---
title: "Ret sebebi nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ret-sebebi"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Ret sebebi

**Kısaca:** Hâkimin tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektiren, kanunda sayılan hâllerden birine dayanan olgudur. Geri çevirme bakımından önemli olan, bu sebebin somut olarak gösterilmiş ve inandırıcı delil ya da emare ile desteklenmiş olmasıdır. (HMK m.41)

## Kanunda nerede geçiyor

### Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.41 – Ret talebinin geri çevrilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-41#f1-b): Hâkimin tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektiren, kanunda sayılan hâllerden birine dayanan olgudur. Geri çevirme bakımından önemli olan, bu sebebin somut olarak gösterilmiş ve inandırıcı delil ya da emare ile desteklenmiş olmasıdır.
- HMK m.420 – Görevin yerine getirilememesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-420): Hakemin tarafsızlık ya da bağımsızlığını şüpheli kılan, hakemin çekilmesini gerektiren sebeplerdir. Madde bu sebeplerin kapsamını tanımlamaz; bu sebeplerin varlığının kabulü anlamına gelmeyen çekilme hallerini düzenler.

### Ceza Muhakemesi Kanunu
- CMK m.207 – Delil ve olayın geç bildirilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-207): Mahkemenin delil istemini reddetmesini gerektiren hukuki neden. Madde, geç bildirilmeyi bu nedenlerden biri olarak kabul etmez; diğer ret nedenleri m.206/2'de sayılmıştır.

## Karıştırılan kavramlar

- **Ret sebebi / Ret delili** (CMK m.31): Ret sebebi, hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren olgudur. Ret delili, bu olguyu ortaya koyan belge ya da tanık gibi kanıttır. Her ikisinin de istemde gösterilmesi gerekir; biri eksikse istem geri çevrilir. Delilin inandırıcı olup olmadığının takdiri ret kararını veren merciye aittir.
- **Zabıt katibinin yasaklılığı / ret sebebi** (CMK m.32): Yasaklılık, kanunda sayılan hâllerin varlığı nedeniyle zabıt katibinin davada hiç görev alamamasıdır. Red, tarafların ileri sürdüğü bir sebeple zabıt katibinin görevden uzaklaştırılmasını istemeleridir. Her iki hâlde de hâkim için öngörülen sebepler uygulanır; ancak talebi yapan ve karar mercii farklıdır.
- **Genel ret sebebi / sayılan ret sebepleri** (HMK m.36): Madde 36/1 cümle 1'deki tarafsızlıktan şüphe gerektiren önemli sebep, somut bir olguya bağlanmadan genel olarak ileri sürülebilir. Madde 36/1 cümle 2'deki a-d bentlerinde sayılan hâller, varlığı kanunen kabul edilen özel sebeplerdir. Sayılan hâllerde ayrıca tarafsızlık şüphesinin kanıtlanması gerekmez; genel sebepte ise hâkimin tarafsızlığını gösteren somut durumun ortaya konulması gerekir.
- **Ret sebebi / yasaklılık sebebi** (HMK m.36): Ret sebebi, hâkimin tarafsızlığından şüphe edilmesine dayanır ve talep üzerine incelenir. Yasaklılık sebebi, m.34 kapsamında kanun gereği hâkimin davaya hiç bakamamasıdır. Ret sebebinde merci takdir eder; yasaklılıkta ise hâkim kendiliğinden davaya bakamaz.
- **Genel ret sebebi / atanmaya katılmış hakemde ret** (HMK m.417): Hakemin kararlaştırılan niteliklere sahip olmaması, tahkim usulünde öngörülen ret sebebi veya tarafsızlık şüphesini haklı gösteren durum bulunması genel ret sebebidir. Tarafın kendisinin atadığı veya atanmasına katıldığı hakem bakımından ret, yalnızca atanmadan sonra öğrenilen sebeplere dayanabilir. Atanmaya katılan taraf, atanmadan önce bildiği ya da bilebileceği sebeple hakemi reddedemez.
- **Süre ret sebebi / süre dışı başvuru** (6384 s. K. m.6): Komisyona süresinde müracaat edilmemesi, madde kapsamında bağımsız bir ret sebebidir. Süre içinde yapılan ancak diğer şartlardan birini taşımayan başvuru, ayrı ret sebebine dayanır. Süre aşımı ile diğer ret sebepleri ayrı ayrı değerlendirilir; her biri tek başına reddi gerektirir.

## İlgili konular

- Delillerin ortaya konulması ve tartışılması (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/delillerin-ortaya-konulmasi-ve-tartisilmasi
- Hâkimin davaya bakmaktan yasaklılığı ve reddi (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/hakimin-davaya-bakmaktan-yasakliligi-ve-reddi
- Ret sebepleri ve hakemin reddi usulü (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/ret-sebepleri-ve-hakemin-reddi-usulu

## Örnek kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2022/332 E., 2023/358 K., 26.04.2023 — ilgili: HMK m.41

## İlgili terimler

[Görevin yerine getirilememesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gorevin-yerine-getirilememesi) · [Geri çevirme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/geri-cevirme) · [Çekilme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cekilme) · [Muvafakat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muvafakat)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.