--- title: "Takas nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/takas" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Takas **Kısaca:** Takas, 5 kanunda 12 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TBK m.142 · borçlunun iflası hâlinde: İki kişinin karşılıklı, aynı cins ve muaccel alacaklarını birbirine karşı sona erdirmesi. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-142) - HMK m.132 · karşı dava açılabilmesinin şartları: Karşılıklı ve aynı cinsten, muaccel alacak-borç ilişkisinin tarafların birbirine karşı alacak ve borçlarını sona erdirmesi. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-132) - TTK m.327 · takas: Karşılıklı ve aynı türden borçların, takas beyanıyla birbirine karşı sona erdirilmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-327) ## Kanuni tanım - **6493 s. K. m.3/1-z** (Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun): Sisteme gönderilen transfer emirlerinin aktarımı, bu emirlerin karşılıklı olarak iletilmesine ve mutabakat öncesi provizyon alındığı durumlarda provizyon alınmasına aracılık edilmesi ve bazı durumlarda bu emirlerin netleştirilmesi işlemlerini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6493-sayili-odeme-ve-menkul-kiymet-mutabakat-sistemleri-odeme-hizmetleri-ve-elektronik-para/madde-3#f1-z-bb ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.242 – V - Takas (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-242#f1): Karşılıklı borçluluğu bulunan iki tarafın, alacaklarını birbiriyle karşılaştırıp daha az olan borç tutarınca sona erdirmesi imkânıdır. Bu maddede takas, şirket ile ortak arasındaki alacak-borç ilişkisine uygulanır. - TTK m.327 – 4. Takas (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-327#f1): Karşılıklı ve aynı türden borçların, takas beyanıyla birbirine karşı sona erdirilmesidir. Bu maddede takas, şirketteki alacak ile komanditere olan borç arasında kullanılır. - TTK m.805 – VIII - Hesaba geçirilmek üzere düzenlenen çek — 1. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-805#f1): Muhatap ile hamil arasındaki karşılıklı alacak ve borçların birbiriyle mahsup edilmesi yoluyla ödemenin yapılmasıdır. - TTK m.1035 – b) Alacağın muaccel olmasından sonra aa) Gemi malikinin borcu ödeme hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1035#f2): Malikin kendi alacağı ile alacaklıya olan borcunu karşılıklı olarak mahsup ederek ödemesi yöntemidir. Madde, takası ödeme yolu olarak düzenler. - TTK m.1081 – 2. İştirak payının devredilmiş olması hâlinde (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1081#f2): Karşılıklı ve birbirine denk borçların mahsup edilmesidir. Madde, diğer donatanların devredenin devrettiği paya ilişkin borçlarını iktisap edene karşı takas edebilmesine izin verir. - TTK m.1480 – 8. Takas (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1480#f1): Karşılıklı ve aynı türden borçlu olan iki kişiden birinin, kendi alacağı ile karşı tarafın alacağını bir irade beyanıyla sona erdirmesidir. Yenilik doğuran bir haktır ve karşı tarafın rızasını gerektirmez. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.141 – 3. Üçüncü kişi yararına sözleşme hâlinde (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-141#f1): İki kişinin karşılıklı ve aynı cins borçlarının birbirine denkleştirilerek sona erdirilmesidir. Bu madde takasın hangi halde yasak olduğunu düzenler; takasın kurulma koşulları için m.139 ve m.140 esas alınır. - TBK m.142 – 4. Borçlunun iflası hâlinde (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-142#f1): İki kişinin karşılıklı, aynı cins ve muaccel alacaklarını birbirine karşı sona erdirmesi. Bu maddede takasın vade şartı iflas hâlinde aranmaz. - TBK m.407 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-407#f2): İşverenin işçiden olan alacağını ücret borcuna karşılık mahsup etmesidir. Madde işçinin rızası olmadıkça takası yasaklar; kasten verilen ve yargı kararıyla sabit zararlar için sınırlı bir istisna getirir. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.132 – Karşı dava açılabilmesinin şartları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-132#f1-b): Karşılıklı ve aynı cinsten, muaccel alacak-borç ilişkisinin tarafların birbirine karşı alacak ve borçlarını sona erdirmesi. Maddede takas ilişkisi, karşı davadaki talep ile asıl davadaki talep arasında aranan ilk bağlantı türüdür. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.200 – Takas (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-200#f1): Karşılıklı ve aynı cinsten iki alacağın, küçük olanın miktarınca sona erdirilmesi; tek taraflı irade beyanıyla gerçekleşen yenilik doğuran hak niteliğindedir. Takas beyanı kural olarak şekle bağlı değildir. ### Vakıflar Kanunu - Vakıflar Kanunu m.19 – Taviz bedelinin tahsil şekli (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5737-sayili-vakiflar-kanunu/madde-19#f1): Taviz bedelinin nakit yerine, değeri bedele eşdeğer bir taşınmazın verilmesiyle karşılanmasıdır. Taşınmazın eşdeğer olup olmadığı maddede ölçüt olarak tanımlanmamıştır. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel takas / rızaya bağlı takas** (İİK m.200): Genel kural olarak takas, tek taraflı irade beyanıyla yapılır ve karşı tarafın onayı aranmaz. TBK m.144 kapsamındaki alacaklarda (tevdi edilmiş eşya, haksız alınmış eşya, nafaka ve işçi ücreti gibi) karşı tarafın rızası aranır. Rıza olmadan yapılan takas beyanı iflas idaresince kabul edilmez ve alacak iflas alacağı olarak sıra cetveline yazılır. - **Takas yasağı / takasa itiraz** (İİK m.200): Madde 200 hükümleri, takasın kendiliğinden yapılamayacağı hâllerdir ve iflas idaresi takas beyanını kabul etmez. Takasa itiraz (m.201), iflas öncesinde aciz bilgisiyle masanın zararına alacak edinilmesi hâlinde ayrıca dava yoluyla ileri sürülür. Yasak hâllerde takas hiç doğmaz; itiraz ise takas koşulları gerçekleşmiş ama kötüye kullanım varsa dava ile takasın hükümsüzlüğünü sağlar. - **Nakit ödeme / eşdeğer taşınmazla takas** (5737 s. K. m.19): Nakit ödemede bedel para olarak ödenir. Takasta bedel, eşdeğer bir taşınmazın devriyle karşılanır. Takas seçildiğinde taksit ve ipotek hükümleri uygulanmaz; ödeme yerine taşınmaz devri gerçekleşir. - **Üçüncü kişi yararına sözleşme / genel takas kuralları** (TBK m.141): Üçüncü kişi yararına borçlanan borçlu, bu sıfatıyla takas yapamaz. Sözleşme dışında, borçlunun karşılıklı ve muaccel borçlarında takasın genel koşulları aranır. Üçüncü kişi yararına sözleşmede takas, genel koşulları taşısa bile bu madde gereği yasaktır. - **Müflisin borçlu olduğu alacak / müflisten alacaklının alacağı (takas konusu alacakların niteliği)** (TBK m.142): Alacaklı, müflisin kendisine borçlu olduğu alacağı, muaccel olmasa bile takasa konu edebilir; alacağın vadesi takas engeli değildir. Muaccel olan ve iflas masasına karşı ileri sürülen alacaklar için genel takas koşulları ve iflas idaresinin kabulü aranır; bu durumda vade beklemeye gerek görülmez. Alacaklı vadesi gelmemiş alacağını da iflas masasının alacağıyla takas edebilir; yani takas, iflas nedeniyle muaccel hale getirilmiş gibi işler. - **Genel takas yasağı / Kasten zarar istisnası** (TBK m.407): İşverenin işçiden olan alacağını ücret borcu ile takas etmesi, işçinin rızası olmadıkça yasaktır. İşçinin kasten verdiği ve yargı kararıyla sabit zarardan doğan alacaklar takas konusu yapılabilir. İstisna durumda takas, ücretin haczedilebilir kısmı ile sınırlıdır; bu sınırın dışında takas yapılamaz. ## İlgili konular - Sona erme hâlleri (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/sona-erme-halleri - İşçinin borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/iscinin-borclari - Alacaklıların hakları üzerine iflasın tesirleri (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/alacaklilarin-haklari-uzerine-iflasin-tesirleri - Cevap dilekçesi (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/cevap-dilekcesi - Şirketin ve ortakların üçüncü kişilerle ilişkileri (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/sirketin-ve-ortaklarin-ucuncu-kisilerle-iliskileri ## Örnek kararlar - 9. Hukuk Dairesi, 2024/7298 E., 2024/10249 K., 27.06.2024 — ilgili: TBK m.141, TBK m.142 - 9. Hukuk Dairesi, 2022/10403 E., 2022/15212 K., 24.11.2022 — ilgili: TBK m.141, TBK m.142 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/448 E., 2023/506 K., 24.05.2023 — ilgili: HMK m.132 ## İlgili terimler [Müflis](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muflis) · [Tekeffül](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tekefful) · [Lehdar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/lehdar) · [Taviz bedeli](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/taviz-bedeli) · [Ayırma kararı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ayirma-karari) · [Asıl dava](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/asil-dava) · [Hesap pusulası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hesap-pusulasi) · [Muaccel olmayan alacak](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muaccel-olmayan-alacak) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.