--- title: "Özen yükümlülüğü nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozen-yukumlulugu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Özen yükümlülüğü **Kısaca:** Özen yükümlülüğü, 4 kanunda 6 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.556 · sorumluluğu: Görevlinin görevini yerine getirirken gösterilmesi gereken dikkat ve itina düzeyidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-556) - TCK m.231 · çocuğun soybağını değiştirme: Sağlık kurumunda çocukların tanımlanması ve teslimi sırasında görevlinin dikkat ve özen göstermesi gereken yükümlülüktür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-231) - TTK m.1112 · genel olarak: Kaptanın yükü en iyi şekilde korumak için gösterilmesi gereken, yolculuğun koşullarına uygun dikkat ve tedbirdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1112) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.556 – E. Sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-556): Görevlinin görevini yerine getirirken gösterilmesi gereken dikkat ve itina düzeyidir. Bu düzey, işin niteliğine ve görevlinin konumuna göre değerlendirilir ve yalnızca niyet ya da kastla sınırlı değildir. - TMK m.816 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-816): İntifa hakkı sahibinin taşınmazın korunması ve yararlanmanın olağan ölçü içinde tutulması için gösterdiği dikkattir. Hak sahibi bu özeni göstermekle yükümlüdür. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.1091 – 2. Geminin yüklemeye ve boşaltmaya elverişli olup olmadığına dikkat etme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1091): Kaptanın gemiyi ve yükleme-boşaltma işlemlerini, denizcilikte geçerli kurallara uygun biçimde yürütme borcudur. Belirli bir sonucu garanti etmez; işin gerektirdiği dikkat ve özeni göstermeyi ifade eder. - TTK m.1112 – III- Yükle ilgili olanların menfaatlerini koruma yükümlülüğü — 1. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1112): Kaptanın yükü en iyi şekilde korumak için gösterilmesi gereken, yolculuğun koşullarına uygun dikkat ve tedbirdir. Bu özen, sonucun garantisi anlamına gelmez; ölçüt makul ve gerekli önlemlerdir. ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.231 – Çocuğun soybağını değiştirme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-231#f2): Sağlık kurumunda çocukların tanımlanması ve teslimi sırasında görevlinin dikkat ve özen göstermesi gereken yükümlülüktür. İkinci fıkradaki taksirli suçun temelini oluşturur. ### Avukatlık Kanunu - Av. K. m.34 – Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1136-sayili-avukatlik-kanunu/madde-34): Avukatın üstlendiği işi, bu görevin gerektirdiği ölçüde dikkat ve emekle yerine getirme borcudur. Avukatın özen borcu, alelade vekilin özen borcundan daha ağırdır; işin sonucunun elde edilmesini değil, sonuca ulaşmak için gereken çalışmanın özenle yapılmasını kapsar. ## Karıştırılan kavramlar - **Görevlinin özen yükümlülüğü / Görevlinin kusuru** (TMK m.556): Madde, görevlinin özen yükümlülüğünü açıkça düzenler ve bu yükümlülüğe aykırılığı sorumluluğun temeli sayar. Görevlinin sorumluluğunun kusur esasına dayandığı anlamına gelen ayrı bir kusur hükmü maddede yer almaz; özen yükümlülüğünün ihlali değerlendirmesi yapılır. Özen ihlalinin varlığı, sorumluluğun ana değerlendirme ölçütü olur ve ispat yükü buna göre dağılır. - **Özen yükümlülüğü / büyük zarar halinde tasarruf yetkisi** (TTK m.1112): Olağan yolculukta kaptanın yükü korumak için mümkün olan özeni göstermesi yeterlidir. Büyük zarar tehlikesinde ve başka çare yoksa kaptan eşyayı boşaltabilir, satabilir veya rehnedebilir. Satma ve rehnetme yetkisi yalnız olağanüstü durumlarda doğar; olağan özen yükümlülüğünün ihlali bu yetkiyi doğurmaz. - **Özen yükümlülüğü / sorumluluk** (TMK m.466): Madde yalnızca özen yükümlülüğünü koyar ve bu yükümlülüğe aykırılığın sonucunu doğrudan bağlamaz. Sorumluluk, zararın doğması ve kusurla bağlantılı olarak m.467 ve m.468 uyarınca ayrıca doğar. Özene aykırılık tek başına tazminat doğurmaz; zarar, hukuka aykırılık ve nedensellik de gerekir. - **Genel özen yükümlülüğü (üçüncü fıkra) / sayılan yükümlülükler (beşinci fıkra)** (5015 s. K. m.4): Üçüncü fıkra, kötüniyetli ve tehlikeli işlemlerden kaçınma, tedbir alma ve istenmeyen durumu giderme gibi genel bir ödevdir. Beşinci fıkra a-l bentlerinde sayılan belirli yükümlülükler, somut davranış biçimlerini tek tek belirler. Genel özen ihlali, sayılan belirli yükümlülüklere uyulmuş olsa bile ayrıca değerlendirilebilir; sayılanlardan birinin ihlali doğrudan bu bentlere dayanılarak ileri sürülebilir. - **Genel özen yükümlülüğü / teknik bildirim yükümlülüğü** (5307 s. K. m.4): Kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucu doğuracak işlemlerden kaçınma ve istenmeyen durumları en kısa sürede giderme yükümü, piyasa faaliyetinde bulunan herkese genel olarak yüklenmiştir. Kurum'a bildirim yükümlülüğü ise yalnızca kamunun can, mal ve çevre güvenliğini ya da kendi tesis ve faaliyetlerini önemli ölçüde tehdit eden durumlarda doğar. Önemli ölçüde tehdit oluştuğunda kamu yetkililerine, ilgililere ve Kuruma bildirim yapılması gerekir; bu eşik aşılmadan bildirim zorunluluğu doğmaz. - **Gereken özen yükümlülüğü / kusurlu kullanılmaz hâle getirme sorumluluğu** (TBK m.464): Özen yükümlülüğü, malzeme ve iş araçlarının kullanımı sırasında her an geçerli olan bir davranış borcudur; ihlali sorumluluk doğurabilir ama mutlaka zarar sonucu aranmaz. Kullanılmaz hâle getirme sorumluluğu, işçinin kusuruyla malzeme veya aracın gerçekten kullanılamaz duruma gelmesini gerektirir. Özen borcuna aykırılık tek başına hesap verme ve teslim yükümlülüğünü doğurur; tazminat sorumluluğu için ise malzemenin kullanılmaz hâle gelmesi gerekir. ## İlgili konular - Avukatlık sınavı, genel olarak ve yalnız avukatların yapabileceği işler (Avukatlık Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/avukatlik-hukuku/avukatlik-sinavi-ve-sinava-gireceklerin-tespiti-genel-olarak-ve-yalniz - Ulaşım araçlarına veya sabit platformlara karşı suçlar, genel ahlaka karşı suçlar (Ceza Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/ulasim-araclarina-veya-sabit-platformlara-karsi-suclar-genel-ahlaka-karsi-suclar - Defter tutma, tüketilebilen ve değeri biçilen şeyler (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/defter-tutma-tuketilebilen-ve-degeri-bicilen-seyler - Vasiyeti yerine getirme görevlisi (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/vasiyeti-yerine-getirme-gorevlisi ## Örnek kararlar - Ceza Genel Kurulu, 2012/168 E., 2012/1776 K., 18.09.2012 — ilgili: TCK m.231 - Ceza Genel Kurulu, 2011/376 E., 2012/90 K., 13.03.2012 — ilgili: TCK m.231 - 11. Ceza Dairesi, 2021/6397 E., 2024/2189 K., 26.02.2024 — ilgili: TCK m.231 ## İlgili terimler [Meslek kuralları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/meslek-kurallari) · [Vekil gibi sorumluluk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vekil-gibi-sorumluluk) · [Soybağı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/soybagi) · [Çocuk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cocuk) · [Vasiyeti yerine getirme görevlisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vasiyeti-yerine-getirme-gorevlisi) · [İstem hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/istem-hakki) · [Kaptan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kaptan) · [İntifa hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/intifa-hakki) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.