--- title: "Rücu nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/rucu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Rücu **Kısaca:** Rücu, 19 kanunda 34 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.468 · devletin sorumluluğu: Zararı tazmin eden Devletin, zararın doğmasında kusuru bulunan görevlilere karşı ödediği bedeli geri istemesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-468) - TBK m.167 · paylaşım: Borcu ifa eden borçlunun, kendi payını aşan ödemesini diğer borçlulardan geri istemesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-167) - HMK m.285 · bilirkişinin hukuki sorumluluğu: Devletin ödediği tazminatı sorumlu bilirkişiden geri istemesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-285) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.38 – III. Sorumluluk (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-38#f1): Devletin zararı tazmin etmesinin ardından, kusurlu memurdan ödediği tutarı geri istemesidir. Rücu, memurun kusuruna bağlıdır. - TMK m.468 – C. Devletin sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-468#f2): Zararı tazmin eden Devletin, zararın doğmasında kusuru bulunan görevlilere karşı ödediği bedeli geri istemesidir. Rücu hakkı kusura bağlıdır. - TMK m.694 – 4. Giderler ve yükümlülükler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-694#f2): Payından fazla ödeme yapan paydaşın, diğer paydaşlara kendi payları oranında başvurarak ödediği tutarın bir kısmını geri isteyebilmesidir. Rücu, paydaşlar arasında ortak sorumluluğun yerine geçmez; müteselsil sorumluluk doğurmaz. - TMK m.905 – III. Devletin sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-905#f2): Devletin, zararı tazmin ettikten sonra kusurlu memura başvurarak ödediği tutarı ondan geri istemesidir. Rücu hakkı Devletin tazmin yükümlülüğünün ardından doğar ve kusura bağlıdır. - TMK m.1007 – 2. Sorumluluk (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-1007#f2): Devletin zararı tazmin ettikten sonra, zararın doğmasında kusuru bulunan görevliye karşı yaptığı geri isteme hakkıdır. Rücu, zarar gören ile Devlet arasındaki dış ilişkiyi değil, Devlet ile memur arasındaki iç ilişkiyi düzenler. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.25 – II - Yönetim (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-25#f2): Devletin ve sicil görevlilerini atamaya yetkili kurumun, zararın doğmasında kusuru bulunanlara karşı ödediği tutarı geri istemesidir. Sorumluluğun iç ilişkide kusura göre nihai yüklenilmesini sağlar. - TTK m.1205 – 3. Rücu hakkı a) Eşyanın teslimi hâlinde (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1205#f1): Taşıyanın, gönderilenden tahsil edemediği alacağı bu kez taşıtana yöneltmesidir. Bu madde kapsamındaki rücu, taşıtanın sebepsiz zenginleşme ölçüsüyle sınırlıdır. - TTK m.1257 – II- Fiilî taşıyanın sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1257#f5): Borcu ödeyen sorumlunun, iç ilişkide kusuru veya sorumluluğu oranında diğer sorumludan ödediğini geri isteme hakkıdır. Bu maddenin 5. fıkrası rücu ilişkisini saklı tutar. - TTK m.1289 – II- Ortak kusur — 1. Eşya zararı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1289#f2): Bir borçlunun ödediği tazminatı, zararda sorumlu olan diğer borçlulara karşı geri isteme hakkıdır. İkinci fıkrada, yük ilgilisinin ödeyen donatana karşı yaptığı rücu ile ödeyen donatanın sorumsuz donatana karşı rücu hakkı düzenlenmiştir. - TTK m.1290 – 2. Bedensel zarar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1290): Zararın tamamını ödeyen müteselsil borçlunun, ödemesinin kendi payını aşan kısmını diğer borçlulardan geri istemesidir. Bu maddede rücu, donatanların kendi aralarındaki pay ilişkisine göre yapılır. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.141 – Tazminat istemi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-141#f4): Devletin ödediği tazminattan dolayı görevinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullanan hâkim veya savcıya karşı bir yıl içinde yapacağı başvurudur. - CMK m.143 – Tazminatın geri alınması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-143#f3): Devletin ödediği tazminatı, kusuru veya tazminata yol açan fiili nedeniyle sorumlu tuttuğu kişiden geri istemesidir. Bu maddenin üçüncü fıkrasında rücu, iftira eden veya yalan tanıklıkta bulunan kişiye karşı yapılır. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.6 – Zimmet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-6#f1): Devletin, zarar gören ilgililere ödediği tutarı asıl sorumlu memurdan geri istemesidir. Rücu ancak devlet önce ödeme yaptıktan sonra mümkündür. - İİK m.203 – Müşterek borçluların bir zamanda iflası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-203#f3): Bir masanın, borcu ödediği ölçüde diğer müşterek borçlunun masasına karşı başvurabildiği hak. Madde, masalar arasında ödedikleri hisseler alacağı geçmedikçe rücuyu dışlar. ### İş Kanunu - İş K. geç. m.11 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/gecici-madde-11#f1): Kurumun ödediği tutarı, rödovans sözleşmesinin tarafı olan şirketlerden ve belirli dönemde görev yapmış yönetim kurulu üyelerinden geri istemesidir. Tahsil edilemeyen veya edilemeyeceği anlaşılan tutar için yapılır. - İş K. geç. m.12 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/gecici-madde-12#f2): Kamu kurum veya kuruluşunun, işçiye kıdem tazminatını kendisi ödedikten sonra bu ödemeyi ihale sözleşmesi kapsamındaki alt işverenden geri istemesidir. Maddenin kapsamı, bu ödemelerin ihale sözleşmesi kapsamında geçen kısmı ile sınırlıdır. ### Karayolları Trafik Kanunu - KTK m.95 – Tazminatın azaltılması veya kaldırılması sonucunu doğuran haller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-95): Ödemede bulunan sigortacının ödediği tutarı sigortalıdan geri istemesidir. Madde bu rücuyu yalnızca sigortacının tazminatı kaldırabilecek veya azaltabilecek oranla sınırlar. - KTK m.107 – Çalınan veya gasbedilen araçlarda sorumluluk (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-107#f1): Sorumlu tutulan işletenin, sorumluluğu doğuran asıl kişi ya da diğer sorumlulara başvurarak ödediğini geri isteyebilmesidir. ### Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu - SGGSSK m.21 – İş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık bakımından işverenin ve üçüncü kişilerin sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-21#f4): Kurumun, kendi ödediği yardımları asıl sorumlu olan işverene veya üçüncü kişiye geri talep etmesidir. Rücu, Kurumun sigortalıya karşı sorumluluğunu sona erdirmez; ödenen tutarın sorumluya yüklenmesini sağlar. - SGGSSK m.39 – Uzun vadeli sigorta kolları bakımından üçüncü kişinin sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-39#f1): Kurumun, sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeleri zarara sebep olan üçüncü kişiden geri isteme hakkıdır. Bu madde bakımından rücunun kaynağı kanundur; halefiyete dayanmadığı yargı kararlarında kabul edilmektedir. ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.10 – Kanuni temsilcilerin ödevi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-10#f3): Temsilcinin veya teşekkülü idare edenin, vergiyi kendi malvarlığından ödemesi hâlinde asıl mükellefe karşı ödediği tutarı geri isteme hakkıdır. - VUK m.251 – Karnesiz hizmet erbabı çalıştıranların sorumluluğu: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-251#f3): İş verenin, ödediği vergi için asıl mükellef olan hizmet erbabına başvurmasıdır. Bu hak madde metninde iş verene tanınmış olup iş verenin ödeme yükümlülüğünden doğar. ## Karıştırılan kavramlar - **İş verenin asıl sorumluluğu / rücu hakkı** (VUK m.251): İş veren, karne yükümlülüğüne uymadığı için ödediği vergiyi tahsil etmek durumundadır. İş veren, ödediği vergi için asıl mükellef hizmet erbabına rücu edebilir. İş veren, ödemeyi kendi malvarlığından yapsa da asıl borçludan geri isteyebilir; bu rücu hakkı maddede açıkça düzenlenmiştir. - **Noterin sorumluluğu / Rücu hakkı** (1512 s. K. m.162): Noterin zarar görene karşı sorumluluğu, zarar görenin noterden talep ettiği tazminat ilişkisidir. Rücu hakkı, noterin ödediği tutarı ilgili stajiyer veya personelden geri istemesidir. Noter önce zarar görene ödeme yapar, sonra kendi içinde ilgili personele rücu eder; zarar görenin talebi doğrudan noterdendir. - **Fazlalık / rücu alanı** (İİK m.203): Masaların ayrılan payları toplamı alacağı aşarsa fazlalık, müşterek borçlusuna karşı düşen hisseden fazla ödeyen masaya döner. Masaların ödediği hisseler toplamı alacağı geçmiyorsa masalar arası rücu hakkı yoktur. Alacaklının tahsil ettiği tutar alacağı aşarsa aşan kısım masaya iade edilir; aşmazsa masalar birbirinden bir şey isteyemez. - **Zarar görene karşı savunma / sigortalıya karşı rücu** (KTK m.95): Sigortacının zarar görene karşı tazminatı azaltan veya kaldıran sigorta sebebini öne sürememesi (birinci fıkra). Sigortacının ödediği tutarı, sigortalının sorumluluğunu kaldıran oranda sigortalıdan geri istemesi (ikinci fıkra). Zarar görenin hakkı sigortacının iç ilişkisinden etkilenmez; sigortacı ödemesini sigortalıdan rücu yoluyla telafi eder. - **Sigortacının ödediği tutar / rücu edilebilir tutar** (KTK m.95): Sigortacının zarar göreni tatmin etmek için ödediği tutar. Sigortalıya karşı rücu edilebilecek tutar, tazminatın kaldırılabileceği veya azaltılabileceği oranla sınırlıdır. Sigortacı ödediği tamamını değil, yalnızca sigorta sözleşmesinin ve kanunun kaldırmaya veya azaltmaya imkân verdiği kısmını sigortalıdan geri alabilir. - **Devletin tazmin yükümlülüğü / memurun rücu yükümlülüğü** (TMK m.38): Zarar gören bakımından devlet doğrudan tazmin yükümlüdür. Devlet tazmin ettikten sonra kusurlu memura rücu eder; memur zarar görenle doğrudan sorumlu tutulmaz. Zarar gören zararını devletten talep eder; devletin memurdan rücu alacağı, kusur şartına bağlıdır. ## İlgili konular - Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi, gizli soruşturmacı ve teknik araçlarla izleme (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/telekomunikasyon-yoluyla-yapilan-iletisimin-denetlenmesi-gizli-sorusturmaci-ve - İdarenin kuruluşu ve kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/idarenin-kurulusu-ve-kamu-hizmeti-gorevlileriyle-ilgili-hukumler - Teselsül (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/teselsul - Tapu ve kadastro harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/tapu-ve-kadastro-harclari - Alacaklıların hakları üzerine iflasın tesirleri (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/alacaklilarin-haklari-uzerine-iflasin-tesirleri - İflas daireleri ve icra iflas dairelerinin birleştirilmesi (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/iflas-daireleri-ve-icra-iflas-dairelerinin-birlestirilmesi ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2017/1425 E., 2021/1174 K., 07.10.2021 — ilgili: Anayasa m.129, DMK m.13 - Hukuk Genel Kurulu, 2017/2599 E., 2020/732 K., 06.10.2020 — ilgili: Anayasa m.129, DMK m.13 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/166 E., 2025/396 K., 25.06.2025 — ilgili: SGGSSK m.21 ## İlgili terimler [Müteselsil Sorumluluk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muteselsil-sorumluluk) · [Koruma tedbiri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/koruma-tedbiri) · [Çatma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/catma) · [Üçüncü kişi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ucuncu-kisi) · [Gizli veri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gizli-veri) · [İktisadi işletmeci](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iktisadi-isletmeci) · [Piyasaya sürme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/piyasaya-surme) · [Tazminatın geri alınması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tazminatin-geri-alinmasi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.