---
title: "Serbest buluş nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/serbest-bulus"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Serbest buluş

**Kısaca:** Hizmet buluşu dışında kalan buluştur. Serbest buluş sahibi, buluşu patent başvurusuna konu yapıp yapmamakta serbesttir; ancak bu buluşun hizmet buluşu olup olmadığını işverenin değerlendirebilmesi için bildirim yapılması gerekebilir. (SMK m.114)

## Kanunda nerede geçiyor

### Sınai Mülkiyet Kanunu
- SMK m.113 – Hizmet buluşu ve serbest buluş (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-113#f2): Birinci fıkradaki hizmet buluşunun dışında kalan buluştur. Kanun bu buluşu tanımlamadan yalnızca hizmet buluşunun karşıtı olarak belirler.
- SMK m.114 – Hizmet buluşuna dair bildirim yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-114#f6): Hizmet buluşu dışında kalan buluştur. Serbest buluş sahibi, buluşu patent başvurusuna konu yapıp yapmamakta serbesttir; ancak bu buluşun hizmet buluşu olup olmadığını işverenin değerlendirebilmesi için bildirim yapılması gerekebilir.
- SMK m.115 – İşverenin buluşa ilişkin hakkı ve hak talebinde bedel (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-115#f1): Hizmet buluşu dışında kalan buluştur. Madde 115 bakımından, işverenin süresinde tam veya kısmi hak talep etmediği ya da kısmi hak talebinde bulunduğu hallerde hizmet buluşu bu niteliği kazanır. Çalışan serbest buluş üzerinde 119. madde hükümlerine bağlı kalmadan tasarrufta bulunabilir.
- SMK m.116 – Hizmet buluşu için patent başvurusu yapılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-116#f2-a): Hizmet buluşu dışında kalan buluştur. Bu nitelikteki buluş üzerinde çalışanın başvuru hakkı bulunur ve işveren tam hak talebinde bulunamaz.
- SMK m.117 – Çalışan buluşlarına ilişkin hükümlerin emredici niteliği ve hakkaniyete uygunluk şartı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-117#f2): Hizmet buluşu dışında kalan buluştur. Serbest buluşta da çalışan işverene bildirim yükümlülüğü altındadır; bu yükümlülük bildirimden sonra sözleşme serbestisini başlatır.
- SMK m.119 – Serbest buluş, bildirim yükümlülüğü ve teklifte bulunma yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-119#f1): Çalışanın iş sözleşmesi sırasında yaptığı, ancak işverenin faaliyet alanı dışında kalan ve hizmet buluşu niteliği taşımayan buluştur. Buluşun gerçek bir serbest buluş olup olmadığı, bildirim yoluyla işverenin değerlendirmesine açılır.
- SMK m.121 – Yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-121#f3): Kurumun hak sahipliği talebinde bulunmadığı, talebini süresinde veya usulüne uygun ileri sürmediği ya da buluşu yapanın itirazının kabul edildiği hallerde buluşun kurum üzerinde hak doğurmayan niteliğidir. Bu niteliği kazanan buluş üzerinde haklar buluşu yapana aittir.

### Türk Borçlar Kanunu
- TBK m.427 – E. Sınaî ve fikrî mülkiyet hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-427): Hizmet buluşu niteliğini taşımayan buluştur. Hizmet buluşu ölçütlerinden birini karşılamayan buluşlar bu kategoriye girer ve hak sahipliği çalışana aittir.

## Karıştırılan kavramlar

- **Hizmet buluşu / Serbest buluş** (TBK m.427): Hizmet buluşu, çalışanın iş ilişkisi sırasında yükümlü olduğu faaliyet gereği ya da işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak yaptığı buluştur. Serbest buluş, bu iki ölçütten birini de karşılamayan buluştur. Hizmet buluşunda işveren lehine zorunlu lisans hakkı doğar; serbest buluşta bu hak doğmaz ve buluş üzerindeki hak çalışana aittir.

## Örnek kararlar

- 10. Daire, 2017/3748 E., 2020/5479 K., 26.11.2020 — ilgili: SMK m.114, SMK m.115, SMK m.116, SMK m.117, SMK m.119, SMK m.121
- 11. Hukuk Dairesi, 2023/4192 E., 2024/6218 K., 10.09.2024 — ilgili: SMK m.114
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/7562 E., 2024/3773 K., 09.05.2024 — ilgili: SMK m.119

## İlgili terimler

[Hizmet buluşu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hizmet-bulusu) · [Tam hak talebi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tam-hak-talebi) · [Eser](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/eser) · [Düzeltme talebi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/duzeltme-talebi) · [Faaliyet alanı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/faaliyet-alani) · [Çalışan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/calisan) · [Öncelik hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/oncelik-hakki) · [Net ücret](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/net-ucret)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.