--- title: "Özel yetki nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-yetki" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Özel yetki **Kısaca:** Özel yetki, 5 kanunda 9 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.460 · malvarlığının yönetimi: Temsil olunanın kayyıma, yönetim ve korunma kapsamı dışındaki belirli bir işi yapması için açıkça verdiği yetkidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-460) - TBK m.452 · yetkileri: Genel işlem yetkisinin dışında kalan ve açıkça verilmesi gereken yetkidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-452) - HMK m.74 · davaya vekâlette özel yetki verilmesini gerektiren hâller: Vekâletnamede belirli bir işlem türünün açıkça belirtilmesi suretiyle verilen yetkidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-74) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.452 – III. Yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-452#f2): Genel işlem yetkisinin dışında kalan ve açıkça verilmesi gereken yetkidir. Madde metninde müşterilerden tahsilat yapmak ve ödeme günlerini değiştirmek bu kapsamda sayılmıştır. - TBK m.504 – I. Vekâletin kapsamı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-504): Maddede sayılan belirli işlemlerin vekil tarafından yapılabilmesi için vekâlet verenin bunları açıkça ve tek tek yetkilendirmesidir. Genel yetki ile bu işlemleri kapsamaz. - TBK m.548 – II. Temsil yetkisinin kapsamı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-548): Ticari temsilcinin belirli bir işlemi yapabilmesi için işletme sahibi tarafından açıkça verilmesi gereken yetkidir. Örtülü veya genel ifadeler bu şartı karşılamaz; yetkinin işlem bakımından açık olması gerekir. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.13 – Özel yetki (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-13): Genel yetki kurallarının (suçun işlendiği yer) uygulanamadığı hallerde, yetkili mahkemeyi başka bir bağlantı noktasından belirleyen yedek yetki kuralıdır. Madde, suçun işlendiği yer belli olmadığında devreye girer. - CMK m.266 – Başvurudan vazgeçilmesi ve etkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-266#f2): Müdafi veya vekilin başvurudan vazgeçebilmesi için vekâletnamede bu konuda açıkça ve özel olarak yetkilendirilmiş olmasıdır. Sözlü veya vekâletname dışı yetki bu amaca yeterli değildir. ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK m.32 – İdari davalarda genel yetki (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-32): Kanunda belirli bir dava türü için açıkça yetkili kılınan mahkemedir. Özel yetkili mahkeme varsa genel yetki kuralı uygulanmaz. - İYUK m.34 – Taşınmaz mallara ilişkin davalarda yetki: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-34): Kanunda belirli bir dava türü için genel yetki kuralının yerine konulan yetki kuralıdır. Özel yetki varsa genel yetki kuralı uygulanmaz. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.460 – II. Malvarlığının yönetimi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-460#f2): Temsil olunanın kayyıma, yönetim ve korunma kapsamı dışındaki belirli bir işi yapması için açıkça verdiği yetkidir. Temsil olunan bu yetkiyi verecek durumda değilse yerine vesayet makamının izni aranır. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.74 – Davaya vekâlette özel yetki verilmesini gerektiren hâller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-74): Vekâletnamede belirli bir işlem türünün açıkça belirtilmesi suretiyle verilen yetkidir. Genel nitelikli bir vekâletname bu işlemleri kapsamaz; yetkinin işleme göre tek tek ve açıkça yazılması gerekir. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel yetki / özel yetki** (İYUK m.32): Genel yetkide, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir. Özel yetkide, kanunun belirlediği belirli bir idare mahkemesi yetkilidir. Özel yetki kuralı varsa genel yetki kuralı devreye girmez ve dava o mahkemede açılmalıdır. - **Olağan işlem yetkisi / Özel yetki** (TBK m.452): Olağan işlem yetkisi, işlem yapma yetkisinin doğal kapsamına giren icra işlemlerini kapsar. Özel yetki, müşterilerden tahsilat ve ödeme günü değişikliği gibi işlemin olağan icrasının dışında kalan yetkilerdir. Özel yetki verilmedikçe pazarlamacı tahsilat yapamaz ve ödeme günlerini değiştiremez; genel işlem yetkisi bu işlemleri kapsamaz. - **Özel yetki gerektiren işlemler / Özel yetki gerektirmeyen işlemler** (HMK m.74): Sulh, hâkimi reddetme, davanın tamamını ıslah, yemin işlemleri, tevkil, feragat, ibra, davayı kabul gibi işlemler m.74 kapsamındadır ve açıkça yetki gerektirir. Dava açmak, haciz talebinde bulunmak, olağan kanun yollarına başvurmak ve kısmen ıslah gibi işlemler m.74 kapsamında sayılmaz; genel vekâlet yetkisinin içindedir. Özel yetki gerektiren işlem vekâletnamede açıkça yazılmadan yapılırsa geçersizdir; genel yetkiyle yapılabilen işlem geçerlidir. - **Özel yetki kuralı / iç hukuk yetki kuralı** (MÖHUK m.40): Uyuşmazlık MÖHUK'taki özel yetki kurallarının (m.41–46 ve benzeri) kapsamına giriyorsa, Türk mahkemesinin yetkisi münhasıran o özel kurala göre belirlenir. Uyuşmazlık özel yetki kurallarının kapsamında değilse, Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi doğrudan iç hukuktaki yer itibariyle yetki kuralına göre tespit edilir. Özel yetki kuralının kapsamına giren uyuşmazlıkta Türkiye'de bulunmayan işçi gibi tarafın bulunduğu yer özel kuralla belirlendiğinden, iç hukuk kuralına başvurmak yetkiyi kurtarmaz. - **Özel yetki kuralının bulunmaması / kuralın bulunmaması nedeniyle yetkisizlik** (MÖHUK m.40): Özel yetki kuralı uyarınca yetkili Türk mahkemesi bulunmuyorsa, o uyuşmazlık bakımından Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi yoktur. Uyuşmazlık özel kurallar dışındaysa, iç hukuktaki yer itibariyle yetki kuralı Türk mahkemesinin yetkisini kurabilir. Özel yetki kuralı kapsamındaki bir davada Türk mahkemesi yetkili değilse dava usulden reddedilir ya da yetkisizlik kararı verilir; iç hukuk kuralına dayanılarak yetki kurulamaz. - **Genel yetki / özel yetki kuralı** (HMK m.384): Bu madde, kanunda aksine hüküm bulunmayan çekişmesiz yargı işlerini kapsar ve oturulan yeri esas alır. Özel kanunlarda belirli bir mahkeme gösteren kurallar, örneğin terekenin korunması (TMK m.589) veya vasiyetnamenin açılması (TMK m.596), bu genel kuralın yerini alır. Özel kanunda yetkili mahkeme gösterilmişse o mahkeme yetkilidir; bu maddeye göre başka bir yerdeki mahkemeye başvurulamaz. ## İlgili konular - İdari davalarda yetki ve bağlantı ile görevsizlik ve yetkisizlik hallerinde yapılacak işlemler (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/idari-davalarda-yetki-ve-baglanti - Pazarlamacılık sözleşmesi (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/pazarlamacilik-sozlesmesi - Ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/ticari-temsilciler-ticari-vekiller-ve-diger-tacir-yardimcilari - Vekâlet sözleşmesi (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/vekalet-sozlesmesi - Kanun yolları: genel hükümler (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/kanun-yollari-genel-hukumler - Yetki (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/yetki ## Örnek kararlar - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 53. Hukuk Dairesi, 2024/1631 E., 2026/391 K., 17.03.2026 — ilgili: HMK m.74, TBK m.504 - Hukuk Genel Kurulu, 2025/477 E., 2025/889 K., 25.12.2025 — ilgili: HMK m.74 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/638 E., 2025/236 K., 16.04.2025 — ilgili: HMK m.74 ## İlgili terimler [Kambiyo taahhüdü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kambiyo-taahhudu) · [Ahzukabz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ahzukabz) · [Yetkili idare mahkemesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yetkili-idare-mahkemesi) · [Vesayet makamının izni](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vesayet-makaminin-izni) · [Taşınmaz mal](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tasinmaz-mal) · [Zorunlu müdafi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zorunlu-mudafi) · [Ticari temsilci](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ticari-temsilci) · [Kamu düzeni](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-duzeni) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.