--- title: "Rıza nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/riza" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Rıza **Kısaca:** Rıza, 5 kanunda 20 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.263 · olağanüstü yönetim: Olağan yönetim dışındaki işlemler için diğer eşin önceden verdiği veya işlem anında açıklanan onaydır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-263) - TBK m.198 · bağlı hak ve borçlar: Rehin veren üçüncü kişinin veya kefilin, borcun üstlenilmesine verdiği ve yazılı şekilde yapılması gereken onaydır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-198) - TCK m.101 · kısırlaştırma: Kısırlaştırılan kişinin, müdahalenin niteliğini ve sonuçlarını bilerek verdiği onaydır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-101) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.223 – B. Yönetim, yararlanma ve tasarruf (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-223): Tasarruf işleminin yapılmasından önce diğer eşin açıkça vermesi gereken izindir. Maddenin ikinci fıkrasındaki sınırlama bakımından bu izin olmadan yapılan tasarruf, rıza eksikliği nedeniyle sakat kalır. - TMK m.263 – 2. Olağanüstü yönetim (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-263#f2): Olağan yönetim dışındaki işlemler için diğer eşin önceden verdiği veya işlem anında açıklanan onaydır. Rızanın hangi biçimde verileceği bu maddede düzenlenmemiştir. - TMK m.264 – 3. Ortaklık malları ile meslek veya sanat icrası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-264): Diğer eşin, meslek veya sanatın icrası için ortaklık mallarının kullanılmasına verdiği onaydır. Rızanın varlığı ve kapsamı, işlemin geçerliliği açısından belirleyicidir. - TMK m.265 – 4. Mirasın kabulü veya reddi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-265): Diğer eşin mirası reddetmeye ya da kabule ilişkin açık onayıdır. Rızanın alınmasına olanak bulunmaması veya rızanın haklı sebep olmaksızın reddedilmesi, izin usulünü tetikler. - TMK m.309 – V. Ana ve babanın rızası — 1. Şekil (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-309#f2): Küçüğün evlat edinilmesine ana ve babanın yenilik doğuran biçimde verdiği, evlat edinme işlemine onay niteliğindeki beyandır. Madde metni rızanın şeklini ve yöneltileceği mahkemeyi belirler; rıza, işlemin yapılmasından önce veya sonra verilebilecek bir irade beyanıdır. - TMK m.310 – 2. Zamanı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-310#f1): Küçüğün evlat edinilmesine izin veren, anne ve babanın verdiği hukuki beyan. Rızanın geçerli olabilmesi için madde metninde belirtilen zamanlama şartlarına uyulması gerekir. - TMK m.317 – E. Evlâtlık ilişkisinin kaldırılması — I. Sebepleri — 1. Rızanın bulunmaması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-317#f1): Ana ve babanın, küçüğün evlat edinilmesine sarih ve kesin biçimde verdiği, mahkemede sözlü veya yazılı açıklanıp tutanağa geçirilen beyandır. Şarta bağlı rıza beyanı geçersizdir; geleceğe ilişkin beklentinin gerçekleşmemesi rızayı etkilemez. - TMK m.326 – III. Yetki (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-326): Kişisel ilişki kurulmadan önce velayet hakkına sahip kişinin veya çocuğun kendisine bırakıldığı kişinin açıkladığı iradedir. Rıza, kişisel ilişki düzenlemesi yapılana kadar kişisel ilişkinin kurulabilmesi için aranan koşuldur. - TMK m.344 – VI. Çocuğun aileyi temsil etmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-344): Ana ve babanın çocuğa işlem yapma yetkisi tanıyan iradesidir. Bu rıza, işlem öncesi verilebileceği gibi sonradan onay (icazet) biçiminde de açıklanabilir. - TMK m.413 – I. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-413): Birden çok vasinin vesayeti birlikte yürütmesi için her birinin açıkça verdiği onaydır. Rıza bulunmadan birlikte görevlendirme yapılamaz. ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.90 – İnsan üzerinde deney (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-90#f3-b): Mağdurun deneyin mahiyet ve sonuçları hakkında yeterli bilgilendirmeye dayanarak verdiği ve yazılı olması gereken onaydır. Geçerli rıza bulunmadığında fiil tipik hâle gelir; geçerli rıza bulunduğunda tipiklik ortadan kalkar. - TCK m.99 – Çocuk düşürtme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-99#f2): Kadının çocuğunun düşürülmesine yönelik özgür iradesini ifade eder. Bu rıza tipikliği ortadan kaldırabilir, ancak m.99/2 ve m.99/5 kapsamındaki hallerde ceza sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz. - TCK m.101 – Kısırlaştırma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-101): Kısırlaştırılan kişinin, müdahalenin niteliğini ve sonuçlarını bilerek verdiği onaydır. Birinci fıkrada rıza fiili suç olmaktan çıkarır, ikinci fıkrada ise yetkisiz kişi bakımından hukuki değer taşımaz. - TCK m.116 – Konut dokunulmazlığının ihlali (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-116#f1): Konut sahibinin ya da konutta fiilen oturan kişinin, girişe veya çıkmamaya ilişkin olumlu ya da olumsuz iradesini açıklamasıdır. Gizlice veya hileyle girilmiş olması halinde rızadan söz edilemez ve rızanın hukuken geçerli olması gerekir. - TCK m.133 – Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-133): Konuşanlardan birinin dinleme veya kaydetmeye izin vermesidir. Rızanın bulunmaması tipikliğin olumsuz unsurudur; açık olabileceği gibi örtülü de olabilir. - TCK m.141 – Hırsızlık (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-141): Zilyedin malın alınmasına izin vermesidir. Geçerli bir rıza bulunursa hukuka uygunluk nedeni oluşur ve fiil hırsızlık olmaz. Rızanın geçerlilik koşulları ayrıca aranır. - TCK m.245 – Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-245): Kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi gereken kişinin, kartın kullanılmasına veya kullandırılmasına önceden ya da sonradan verdiği izindir. Rızanın bulunması halinde birinci fıkradaki fiil oluşmaz. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.198 – I. Bağlı hak ve borçlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-198#f2): Rehin veren üçüncü kişinin veya kefilin, borcun üstlenilmesine verdiği ve yazılı şekilde yapılması gereken onaydır. Bu rıza yoksa üçüncü kişinin ya da kefilin sorumluluğu, borç üstlenilince devam etmez. ### Kabahatler Kanunu - Kabahatler K. m.42 – Afiş asma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5326-sayili-kabahatler-kanunu/madde-42): Alanın özel kişiye ait olması hâlinde, asmaya izin veren malikin ya da yetkili kişinin açık iradesidir. Rıza bulunmadığında özel alana asma kabahat oluşturur. ### Sosyal Hizmetler Kanunu - Sosyal Hizmetler Kanunu m.24 – ibaresinden sonra gelmek üzere “ikinci fıkra kapsamında isteğe bağlı sigorta ödemelerine,” ibaresi — Korunma kararının süresi ve kaldırılması: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2828-sayili-sosyal-hizmetler-kanunu/madde-24): Reşit olduktan sonra korunma kararının devamı için çocuğun verdiği onaydır. Kararın devamı için bu rıza aranır. ## Karıştırılan kavramlar - **Gerçek rıza / var sayılan rıza** (TMK m.263): Gerçek rıza, diğer eşin işlemi bilerek ve açıkça onaylamasıdır. Var sayılan rıza, üçüncü kişinin iyi niyetle rızanın bulunduğuna güvenmesi halinde kabul edilen kurgusal rızadır. Üçüncü kişi iyi niyetli ise işlem eşe karşı geçerli kalır; kötü niyetli ise var sayılma koruması uygulanmaz. - **Belirli kişi için rıza / genel rıza** (TMK m.309): Rıza, belirli bir evlat edinen kişi veya kişiler için verilir. Rıza, evlat edinenlerin adı belirtilmeden veya henüz belirlenmeden de verilebilir. Madde metni ikinci görüşü açıkça geçerli sayar; evlat edinen adına bağlı kalmayan genel rıza hükümsüz sayılmaz. - **Sözlü rıza / yazılı rıza** (TMK m.309): Rıza sözlü olarak açıklanır ve tutanağa geçirilerek beyanda bulunan tarafından imzalanır. Rıza yazılı olarak açıklanır. Her iki şekil de geçerlidir; telefonla verilen rıza tutanağa geçirilemeyeceği için şekil koşulunu karşılamaz. - **Rızanın verilmesi / rıza beyanının içeriği** (TMK m.309): Rıza, evlat edinmenin niteliğine uygun, sarih ve kesin bir beyandır. Rıza, geleceğe ilişkin bir koşula veya geciktirici ya da bozucu şarta bağlanmış beyandır. Şarta bağlı rıza evlat edinme ilişkisiyle bağdaşmadığı için geçersizdir; bu tür rızaya dayanılarak kurulan ilişki sonradan kaldırılabilir. - **Doğum öncesi rıza / doğum sonrası rıza** (TMK m.310): Küçüğün doğumundan önce verilen rıza, henüz doğmamış çocuk için verildiğinden madde uyarınca geçersizdir. Doğumdan sonra ancak altı haftanın dolmasından itibaren verilen rıza geçerlidir. Doğum öncesi ve doğumun üzerinden altı hafta geçmeden verilen rızalar geçersiz olup geri alma süresi de başlamaz. - **İlk rıza / geri alınıp yeniden verilen rıza** (TMK m.310): İlk verilen ve tutanağa geçirilen rıza, altı haftalık süre içinde aynı usulle geri alınabilir. Geri alındıktan sonra yeniden verilen rıza, kanunda kesin olarak nitelendirilmiştir. Yeniden verilen rıza için artık geri alma yolu kapalıdır; ilk rıza için ise süre içinde geri alma mümkündür. ## İlgili konular - Yönetim ve tasarruf (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/yonetim-ve-tasarruf - İşkence ve eziyet, koruma, gözetim, yardım veya bildirim yükümlülüğünün ihlâli (Ceza Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/iskence-ve-eziyet-koruma-gozetim-yardim-veya-bildirim-yukumlulugunun-ihlali - Küçüklerin evlât edinilmesi, ana ve babanın rızası (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/kucuklerin-evlat-edinilmesi-ana-ve-babanin-rizasi - Borcun üstlenilmesi, sözleşmenin devri ve sözleşmeye katılma (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/borcun-ustlenilmesi-sozlesmenin-devri-ve-sozlesmeye-katilma - Hayata karşı suçlar ve vücut dokunulmazlığına karşı suçlar (Ceza Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/hayata-karsi-suclar-ve-vucut-dokunulmazligina-karsi-suclar - Konut dokunulmazlığının ihlali, iş ve çalışma hürriyetinin ihlali (Ceza Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/konut-dokunulmazliginin-ihlali-is-ve-calisma-hurriyetinin-ihlali ## Örnek kararlar - 2. Hukuk Dairesi, 2024/7036 E., 2024/7903 K., 24.10.2024 — ilgili: TMK m.309, TMK m.310 - 2. Hukuk Dairesi, 2024/2353 E., 2024/2936 K., 29.04.2024 — ilgili: TMK m.309, TMK m.310 ## İlgili terimler [Yetkili mahkeme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yetkili-mahkeme) · [Edinilmiş Mallar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/edinilmis-mallar) · [Kısırlaştırma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kisirlastirma) · [Çocuk düşürtme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cocuk-dusurtme) · [Kişisel mallar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kisisel-mallar) · [Tutanağa geçirme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tutanaga-gecirme) · [Yasal sebep](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yasal-sebep) · [Aksine anlaşma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/aksine-anlasma) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.