--- title: "Serbest tüketici nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/serbest-tuketici" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Serbest tüketici **Kısaca:** Doğal gaz piyasasında kendi tercihiyle tedarikçi seçebilen tüketicidir. (4646 s. K. m.5) ## Kanuna göre anlamı - **4646 s. K. m.3/1** (Doğal Gaz Piyasası Kanunu): Yurt içinde herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım şirketi veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma serbestisine sahip gerçek veya tüzel kişiyi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4646-sayili-dogal-gaz-piyasasi-kanunu/madde-3#f1-17 - **6446 s. K. m.3/1-z** (Elektrik Piyasası Kanunu): Kurul tarafından belirlenen elektrik enerjisi miktarından daha fazla tüketimi bulunduğu veya iletim sistemine doğrudan bağlı olduğu veya organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini haiz olduğu için tedarikçisini seçme hakkına sahip gerçek veya tüzel kişiyi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6446-sayili-elektrik-piyasasi-kanunu/madde-3#f1-z-cc ## Kanunda nerede geçiyor ### Doğal Gaz Piyasası Kanunu - Doğal Gaz Piyasası Kanunu m.5 – Yapım ve hizmet faaliyetleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4646-sayili-dogal-gaz-piyasasi-kanunu/madde-5#f1): Doğal gaz piyasasında kendi tercihiyle tedarikçi seçebilen tüketicidir. Maddede yapım ve hizmet sözleşmesi yapabilecek taraflardan biri olarak sayılmıştır. - Doğal Gaz Piyasası Kanunu m.8 – Serbest tüketicinin belirlenmesi ve sisteme girişte istisnai haller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4646-sayili-dogal-gaz-piyasasi-kanunu/madde-8#f1-a): Doğal gaz alımında serbest piyasadan, yani tek tedarikçi olan dağıtım şirketi dışında tedarikçi seçebilen tüketici statüsüdür. Madde sınıflandırmayı kendisi yapar; sınıfa giren kişi bu statüyü kazanır. ### Elektrik Piyasası Kanunu - Elektrik Piyasası Kanunu m.3 – Tanımlar ve kısaltmalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6446-sayili-elektrik-piyasasi-kanunu/madde-3#f1-z-cc): Kurul tarafından belirlenen tüketim miktarını aşan, iletim sistemine doğrudan bağlı olan veya organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğine sahip olduğu için tedarikçisini seçme hakkına sahip gerçek veya tüzel kişidir. Üç ölçütten birinin varlığı yeterlidir. - Elektrik Piyasası Kanunu m.10 – Toptan ve perakende satış faaliyetleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6446-sayili-elektrik-piyasasi-kanunu/madde-10#f2): Elektrik enerjisini tedarikçisini serbestçe seçebilen tüketici grubudur. Tedarik şirketleri bu grubun tümüne bölge sınırı olmaksızın satış yapabilir (m.10/2). ## Karıştırılan kavramlar - **Sınıflandırmayla serbest tüketici / Kurul kararıyla serbest tüketici** (4646 s. K. m.8): Birinci fıkradaki dört sınıftan birine giren kişi doğrudan serbest tüketici statüsündedir. Kurulun her yıl belirlediği tüketim sınırı ile yeni serbest tüketici sınıfı oluşturulamaz; Kurulun yetkisi sınırın belirlenmesiyle sınırlıdır. Sınıflardan birine girmeyen tüketici, yalnızca yıllık sınıra ulaşarak statü kazanamaz; sınıflandırma ölçütü ayrı ayrı değerlendirilir. - **Serbest tüketici / serbest olmayan tüketici** (6446 s. K. m.10): Serbest tüketiciler, tedarikçilerini seçebilen ve her tedarik şirketinden bölge sınırı olmaksızın satın alabilen tüketicilerdir. Serbest olmayan tüketiciler, dağıtım bölgesinde görevli tedarik şirketinden alım yapmak zorunda olan tüketicilerdir. Serbest tüketiciye satış serbest piyasa koşullarında, serbest olmayan tüketiciye satış Kurul onaylı perakende satış tarifesi üzerinden yapılır (m.10/2, m.10/4). - **Serbest tüketici / Serbest olmayan tüketici (abone)** (4646 s. K. m.3): Serbest tüketici, tedarikçi seçme ve sözleşme serbestisine sahip olandır. Serbest olmayan tüketici, doğal gazı dağıtım şirketinden almak zorunda olandır. Serbest tüketici sıfatı, tedarik sözleşmesinin serbestçe yapılabilmesini ve son kaynak tedarikine başvurma hakkının niteliğini belirler. - **Toptan satış şirketi / serbest tüketici satışı (beş yıllık depolama süresi)** (4646 s. K. m.4): Dağıtım şirketlerine veya serbest tüketicilere satış yapan toptan satış şirketinin, lisans tarihinden itibaren beş yıl içinde depolama tedbirlerini alması gerekir. Serbest tüketicilere toptan gaz satan şirket için de aynı beş yıllık süre öngörülmüştür; ancak bu süre yalnız depolama tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması halinde uzatılabilir. Kurul, dağıtım şirketi satışında iki yıla kadar uzatma yapabilir; serbest tüketici satışında ise uzatma Kurumun değerlendirmesine bağlıdır. - **Serbest tüketici sınırını aşan / aşmayan katılımcı** (6446 s. K. m.13): Serbest tüketici sınırını aşan katılımcı, tedarikçisini seçme hakkını ancak dağıtım bedeli ödeyerek kullanabilir. Sınırın altındaki katılımcı, serbest tüketici olmaktan doğan haklarını dağıtım bedeli ödemeden kullanabilir. Sınır aşılırsa tedarikçi seçimi bedele bağlanır; sınır altındaki katılımcı için bedel talep edilemez. ## Örnek kararlar - 13. Daire, 2021/101 E., 2024/2138 K., 14.05.2024 — ilgili: 6446 s. K. m.10 - İdare Dava Daireleri Kurulu, 2020/1538 E., 2021/2609 K., 24.11.2021 — ilgili: 6446 s. K. m.10 - Konya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/192 E., 2024/363 K., 06.06.2024 — ilgili: 6446 s. K. m.10 ## İlgili terimler [Dağıtım tesisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dagitim-tesisi) · [Tedarik şirketi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tedarik-sirketi) · [Görevli tedarik şirketi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gorevli-tedarik-sirketi) · [İletim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iletim) · [Sertifika](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sertifika) · [Dağıtım](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dagitim) · [Kontrol](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kontrol) · [Lisans](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/lisans) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.