--- title: "Tarım Arazisi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarim-arazisi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tarım Arazisi **Kısaca:** Toprak ve topografik ile iklimsel özellikleri tarımsal üretime uygun olan; halihazırda tarımsal üretim yapılan, yapılmaya uygun olan ya da imar, ihya veya ıslah ile tarımsal üretime uygun hale getirilebilen arazidir. (5403 s. K. m.3) ## Kanuna göre anlamı - **3083 s. K. m.2/1-b** (Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu): Orman sınırları dışında kalan, zirai üretim yapılan, çayır, mera, yaylak ve kışlak olarak kullanılan, kullanılma şekillerinden birine tahsis edilen veya ekonomik olarak imar, ihya ve ıslah edilerek üretime açılabilecek arazilerdir — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3083-sayili-sulama-alanlarinda-arazi-duzenlenmesine-dair-tarim-reformu-kanunu/madde-2#f1-b - **5403 s. K. m.3/1-d** (Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu): Toprak, topografya ve iklimsel özellikleri tarımsal üretim için uygun olup, hâlihazırda tarımsal üretim yapılan veya yapılmaya uygun olan veya imar, ihya, ıslah edilerek tarımsal üretim yapılmaya uygun hale dönüştürülebilen arazileri — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5403-sayili-toprak-koruma-ve-arazi-kullanimi-kanunu/madde-3#f1-d ## Kanunda nerede geçiyor ### Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu - Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5403-sayili-toprak-koruma-ve-arazi-kullanimi-kanunu/madde-3#f1-d): Toprak ve topografik ile iklimsel özellikleri tarımsal üretime uygun olan; halihazırda tarımsal üretim yapılan, yapılmaya uygun olan ya da imar, ihya veya ıslah ile tarımsal üretime uygun hale getirilebilen arazidir. Tanımın ölçütü üretime elverişliliktir; arazinin fiilen ekili olması zorunlu değildir. - Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m.10 – Arazi kullanım plânlarının yapılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5403-sayili-toprak-koruma-ve-arazi-kullanimi-kanunu/madde-10): Maddenin üçüncü fıkrasında, plan amacı dışında kullanılmaması öngörülen arazi türüdür. Kanunun öngördüğü istisnalar dışında bu arazinin plan amacı dışında kullanımı yasaktır; tanımı ve sınıflandırması Kanunun ilgili maddelerinde yer alır. - Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m.25 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5403-sayili-toprak-koruma-ve-arazi-kullanimi-kanunu/madde-25): 5403 sayılı Kanun'un tanımına göre tarımsal üretime elverişli arazi niteliğindeki taşınmazdır. Bu maddenin koruması, bu niteliği taşıyan arazilere yöneliktir. Tanımın ayrıntıları madde metninde yer almaz. ### Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu - Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu m.2 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3083-sayili-sulama-alanlarinda-arazi-duzenlenmesine-dair-tarim-reformu-kanunu/madde-2#f1-b): Orman sınırları dışında kalan, zirai üretim yapılan, çayır, mera, yaylak ve kışlak olarak kullanılan, bu kullanım şekillerinden birine tahsis edilen veya ekonomik olarak imar, ihya ve ıslah edilerek üretime açılabilecek arazidir. Orman sınırları içinde kalan arazi bu tanımın dışındadır. ## Karıştırılan kavramlar - **Tarım Arazisi / Tarım Toprağı** (3083 s. K. m.2): Tarım arazisi, orman sınırları dışında kalan ve zirai üretim veya ekonomik ıslah potansiyeli taşıyan arazidir. Tarım toprakları, Bakanlıkça birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf olarak belirlenen topraklardır. Tarım arazisi kullanım niteliğine, tarım toprağı ise Bakanlık sınıflandırmasına bağlıdır. Her ikisi aynı şey değildir. - **Mutlak tarım arazisi / Özel ürün arazisi** (5403 s. K. m.3): Mutlak tarım arazisinde toprak ve topografya yöre ortalamasında geniş ürün çeşitliliğine izin verir; topografik sınırlama yok ya da çok azdır. Özel ürün arazisinde toprak ve topografik sınırlamalar nedeniyle yöre bitkilerinin tamamı yetiştirilemez, yalnızca özel ürünler ve su ürünleri yetiştiriciliği yapılabilir. Sınıf, arazinin kullanım biçimini ve kanunun tarım arazisine tanıdığı korumanın kapsamını belirler; iki sınıf birbirinin tamamlayıcısıdır ve mutlak tarım arazisi özel ürün arazisinin üstünde yer alır. - **Dikili tarım arazisi / Marjinal tarım arazisi** (5403 s. K. m.3): Dikili tarım arazisinde yöre ekolojisine uygun çok yıllık ağaç, ağaççık veya çalı formunda bitkiler yetiştirilir. Marjinal tarım arazisinde yalnızca geleneksel toprak işlemeli tarım yapılır; çok yıllık bitki yetiştiriciliği ön plana çıkmaz. Arazinin hangi sınıfa gireceği, üzerindeki bitki örtüsünün niteliğine göre belirlenir. - **Sulu tarım arazisi / Kuru tarım arazisi** (5403 s. K. m.3): Sulu tarım arazisinde bitkinin ihtiyaç duyduğu su, kaynaktan kontrollü ve yeterli miktarda karşılanır. Kuru tarım arazisi, bu kontrollü sulama imkânı bulunmayan arazidir; bu ayrım m.3(j) tanımında açıkça yer almaz, Yönetmelik ölçütüyle belirlenir. Kadastro çalışmalarında sulu ve kuru arazi için farklı kişi başı üst sınır uygulanır; sınıflandırma ilgili tarım müdürlüklerinin tespitine bağlanmıştır. Bu konuda ayrıntı için m.3(j)'nin yorumu ve ilgili yönetmelik esas alınmalıdır. - **Tarım arazisi / Tarım dışı alan** (5403 s. K. m.3): Tarım arazisi, tarımsal üretime uygun ya da uygun hale getirilebilen arazidir. Tarım dışı alan, toprak bulunmayan kayalık, kar alanı, ırmak yatağı, sazlık gibi yerler ile endüstriyel, turizm, iskân ve altyapı amaçlı planlanmış arazilerdir. Bir arazinin tarım dışı alan sayılması, tarım arazisi korumasının kapsamı dışına çıkması anlamına gelir; sınıflandırma tanıma dayanarak yapılır. - **Tarım arazisi / diğer arazi kullanım şekilleri** (5403 s. K. m.10): Tarım arazileri, plandaki belirlenmiş amacı dışında kullanılamaz. Diğer arazi kullanım şekilleri, plan kararına göre değişebilir ve bu sınırlama onlar için aynı şekilde geçerli değildir. Tarım arazisi için plan amacı dışı kullanım yalnızca Kanunda öngörülen istisnalarla mümkündür; diğer arazilerde bu kısıt doğmaz. ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2022/395 E., 2023/1226 K., 13.12.2023 — ilgili: 5403 s. K. m.3 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/466 E., 2023/1227 K., 13.12.2023 — ilgili: 5403 s. K. m.3 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/47 E., 2023/988 K., 25.10.2023 — ilgili: 5403 s. K. m.3 ## İlgili terimler [Dikili tarım arazisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dikili-tarim-arazisi) · [Marjinal tarım arazisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/marjinal-tarim-arazisi) · [Mutlak tarım arazisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mutlak-tarim-arazisi) · [Sulu Arazi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sulu-arazi) · [Tarım dışı alanlar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarim-disi-alanlar) · [Tarım Toprakları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarim-topraklari) · [Tarımsal İşletme Geliri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarimsal-isletme-geliri) · [Toprağın Derecelendirilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/topragin-derecelendirilmesi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.