen kanundur. Bu maddede bu kanun 3628 sayılı Kanundur; madde kendi başına bildirim yükümlülüğünü doğurup ayrıntıyı bu kanuna bırakır. - DMK m.19 – Emeklilik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-19#f1): Emeklilik koşullarını ayrıntılı olarak düzenleyen kanundur. Bu madde bakımından emeklilik şartlarını belirleyen kanun, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'dur. - DMK m.22 – Sendika kurma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-22#f1): Maddenin yollama yaptığı, memurların sendikal haklarının ayrıntısını düzenleyen kanundur. Bu madde bakımından sendikal hakkın kullanım koşulları özel kanuna bırakılmıştır. - DMK m.189 – Yeniden işe alıştırma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-189#f2): İşe alıştırmanın usulünü, esaslarını ve uygulama biçimini belirleyen ayrı mevzuattır. Maddenin metni bu ayrıntıları kendisi düzenlemez, özel kanuna yollama yapar. - DMK m.193 – Devlet memurları için konut (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-193): Maddenin son fıkrası uyarınca konutla ilgili ayrıntıların düzenlendiği ayrı kanundur. Bu kanun düzenlenene kadar maddenin uygulanabilirliği tartışmalı olabilir; madde metninde bu konuda ayrı bir geçici hüküm yoktur. - DMK ek geç. m.14 – Cumhurbaşkanlığı senfoni orkestrası üyeleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/ek-gecici-madde-14#f1): Orkestra personelinin statüsünü kendi esasları üzerine düzenleyecek kanundur. Bu kanun yürürlüğe girene kadar madde uygulanmaya devam eder. - DMK ek geç. m.48 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/ek-gecici-madde-48#f1): MİT'in personel rejimini kendi içinde düzenleyecek kanun. Maddenin geçerlilik süresini belirleyen ölçüttür; bu kanun çıkıncaya kadar madde yürürlükte kalır. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.741 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-741): Maddenin atıfta bulunduğu, bitki dikimine ilişkin ayrıntılı kuralları içeren kanunlardır. Madde kendi içinde bu kuralları belirlemez; uygulanacak kurallar bu özel mevzuattan okunur. - TMK m.773 – 5. Bilimsel değeri olan eşya (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-773#f1): Maddenin uygulanmasını belirleyen, bu malların rejimini ayrıntılı düzenleyen kanundur. Maddenin kendisi bu rejimi düzenlemez; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu bu rolü üstlenir. - TMK m.972 – C. Düzenlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-972#f1): Madde gereğince tahvil çıkaracakların, çıkarma koşullarının ve izin makamının belirleneceği kanundur. Bu yollama, Medeni Kanun'un genel ilkesinin tahvil konusunda özel mevzuata devredildiği anlamına gelir. ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.132 – 3. Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tabi olanlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-132): Genel yükseköğretim mevzuatına göre değil, Silahlı Kuvvetler veya emniyet teşkilatının kendi yasal düzenlemesine göre işleyen kurumlar için çıkarılan kanun. Maddenin uygulanması bu kanunun varlığına bağlıdır. - Anayasa m.136 – İ. Diyanet İşleri Başkanlığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-136#f1): Diyanet İşleri Başkanlığının görevlerinin, teşkilatının ve işleyişinin ayrıntısını belirleyen kanundur. Maddedeki görevler bu kanunda somutlaştırılır. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.49 – Rehin karşılığı ödünç verenler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-49) ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.528 – E) Özel hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-528): Belirli bir kurum veya faaliyet alanını düzenleyen ve TTK'ya göre öncelikli uygulanan kanundur. Bu maddede bankalar, sigorta şirketleri, finansal kiralama ve faktöring şirketleri gibi kurumların düzenleyici ve denetleyici kurum, kurul ve kuruluşlarının kanunları bu anlamda özel kanun olarak geçer. ### Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu - Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu m.1 – I – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/926-sayili-turk-silahli-kuvvetleri-personel-kanunu/madde-1): Belirli bir personel grubunun özlük ve görev ilişkilerini kendine özgü biçimde düzenleyen kanundur. Bu madde bağlamında, subay ve astsubay dışındaki TSK personeli için genel kanun yerine uygulanacak kanunu ifade eder. ### Kamulaştırma Kanunu - Kamulaştırma Kanunu m.40 – Kaldırılan ve saklı tutulan hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2942-sayili-kamulastirma-kanunu/madde-40): Genel kamulaştırma rejimi dışında, belirli bir kamu hizmeti veya alan için çıkarılmış ve kamulaştırmaya ilişkin kendi hükümlerini içeren kanundur. Maddenin saklı tuttuğu hükümler bu kanunlardaki kamulaştırma düzenlemeleridir. ### Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli Savunma Üniversitesi Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesi Hakkında Kanun - Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli Savunma Üniversitesi Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesi Hakkında Kanun m.7 – Harp okulları ve astsubay meslek yüksekokulları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6756-sayili-olaganustu-hal-kapsaminda-bazi-tedbirler-alinmasi-ve-milli-savunma-universitesi/madde-7): Harp okulları ve astsubay meslek yüksekokullarının kuruluş, eğitim ve personel esaslarını kendi alanında düzenleyen kanunlardır. Bu Kanunun yürürlüğü sonrasında, bu Kanuna aykırı olan hükümleri uygulanmaz hale gelir. ## Karıştırılan kavramlar - **Madde hükmü / özel kanun hükmü** (DMK m.193): Maddenin ilkesi, konut ihtiyacının fonla karşılanacağını genel olarak belirler. Ayrıntılar, yani kimin hangi koşulla yararlanacağı ve fonun işleyişi, özel kanunda düzenlenir. Somut bir hak için hem madde ilkesine hem de ayrıca özel kanuna bakmak gerekir. - **Özel kanun / bu Kanun** (6756 s. K. m.7): Harp okulları ve astsubay meslek yüksekokullarının kendi özel kanunları, kurumların eğitim, öğretim ve personel esaslarını belirler. Bu Kanun, Milli Savunma Üniversitesinin kuruluşu ve bu okulların üniversiteye bağlanması konusunda üstün ve bağlayıcı bir norm koyar. Özel kanunun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz; aykırı olmayan hükümler yürürlükte kalır. - **Kanun kapsamı / Özel kanun kapsamı** (7223 s. K. m.2): Özel kanunu bulunan bir ürün, öncelikle o kanunun hükümlerine tabidir. Özel kanunda hüküm bulunmayan konularda bu Kanun hükümleri ürüne uygulanır. Bu Kanun, özel kanunun boşluklarını tamamlayıcı olarak uygulanır; özel kanunla çelişen hükümlerinde ise öncelik özel kanundadır. - **Genel ikmal hükmü / özel kanun ikmal hükmü** (VUK m.29): Genel ikmal hükmü, 213 sayılı Kanunun 29. maddesinde yer alan tanımdır. Özel kanun hükmü, belirli bir vergi türü için özel kanunda öngörülen ikmal kuralıdır. Özel kanunda ikmalen tarhiyata ilişkin hüküm varsa o hüküm saklıdır ve öncelikle uygulanır; özel hüküm bulunmayan hallerde genel tanım geçerlidir. - **Genel hal / özel kanun muafiyeti** (Harçlar K. m.59): Maddede sayılan işlemler doğrudan bu maddeye dayanarak muaftır. Madde son fıkrasında özel kanunlardaki muafiyet ve istisnaların saklı olduğunu belirtir. Maddede sayılmayan bir işlem, özel bir kanunda muafiyet tanınmışsa yine harçtan muaf olabilir. - **Genel mükellefiyet kuralı / Özel kanun hükmü** (Harçlar K. m.125): Harçlar Kanunu'nun m.11 gibi genel mükellefiyet kuralları, davayı açanın veya işlemi isteyenin ya da resen işlemde lehine işlem yapılanın harç ödeyeceğini düzenler. Özel kanunda bu genel kuraldan farklı bir mükellef, muafiyet veya harç yükümlülüğü öngören bir hüküm bulunabilir. Özel kanun hükmü varsa, madde 125 uyarınca o hüküm uygulanır ve genel kural o ölçüde geri çekilir. ## İlgili konular - İdarenin kuruluşu ve kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/idarenin-kurulusu-ve-kamu-hizmeti-gorevlileriyle-ilgili-hukumler - İlamsız takip ve haciz yoliyle takip (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/ilamsiz-takip-ve-haciz-yoliyle-takip - Bulunmuş eşya (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/bulunmus-esya - Komşu hakkı (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/komsu-hakki - Rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar, rehinli tahvil (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/rehin-karsiliginda-odunc-verme-isi-ile-ugrasanlar-rehinli-tahvil - Şirketin finansal tabloları, yedek akçeler (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/sirketin-finansal-tablolari-yedek-akceler ## Örnek kararlar - 2024/149 E., 2025/194 K., 08.10.2025 — ilgili: 6756 s. K. m.7 ## İlgili terimler [Genel idare](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/genel-idare) · [Tahvil](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahvil) · [Astsubay](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/astsubay) · [Sendika](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sendika) · [Subay](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/subay) · [Malûllük aylığı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/malulluk-ayligi) · [MİT mensubu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mit-mensubu) · [Piyasaya arz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/piyasaya-arz) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.