---
title: "Son söz nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/son-soz"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Son söz

**Kısaca:** Son söz, 3 kanunda 3 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.

- CMK m.300 · duruşmada usul: Duruşmanın sonunda taraflara tanınan en son açıklama hakkıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-300)
- İYUK m.18 · duruşmalara ilişkin esaslar: Danıştay duruşmasında savcı düşüncesini açıkladıktan sonra tarafların, duruşmayı kapatmadan önce son kez açıklama yapabilmesi için sorulan sözdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-18)
- Kabahatler K. m.28 · başvurunun incelenmesi: Mahkemenin ilgilileri dinleyip bütün delilleri ortaya koyduktan sonra, aleyhine idari yaptırım kararı verilen ve hazır bulunan tarafa yöneltilen son söz sorusudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5326-sayili-kabahatler-kanunu/madde-28)

## Kanunda nerede geçiyor

### Ceza Muhakemesi Kanunu
- CMK m.300 – Duruşmada usul (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-300#f2): Duruşmanın sonunda taraflara tanınan en son açıklama hakkıdır. Maddeye göre son söz mutlaka sanığa verilir ve bu hak başka bir tarafa devredilemez.

### İdari Yargılama Usulü Kanunu
- İYUK m.18 – Duruşmalara ilişkin esaslar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-18): Danıştay duruşmasında savcı düşüncesini açıkladıktan sonra tarafların, duruşmayı kapatmadan önce son kez açıklama yapabilmesi için sorulan sözdür.

### Kabahatler Kanunu
- Kabahatler K. m.28 – Başvurunun incelenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5326-sayili-kabahatler-kanunu/madde-28#f7): Mahkemenin ilgilileri dinleyip bütün delilleri ortaya koyduktan sonra, aleyhine idari yaptırım kararı verilen ve hazır bulunan tarafa yöneltilen son söz sorusudur. Kanuni temsilci veya avukat da bu hakkı kullanabilir.

## Karıştırılan kavramlar

- **İtiraz eden taraf / son söz** (Av. K. m.157): Duruşmada itirazı yapan taraf önce dinlenir. Son söz hakkında disiplin kovuşturması yapılan avukatındır. Savunma hakkının son söz ile güvence altına alınması sağlanır.
- **Bu madde / m.216 (tartışma ve son söz)** (CMK m.215): Bu madde, tek tek dinleme ve okuma işlemlerinden sonra diyecek sorulmasını düzenler. m.216, delillerin tartışılması, esas hakkında mütalaa ve sanığın son sözünü düzenler. İki düzenleme birbirinden bağımsızdır; m.216'daki tartışma ve son söz haklarının kullanılmış olması bu maddedeki soru yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
- **Hükümden önce son söz / Tartışma sözü** (CMK m.216): Hükümden önce son söz, sanığa hüküm öncesi kendi kişisel açıklamasını yapma imkânı verir. Tartışma sözü, delil değerlendirmesine yöneliktir ve taraf temsilcileri tarafından da kullanılabilir. Son söz yalnız hazır bulunan sanığa verilir; savunma ve tartışma sözü ise müdafi ile de kullanılabilir.
- **Tahkikatın tümü hakkında açıklama / sözlü yargılamada son söz** (HMK m.184): Bu madde uyarınca yapılan açıklama tahkikatın sonuçlarını değerlendirmeye yöneliktir. Sözlü yargılamada son sözler yargılamanın tümünü kapsar ve 186. maddeye tabidir. İkisi birbirinin yerine geçmez; tahkikat açıklaması alınmadan sözlü yargılamaya geçilmesi hak ihlali sayılır.

## İlgili konular

- Temyiz isteminin kabule değer sayılmamasından dolayı hükmü veren (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/temyiz-isteminin-kabule-deger-sayilmamasindan-dolayi-hukmu-veren
- Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/dogrudan-dogruya-tam-yargi-davasi-acilmasi

## Örnek kararlar

- Ceza Genel Kurulu, 2021/290 E., 2022/111 K., 22.02.2022 — ilgili: Kabahatler K. m.28
- Ceza Genel Kurulu, 2010/33 E., 2010/58 K., 23.03.2010 — ilgili: Kabahatler K. m.28

## İlgili terimler

[Gizli duruşma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gizli-durusma) · [Rapor](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/rapor) · [Ön inceleme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/on-inceleme) · [Tetkik hâkimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tetkik-hakimi)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.