--- title: "Tarh nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarh" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tarh **Kısaca:** Tarh, 8 kanunda 15 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - VUK m.22 · tahakkuk: Vergi alacağının miktarının ve borçlusunun idare tarafından belirlenmesi işlemidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-22) - KDVK m.44 · tarhiyatın muhatabı: Vergi idaresinin vergiyi hesaplayıp mükellefin borcunu belirleyen işlemi. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-44) - GVK m.83: Verginin matrah ve miktarının idarece tespit edilerek vergi borcunun doğmasını sağlayan idari işlemdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-83) ## Kanunda nerede geçiyor ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.20 – Tarh (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-20): Verginin, vergi alacağının kanunlarda gösterilen matrah ve nispetler üzerinden vergi dairesince hesaplanarak miktar itibarıyla tespit edilmesi işlemidir. Madde bu işlemi idari muamele olarak nitelendirir. - VUK m.22 – Tahakkuk (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-22#f1): Vergi alacağının miktarının ve borçlusunun idare tarafından belirlenmesi işlemidir. Tahakkukun ön koşulu olarak anılır; madde tarh kavramını kendisi tanımlamaz. - VUK m.36 – Tahrire göre vergi tarhı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-36): Verginin kanuni dayanağına göre hesaplanarak mükellef adına borç olarak kaydedilmesi işlemidir. Tahrir, tarhın yöntemlerinden biridir; tarhın tek yolu değildir. - VUK m.378 – Dava konusu: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-378#f1): Vergi alacağının vergi dairesince hesaplanarak miktar itibarıyla tespit edilmesi işlemidir; mükellefe bildirilmesi ise tebliğdir. Mükellefin kendi beyanı üzerine yapılan tarh ile idarenin resen tarhı aynı madde kapsamında değerlendirilmez; ikinci fıkra beyana dayanan matrah ve vergi bakımından dava yolunu kapatır. ### Katma Değer Vergisi Kanunu - KDVK m.43 – Tarh yeri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-43#f1-6): Vergi borcunun miktarının idare tarafından saptanması ve vergiyi doğuran olay ile matrahın belirlenerek tahakkuk ettirilmesi işlemidir. Maddede yalnızca hangi dairenin bu işlemi yapacağı düzenlenmiştir. - KDVK m.44 – Tarhiyatın muhatabı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-44): Vergi idaresinin vergiyi hesaplayıp mükellefin borcunu belirleyen işlemi. Madde, KDV'nin kimin adına tarh edileceğini ve tarhiyata kimin muhatap tutulacağını belirler; tarhın kendisinin usulünü düzenlemez. - KDVK m.45 – Tarh zamanı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-45#f1): Vergi alacağının miktarını ve muhatabını resen ya da beyana dayanarak idarenin belirlemesi işlemidir. Madde, posta ile gönderilen beyannamede tarhın hangi tarihten itibaren yapılacağını belirler. ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK m.83 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-83#f1): Verginin matrah ve miktarının idarece tespit edilerek vergi borcunun doğmasını sağlayan idari işlemdir. Bu madde, tarhın hangi beyana dayanarak yapılacağını belirler. - GVK m.109 – Tarh zamanı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-109#f1-1): Vergi dairesinin vergi tutarını ve bu tutarın borç olarak doğduğunu resmen belirlemesi işlemidir. Bu madde tarhın yapılacağı süreyi belirler, tarhın içeriğini ya da usulünü düzenlemez. ### Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu - Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.37 – Gelirlerin dayanakları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5018-sayili-kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu/madde-37#f2): Vergi gibi bir gelirin matrah ve miktarının idarece belirlenmesi işlemidir. Maddenin ikinci fıkrası tarh işlemini tahakkuk ve tahsilden ayrı bir aşama olarak anar ve bunların ilgili kanunlardaki usule göre yapılmasını öngörür. - Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.38 – Gelirlerin toplanması sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5018-sayili-kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu/madde-38#f1): Vergi alacağının ilgili kanun uyarınca miktarının belirlenmesi işlemidir. Madde 38 bu işlemi yapmakla yetkili ve görevli kişileri ifade eder; tarhın usulü ilgili vergi kanunlarında düzenlenir. ### Emlak Vergisi Kanunu - Emlak Vergisi Kanunu m.11 – Verginin tarh ve tahakkuku (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1319-sayili-emlak-vergisi-kanunu/madde-11#f2): Verginin matrahının ve miktarının idarece belirlenip mükellefe bildirilmesi işlemidir. Bu maddede tarh, belediyenin bina vergisini yıllık olarak saptayıp yazı ile mükellefe bildirmesini ifade eder. ### Kurumlar Vergisi Kanunu - Kurumlar Vergisi Kanunu m.16 – Vergilendirme dönemi ve tarhiyat (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/madde-16#f3): Vergi alacağının miktarının ve muhatabının idarece belirlenmesi işlemidir. Maddede kurumlar vergisinin hangi dairece ve kimin adına tarh edileceği düzenlenmiştir. ### Türk Petrol Kanunu - Türk Petrol Kanunu m.9 – Devlet hissesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6491-sayili-turk-petrol-kanunu/madde-9#f7): Beyan edilmeyen, eksik beyan edilen veya tespit edilen farklar üzerinden Devlet hissesinin idarece belirlenip alacak olarak kesinleştirilmesi işlemidir. ### Gider Vergileri Kanunu - Gider Vergileri Kanunu m.44 – Teklif yeri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6802-sayili-gider-vergileri-kanunu/madde-44#f1): Verginin matrahının ve miktarının idarece belirlenerek vergi borcunun doğması için yapılan işlemdir. Madde, tarh yetkisinin hangi vergi dairesine ait olduğunu belirler. ## Karıştırılan kavramlar - **Beyan üzerine tarh / re'sen tarh** (GVK m.83): Mükellef ya da vergi sorumlusunun beyanı esas alınarak yapılan tarh genel kuraldır. Beyanın verilmediği ya da beyanın gerçeği yansıtmadığı hallerde idarenin kendiliğinden tarh yapması, kanunda öngörülen istisnai yoldur. Kanunda aksine hüküm varsa tarh beyan yerine kanundaki yönteme göre yapılır; aksi halde beyan esas alınır. - **Tarh / Vergi alacağının doğması** (VUK m.20): Tarh, vergi alacağını kanunda gösterilen matrah ve nispetler üzerinden hesaplayıp miktar itibarıyla tespit eden idari işlemdir. Vergi alacağı, kanunda vergiye tabi olay gerçekleştiğinde kendiliğinden doğar; tarh bu alacağı rakamla belirler. Tarh alacağı doğurmaz, doğmuş alacağı miktar itibarıyla belirler. Tarhsız alacağın tahsili için önce tarh gerekir. - **Tarh / Vergi ziyaı cezası** (VUK m.20): Tarh, vergi alacağının miktarını belirleyen idari işlemdir. Vergi ziyaı cezası, vergi kaybına neden olan fiile bağlanan ayrı bir yaptırımdır. Tarhın kendisi ceza değildir; ceza kesilmesi ayrı bir karar gerektirir. - **Tahrir ile tarh / Beyana dayalı tarh** (VUK m.36): Tahrirde matrah vergi idaresinin tespitiyle belirlenir ve mükellefin beyanı esas alınmaz. Beyana dayalı tarhta matrah mükellefin verdiği beyanname ve defter kayıtlarından doğar. Hangi usulün uygulanacağı, verginin kanunundaki tarh yöntemine göre belirlenir; aynı vergi için iki usul birlikte kullanılmaz. - **Tarh veya ceza işlemi / Beyana dayalı matrah** (VUK m.378): İdarenin tarh veya ceza kesme işlemi ya da komisyon kararı, tebliğ edildiğinde birinci fıkra kapsamında dava konusu yapılabilir. Mükellefin kendi beyan ettiği matrah ve bu matrah üzerinden tarh edilen vergi, ikinci fıkra gereğince dava konusu yapılamaz. Beyana dayalı matrah ve vergi bakımından dava yolu kapalıdır; ancak vergi hataları saklı tutulduğu için bu hatalara dayanılarak dava açılabilir. - **Genel tarh / Tevkifat yoluyla alınan vergi** (VUK m.378): Genel hükümde dava açmanın koşulu, tarh işleminin ilgiliye tebliğ edilmiş olmasıdır. Tevkifat yoluyla alınan vergilerde ise tebliğ değil, istihkak sahibine ödemenin yapılmış ve ödemeyi yapanın verginin kesilmiş olması aranır. Tevkifatlı vergilerde dava açma ön koşulu iki unsurludur: istihkak sahibine ödemenin yapılması ve verginin kesilmesi. ## İlgili konular - Tarh işlemleri ve verginin ödenmesi (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/tarh-islemleri-ve-verginin-odenmesi - Süreler ve vergi alacağının tayini (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/sureler-ve-vergi-alacaginin-tayini - Beyan esası, gelirin toplanması ve yıllık beyanname (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/beyan-esasi-gelirin-toplanmasi-ve-yillik-beyanname - Beyan ve verginin tarhı (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/beyan-ve-verginin-tarhi - Özel haller ve münferit beyanname, verginin nispeti, tarh muamelesi (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/ozel-haller-ve-munferit-beyanname-verginin-nispeti-tarh-muamelesi - Tahrire dayanan tarh ve götürü matrahların tespiti (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/tahrire-dayanan-tarh-ve-ortalama-kar-hadlerinin-tespiti ## Örnek kararlar - 2004/10 E., 2009/68 K., 02.06.2009 — ilgili: 5018 s. K. m.37 - 2007/17 E., 2007/45 K., 05.04.2007 — ilgili: 5018 s. K. m.37 - 2006/22 E., 2006/40 K., 22.03.2006 — ilgili: 5018 s. K. m.37 ## İlgili terimler [Tahakkuk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahakkuk) · [Tahsil](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahsil) · [Devlet hissesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/devlet-hissesi) · [Tahrir](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahrir) · [Beyan üzerine tarh](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/beyan-uzerine-tarh) · [Gider vergisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gider-vergisi) · [Malî yükümlülük](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mali-yukumluluk) · [Vergi Sorumlusu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vergi-sorumlusu) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.