--- title: "Tanıklıktan çekinme hakkı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tanikliktan-cekinme-hakki" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tanıklıktan çekinme hakkı **Kısaca:** Tanıklıktan çekinme hakkı, 3 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TCK m.273 · şahsi cezasızlık veya cezanın azaltılmasını gerektiren sebepler: Kanunda belirtilen yakınlık ilişkisi nedeniyle tanığın beyanda bulunmaktan kaçınabilme yetkisidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-273) - HMK m.251 · tanıklıktan çekinme hakkının istisnaları: Kanunda sayılan kişilerin, belirli koşullarda tanık olarak dinlenmeyi reddedebilmesi hakkıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-251) - CMK m.210 · duruşmada okunmayacak belgeler: Kanunda sayılan yakınlık ilişkisi bulunan kişilerin tanıklık yapmayı reddedebilmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-210) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.247 – Tanıklıktan çekinme hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-247): Kanunda sayılan hâllerde tanığın, tanıklık yapma yükümlülüğüne karşı kendi tercihiyle tanıklık yapmama imkânı. Bir hak olup tanık bunu kullanmak zorunda değildir. - HMK m.251 – Tanıklıktan çekinme hakkının istisnaları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-251): Kanunda sayılan kişilerin, belirli koşullarda tanık olarak dinlenmeyi reddedebilmesi hakkıdır. Bu madde, bu hakkın kullanılamadığı istisnai halleri belirler. - HMK m.292 – Soybağı tespiti için inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-292#f2): Üçüncü kişinin tanıklık yapmaktan kaçınabileceği hâller. Bu hak, madde uyarınca kan veya doku alınmasına katlanma yükümlülüğünden kaçınmak için ileri sürülemez. ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.273 – Şahsi cezasızlık veya cezanın azaltılmasını gerektiren sebepler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-273#f1-b): Kanunda belirtilen yakınlık ilişkisi nedeniyle tanığın beyanda bulunmaktan kaçınabilme yetkisidir. Maddenin b bendinde, bu hakkın bulunduğu hâlde kendisine hatırlatılmadan yapılan gerçeğe aykırı tanıklık düzenlenmiştir. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.210 – Duruşmada okunmayacak belgeler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-210): Kanunda sayılan yakınlık ilişkisi bulunan kişilerin tanıklık yapmayı reddedebilmesidir. Madde 210/2 bakımından önemli olan, hakkın duruşmada kullanılmasıdır; önceki ifadeye ilişkin tutanak, bu hak duruşmada kullanıldığında okunamaz. ## Karıştırılan kavramlar - **Tanıklıktan çekinme hakkı hatırlatılan / hatırlatılmayan tanık** (TCK m.273): Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kişiye bu hakkı hatırlatılmadan tanıklık yaptırılması ve bu kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunması (b bendi) bu ayrımın birinci tarafıdır. Tanıklıktan çekinme hakkını bilerek, hakkını kullanmadan beyanda bulunan kişi ya da hakkı kendisine hatırlatılmış olan tanık b bendi kapsamında değerlendirilmez. b bendi uygulanabilir ancak hatırlatma yapılmamış olması ön koşuldur; aksi halde indirim veya cezadan vazgeçme sağlanamaz. - **Tanıklıktan çekinme hakkı sahibi yetişkin / çocuk veya akıl hastası** (CMK m.76): Yetişkin çekinme sebebi bulunan kişi kendi kararıyla muayeneden kaçınabilir. Çocuk veya akıl hastası adına kanuni temsilci karar verir; görüşü alınabilecek durumdaysa görüşü de alınır. Kanuni temsilci şüpheli veya sanık ise karar hâkime geçer ve bu hâlde elde edilen deliller, izni olmadıkça davanın ileri aşamalarında kullanılamaz. - **Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kişi / sıradan üçüncü kişi** (CMK m.117): Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan üçüncü kişinin yerinde arama yapılabilir. Bu kişinin kendisi, tanıklıktan çekinme hakkına sahip olmayan üçüncü kişiyle aynı arama ölçütüne tabidir. Tanıklıktan çekinme hakkı aramayı engellemez; ancak bu kişinin m.126 ve m.45-46 kapsamındaki mektup ve belgelerine el konulamaz. - **Belgeyi ibraz zorunluluğu / tanıklıktan çekinme hakkı** (HMK m.221): Muhatap, tanıklıktan çekinme sebeplerine dayanabilir. Belgeyi ibraz etmesi gereken kişi, tanıklıktan çekinmeye ilişkin hükümlere göre belgeyi ibrazdan çekinebilir. Çekinme hakkının varlığı hâlinde belgenin ibrazı veya tanıklık yapılmaması mümkün olur; bu durumda dava için yapılacak değerlendirme o hükümlere göre belirlenir. ## İlgili konular - İftira, başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (Ceza Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/iftira-baskasina-ait-kimlik-veya-kimlik-bilgilerinin-kullanilmasi - Delillerin ortaya konulması ve tartışılması (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/delillerin-ortaya-konulmasi-ve-tartisilmasi - Keşif ve uzman görüşü (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/kesif-ve-uzman-gorusu - Sır nedeniyle tanıklıktan çekinme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/sir-nedeniyle-tanikliktan-cekinme - Tanık gösterme şekli (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/tanik-gosterme-sekli ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2017/1927 E., 2018/1471 K., 18.10.2018 — ilgili: HMK m.292 - Ceza Genel Kurulu, 2017/1087 E., 2018/211 K., 15.05.2018 — ilgili: CMK m.210 - Ceza Genel Kurulu, 2013/255 E., 2014/180 K., 15.04.2014 — ilgili: CMK m.210 ## İlgili terimler [Doğrudanlık ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dogrudanlik-ilkesi) · [Zor kullanma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zor-kullanma) · [Haklı sebep](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hakli-sebep) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.