--- title: "Tanıklıktan çekinme nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tanikliktan-cekinme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tanıklıktan çekinme **Kısaca:** Kanunda sayılan kişilerin, tanık olarak dinlenirken tanıklık yapmayı reddetme hakkıdır. (CMK m.60) ## Kanunda nerede geçiyor ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.45 – Tanıklıktan çekinme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-45#f2): Kanunda sayılan yakınlık ilişkisi bulunan kişinin, tanık olarak dinlenmeyi reddetme hakkıdır. Hak, bu kişilerin zorunlu olarak tanıklık yapmasını engellemek amacıyla tanınmıştır. - CMK m.49 – Tanıklıktan çekinme sebebinin bildirilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-49): Kanunda sayılan kişilerin tanıklık yapma yükümlülüğünden kendi tercihleriyle kaçınabilmesi hakkıdır. Çekinme, tanığın kendi kararına bağlıdır ve tanık çekinmeyip tanıklık yaparsa bu hak kullanılmamış sayılır. - CMK m.60 – Tanıklıktan ve yeminden sebepsiz çekinme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-60): Kanunda sayılan kişilerin, tanık olarak dinlenirken tanıklık yapmayı reddetme hakkıdır. Yasal bir sebebe dayanmayan ret, bu maddedeki yaptırımlara yol açar. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.249 – Sır nedeniyle tanıklıktan çekinme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-249): Sırrı bilen kişinin tanık olarak dinlenmeyi reddedebilme hakkıdır. Bu hak tanığın takdirine bağlıdır ve sır sahibinin izni yoksa kullanılabilir. - HMK m.252 – Çekinme sebeplerinin bildirilmesi ve incelenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-252#f3): Kanunda sayılan bir sebep nedeniyle tanığın tanıklık yapmayı reddetme hakkıdır. Çekinme hakkı tanığın kendi takdirinde olsa da bildirim usulüne bağlıdır. Sebep ve dayanak delilin açıklanması şarttır. ## Karıştırılan kavramlar - **Tanıklıktan çekinme / Yeminden çekinme** (CMK m.60): Tanığın tanıklık yapmayı reddetmesidir. Kanunda sayılan bir sebep varsa çekinme hukuka uygundur. Tanığın tanıklık yaptıktan sonra yemin etmeyi reddetmesidir. Tanık yemin etmekten çekinebilir, hâkim ise yemin verip vermemeyi takdir eder. Her ikisinde de yasal sebep yoksa madde uygulanır. Yemin çekinmesinde tanık zaten tanıklık yapmış olduğundan tedbirin amacı yemin yükümlülüğünü yerine getirtmektir. - **Tanıklıktan çekinme hakkı hatırlatılan / hatırlatılmayan tanık** (TCK m.273): Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kişiye bu hakkı hatırlatılmadan tanıklık yaptırılması ve bu kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunması (b bendi) bu ayrımın birinci tarafıdır. Tanıklıktan çekinme hakkını bilerek, hakkını kullanmadan beyanda bulunan kişi ya da hakkı kendisine hatırlatılmış olan tanık b bendi kapsamında değerlendirilmez. b bendi uygulanabilir ancak hatırlatma yapılmamış olması ön koşuldur; aksi halde indirim veya cezadan vazgeçme sağlanamaz. - **Genel tanıklıktan çekinme / Sorulara cevap vermekten çekinme** (CMK m.48): CMK m.45 uyarınca tanık, yakınlık ilişkisi nedeniyle tanıklığın tamamından çekinebilir. Bu madde ise tanığın tanıklığı tamamen reddetmesini değil, yalnızca suçlayıcı nitelikteki belirli sorulara cevap vermemesini sağlar. Bu madde kapsamında tanık, zorunlu tanıklığın dışına çıkmadan yalnızca belirli sorulara cevap vermeyebilir; tanıklık yükümlülüğü devam eder. - **Tanıklıktan çekinme / yemin etmekten çekinme** (CMK m.51): Tanıklıktan çekinme, tanığın hiç tanıklık yapmama hakkıdır ve dinlenmeden önce ve dinleme sırasında her zaman kullanılabilir. Yemin etmekten çekinme, tanığın tanıklık yaptığı ama yemin etmek istemediği haldir. Maddenin ikinci fıkrası bu halde yemin takdirinin tanık yönünden ayrıca düzenlendiğini gösterir. Tanık yemin etmekten çekinirse hâkimin takdiri ortadan kalkar ve tanık yeminsiz dinlenir. - **Tanıklıktan çekinme sebebi / geçerli diğer sebep** (CMK m.70): Tanıklıktan çekinme sebebi, kanunda tanık için öngörülmüş ve bilirkişi için de aynen geçerli olan sebeplerdir. Geçerli diğer sebep, kanunda sayılmamış, bilirkişinin kendi durumuna bağlı olarak ortaya çıkan nedenlerdir. Tanıklıktan çekinme sebebinde çekinme, bilirkişi açısından hukuken ön plandadır; geçerli diğer sebepte ise çekinme, bilirkişinin takdirine bırakılmıştır. - **Tanıklıktan çekinme hakkı sahibi yetişkin / çocuk veya akıl hastası** (CMK m.76): Yetişkin çekinme sebebi bulunan kişi kendi kararıyla muayeneden kaçınabilir. Çocuk veya akıl hastası adına kanuni temsilci karar verir; görüşü alınabilecek durumdaysa görüşü de alınır. Kanuni temsilci şüpheli veya sanık ise karar hâkime geçer ve bu hâlde elde edilen deliller, izni olmadıkça davanın ileri aşamalarında kullanılamaz. ## İlgili konular - Tanıkların çağrılması ve çağrıya uymayan tanıklar (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/taniklarin-cagrilmasi-ve-cagriya-uymayan-taniklar - Sır nedeniyle tanıklıktan çekinme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/sir-nedeniyle-tanikliktan-cekinme - Tanığa görevinin önemini anlatma ve tanıklara yemin verilmesi (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/taniga-gorevinin-onemini-anlatma-ve-taniklara-yemin-verilmesi ## Örnek kararlar - İkinci Bölüm, 2019/15907 E., 19.03.2024 — ilgili: CMK m.45, CMK m.49 - Ceza Genel Kurulu, 2017/353 E., 2022/142 K., 03.03.2022 — ilgili: CMK m.45 - Ceza Genel Kurulu, 2013/251 E., 2013/454 K., 12.11.2013 — ilgili: CMK m.45 ## İlgili terimler [Kan Hısımlığı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kan-hisimligi) · [Kayın Hısımlığı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kayin-hisimligi) · [Sulh ceza hâkimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sulh-ceza-hakimi) · [Sır](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sir) · [Disiplin hapsi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/disiplin-hapsi) · [Kanuni temsilci](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kanuni-temsilci) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.