---
title: "Somut norm denetimi nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/somut-norm-denetimi"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Somut norm denetimi

**Kısaca:** Bir davaya bakan mahkemenin, o davada uygulanacak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün Anayasa'ya uygunluğunu Anayasa Mahkemesine götürmesi yoludur. Soyut bir denetim değildir; somut bir davanın varlığına bağlıdır. (AYMKYUHK m.40)

## Kanunda nerede geçiyor

### Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
- AYMKYUHK m.3 – Mahkemenin görev ve yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-3): Bir davaya bakan mahkemenin, uygulayacağı bir kanun hükmünün Anayasaya aykırı olduğu kanaatine varması hâlinde, bu hükmü Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla götürmesidir. Madde metninde yalnızca Anayasanın 152. maddesine atıf yapılmış, itiraz koşulları maddede ayrıca düzenlenmemiştir.
- AYMKYUHK m.40 – Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-40): Bir davaya bakan mahkemenin, o davada uygulanacak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün Anayasa'ya uygunluğunu Anayasa Mahkemesine götürmesi yoludur. Soyut bir denetim değildir; somut bir davanın varlığına bağlıdır.
- AYMKYUHK m.42 – Anayasaya aykırılığı ileri sürülemeyecek düzenlemeler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-42): Mahkemenin görmekte olduğu bir davada uygulayacağı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasını ciddi bularak Anayasa Mahkemesine başvurmasıdır. Madde, andlaşmalar ve sayılan kanunlar bakımından bu yolun da kapalı olduğunu öngörür.

### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
- Anayasa m.152 – 7. Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-152): Görülmekte olan somut bir davada uygulanacak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün Anayasa'ya aykırılığının, davaya bakan mahkeme tarafından Anayasa Mahkemesine taşınması yoludur. Soyut bir iptal davası değildir; ortada bir uyuşmazlık ve bu uyuşmazlıkta uygulanacak bir hüküm bulunmalıdır.

## Karıştırılan kavramlar

- **Soyut norm denetimi / somut norm denetimi (itiraz)** (AYMKYUHK m.66): İptal davası yoluyla verilen iptal kararı, doğrudan Anayasa Mahkemesinin soyut denetiminden çıkar. İtiraz yoluyla verilen iptal kararı, bir davaya bakan mahkemenin itirazı üzerine verilir. Her iki iptal kararı da Resmî Gazetede yayımlanır ve aynı sonucu doğurur; denetim türü sonucu değiştirmez.

## İlgili konular

- Genel hükümler (Anayasa Mahkemesi Kanunu) (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/amac-ve-kapsam-tanimlar-anayasa-mahkemesi-kanunu
- İptal davası ve itiraz yolu (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/iptal-davasi-ve-itiraz-yolu
- İptal ve itiraz davalarına ilişkin ortak hükümler, bireysel başvuru (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/iptal-ve-itiraz-davalarina-iliskin-ortak-hukumler-bireysel-basvuru
- Yüksek mahkemeler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/yuksek-mahkemeler

## Örnek kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2023/237 E., 2023/477 K., 17.05.2023 — ilgili: Anayasa m.152
- Ceza Genel Kurulu, 2018/298 E., 2020/499 K., 03.12.2020 — ilgili: AYMKYUHK m.40

## İlgili terimler

[Şekil bakımından denetim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sekil-bakimindan-denetim) · [Yasama dokunulmazlığı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yasama-dokunulmazligi)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.