--- title: "Takdir yetkisi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/takdir-yetkisi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Takdir yetkisi **Kısaca:** Takdir yetkisi, 6 kanunda 10 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.4 · hâkimin takdir yetkisi: Hâkimin kanunda öngörülen şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirmesi ya da hukuki sonucu olayın gereklerine göre belirlemesi yetkisidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-4) - TBK m.50 · zararın ve kusurun ispatı: Zararın gerçek miktarı tam olarak ispat edilemediğinde hâkimin olayların olağan akışı ile zarar görenin aldığı önlemleri dikkate alarak miktarı belirleyebilmesi. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-50) - TCK m.147 · zorunluluk hâli: Hâkimin, olayın özelliğine göre, cezada indirim yapması veya cezayı tamamen kaldırması arasında seçim yapma yetkisidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-147) ## Kanunda nerede geçiyor ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.11 – Geniş bağlantı sebebiyle birleştirme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-11): Mahkemenin geniş bağlantının varlığını ve birleştirmenin yerinde olup olmadığını kendi değerlendirmesiyle belirleme yetkisidir. Maddede bağlantının hangi hallerde kabul edileceğine dair bir ölçüt konmamıştır; bu nedenle karar her olayda somut duruma göre verilir. - CMK m.171 – Kamu davasını açmada takdir yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-171): Cumhuriyet savcısının belirli koşullarda kamu davasını açmamak konusunda kanunun tanıdığı sınırlı seçim hakkıdır. Kanun bu hakkı mecburiyet ilkesinin istisnası olarak tanır ve sınırları madde metninde çizilmiştir. - CMK m.173 – Cumhuriyet savcısının kararına itiraz (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-173#f5): Cumhuriyet savcısının kamu davası açılmaması konusunda, kanunda belirtilen koşullar yerine kendi değerlendirmesiyle karar verebildiği hâldir. Bu hâllerde madde hükmü uygulanmaz. - CMK m.299 – Duruşmalı inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-299): Yargıtay'ın, koşul gerçekleştiğinde bile duruşmalı inceleme yapıp yapmayacağına kendi değerlendirmesiyle karar verme yetkisidir. Madde 'uygun görmesi halinde' ifadesiyle bu yetkiyi tanır. ### Türk Vatandaşlığı Kanunu - Türk Vatandaşlığı Kanunu m.10 – Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5901-sayili-turk-vatandasligi-kanunu/madde-10): İdarenin şartlar gerçekleşmiş olsa bile başvuruyu kabul edip etmeme konusundaki serbest değerlendirme yetkisidir. Bu yetki, kanunda aranan şartların varlığına bağlı değildir ve idarenin olumsuz karar verebilmesine imkân tanır. - Türk Vatandaşlığı Kanunu m.19 – Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılmasında usul ve esaslar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5901-sayili-turk-vatandasligi-kanunu/madde-19): Şartların tamamlanmış olmasına rağmen yetkili makamın talebi kabul edip etmemekte serbest olmasıdır. Ret, şartların eksikliğine değil, kamu yararı değerlendirmesine dayanabilir. ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.147 – Zorunluluk hâli (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-147): Hâkimin, olayın özelliğine göre, cezada indirim yapması veya cezayı tamamen kaldırması arasında seçim yapma yetkisidir. Bu yetki hâkime bırakılmıştır ve genel zorunluluk hâlinde yoktur. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.4 – III. Hâkimin takdir yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-4#f1): Hâkimin kanunda öngörülen şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirmesi ya da hukuki sonucu olayın gereklerine göre belirlemesi yetkisidir. Kanun koyucu, somut olayda ne yapılacağını hâkimin değerlendirmesine bırakmış olur. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.50 – II. Zararın ve kusurun ispatı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-50): Zararın gerçek miktarı tam olarak ispat edilemediğinde hâkimin olayların olağan akışı ile zarar görenin aldığı önlemleri dikkate alarak miktarı belirleyebilmesi. Bu yetki yalnız miktar bakımından vardır; zararın varlığının ispatı yerine geçmez. ### Hakimler ve Savcılar Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.87 – Soruşturmanın tamamlanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-87): Kovuşturma veya disiplin cezası uygulanmasına gerek olup olmadığına Bakanlığın karar vermesidir. Madde bu karar için bir ölçüt veya süre öngörmez; karar Bakanlığın değerlendirmesine bırakılmıştır. ## Karıştırılan kavramlar - **Takdir yetkisi / kesin kural** (TMK m.4): Takdir yetkisi tanıyan hükümde kanun genel ya da değerlendirme gerektiren bir ifade kullanır ve somut olayın değerlendirilmesini ister. Kesin kural ise açık ve anlamı net bir hüküm koyar ve hâkimin değerlendirme alanı bırakmaz. Örneğin erginlik yaşının belirlenmesi bu türdendir. Kesin kural takdir yetkisine dayanılarak değiştirilemez; takdir yetkisi yalnız değerlendirme gerektiren hükümlerde kullanılabilir. - **Takdir yetkisi / kural içi boşluk** (TMK m.4): Takdir yetkisi, kanun tarafından ifade edilen çerçevenin içinde hâkimin hukuki sonucu tamamlamasıdır. Kural içi boşluk, kanun hükmünün var olmasına rağmen tanımlanması gereken kavramlar nedeniyle somut olaya doğrudan uygulanamamasıdır. Kural içi boşlukta hâkim, TMK m.4 ile kuralı tamamlar; boşluğun dışında kalan hallerde kanun boşluğu ya da hukuk boşluğu kurallarına (m.1) başvurulur. - **Savcının takdir yetkisi / kanunda belirtilen hâller** (CMK m.173): Cumhuriyet savcısının kamu davası açmama konusunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu madde uygulanmaz. Diğer hâllerde itiraz yolu ve sulh ceza hâkiminin incelemesi açıktır. Takdir yetkisine dayanan kararlara karşı bu maddedeki itiraz yolu işlemez. - **Takdir yetkisi / bağlı yetki** (Av. K. m.83): Yetkili organların çağrı kararı, gerekli gördükleri hallerde verilir ve bu değerlendirme onların takdirindedir. Beşte bir istem geldiğinde baro başkanının çağrı yetkisi bağlıdır; istemin şekil ve nisap koşulu tamamlanmışsa başkan çağırmak zorundadır. İstem nisabı sağlanmışsa başkanın çağrıyı reddetmesi ya da erteleyebilmesi maddeye aykırı olur. - **Madde metnindeki takdir yetkisi / yönetmelikle belirlenen sabit koşullar** (İİK m.124): Maddenin uygulanmasında icra dairesinin yerel koşullara göre takdir yetkisi vardır; bu, somut dosyada şartların değişebileceği anlamına gelir. Teminat oranı, ilan süresi, ilan biçimi gibi sayısal ve usuli kurallar yönetmelik ve diğer maddelerle sabit biçimde belirlenmiştir. İcra dairesi, yönetmelik ve kanunun sabit kurallarını bozmadan, yalnız serbest bırakılan alanda takdirini kullanır. - **Takdir yetkisi / haklı sebep ölçütü** (2860 s. K. m.10): Süre takdiri izin veren makama ait olduğu için makam ölçülü bir süre belirleyebilir. Uzatma ise haklı sebep varlığına bağlıdır ve sebebin varlığı somut olarak değerlendirilir. Uzatma ancak haklı sebep gösterildiğinde yapılabilir; sebep yoksa uzatma yapılamaz. ## İlgili konular - Kamu davasının açılması (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/kamu-davasinin-acilmasi-kovusturmaya-yer-olmadigina-dair-karar-itiraz-ve - Sorumluluk ve tazminat (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/sorumluluk-ve-tazminat - Kapsam ve tanımlar, görev, bağlantılı davalar (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/kapsam-ve-tanimlar-gorev-baglantili-davalar - Temyiz isteminin kabule değer sayılmamasından dolayı hükmü veren (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/temyiz-isteminin-kabule-deger-sayilmamasindan-dolayi-hukmu-veren - Başlangıç (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/turk-medeni-kanunu ## Örnek kararlar - Genel Kurul, 2021/30714 E., 15.02.2023 — ilgili: CMK m.11, CMK m.173 - 2021/60 E., 2024/200 K., 04.12.2024 — ilgili: CMK m.171 - 2018/96 E., 2023/222 K., 27.12.2023 — ilgili: CMK m.299 ## İlgili terimler [Kural içi boşluk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kural-ici-bosluk) · [Mutlak hak](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mutlak-hak) · [Ceza vermekten vazgeçme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ceza-vermekten-vazgecme) · [Duruşmalı inceleme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durusmali-inceleme) · [Erteleme süresi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/erteleme-suresi) · [Kamu davasının açılmasının ertelenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-davasinin-acilmasinin-ertelenmesi) · [Kasıtlı suç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kasitli-suc) · [Yeni delil](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yeni-delil) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.