--- title: "Tasarım nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tasarim" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tasarım **Kısaca:** Tasarım, 4 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TBK m.427 · sınaî ve fikrî mülkiyet hakkı: Ürünün görünüşünü ortaya koyan sınai hak konusudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-427) - SMK m.73 · hizmet ilişkisi ile diğer iş görme ilişkilerindeki hak sahipliği: Ürünün görünüşünü, özellikle çizgi, kontur, renk, biçim, doku ve malzeme gibi unsurlarından ya da süslemesinden kaynaklanan görünümü ifade eden sınai hak konusudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-73) - 5042 s. K. m.73: Ürünün görünüşünü, özellikle çizgi, kontür, renk, şekil, doku ya da malzemesi ile süslemesinden kaynaklanan görünümünü ifade eden sınai mülkiyet konusudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5042-sayili-yeni-bitki-cesitlerine-ait-islahci-haklarinin-korunmasina-iliskin-kanun/madde-73) ## Kanunda nerede geçiyor ### Sınai Mülkiyet Kanunu - SMK m.55 – Tasarım ve ürün (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-55#f1): Ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden doğan görünümüdür. Koruma konusu işlev değil görünümdür; teknik sonuç ya da işlevsel özellikler bu tanımın kapsamına girmez. - SMK m.73 – Hizmet ilişkisi ile diğer iş görme ilişkilerindeki hak sahipliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-73#f3): Ürünün görünüşünü, özellikle çizgi, kontur, renk, biçim, doku ve malzeme gibi unsurlarından ya da süslemesinden kaynaklanan görünümü ifade eden sınai hak konusudur. - SMK m.74 – Çalışanlar tarafından yapılan tasarımlara ilişkin hak talebinde bedel (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-74#f1): Bir ürünün bütününde ya da yalnızca bir bölümünde yer alan ornamentin; çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insanın duyularıyla kavranabilen öğe ve özelliklerinin meydana getirdiği bütündür. Maddenin bedel hakkı, bu tanıma uygun bir tasarım yaratıldığında doğar. - SMK m.77 – Hükümsüzlük hâlleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-77#f1): Ürünün veya bir kısmının çizgi, kontür, renk, biçim, doku ve/veya malzeme özellikleri ile bunların süslemesinden kaynaklanan görünüşü olarak anlaşılır (m.55 birinci ve ikinci fıkralardaki tanıma bağlıdır). Madde, tanıma uymayan bir görünüşün tescilinin hükümsüzlüğüne imkân verir. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.427 – E. Sınaî ve fikrî mülkiyet hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-427) ### Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun - Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun m.73 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5042-sayili-yeni-bitki-cesitlerine-ait-islahci-haklarinin-korunmasina-iliskin-kanun/madde-73): Ürünün görünüşünü, özellikle çizgi, kontür, renk, şekil, doku ya da malzemesi ile süslemesinden kaynaklanan görünümünü ifade eden sınai mülkiyet konusudur. Madde, tasarımın işçi tarafından yaratılmış olmasını ve hak sahipliğini ele alır. ### Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun - Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun m.1 – Amaç ve kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5746-sayili-arastirma-gelistirme-ve-tasarim-faaliyetlerinin-desteklenmesi-hakkinda-kanun/madde-1#f1): Tasarım faaliyetleri ile tasarım merkezleri ve tasarım projelerini kapsayan destek konusudur. Maddede tasarımın ayrıntılı tanımı yer almaz. ## Karıştırılan kavramlar - **Tasarım / Fikri hak konusu eser** (5042 s. K. m.73): Bu madde tasarımları düzenler. İşçinin işlerini görürken yarattığı fikri hak konusu eserler bu maddenin kapsamında değildir. Eser niteliğindeki yaratımlarda hak sahipliği ve kullanma yetkisi 5846 sayılı Kanun'a göre belirlenir. - **Teknoloji merkezi / Ar-Ge merkezi / tasarım merkezi** (5746 s. K. m.1): Teknoloji merkezleri 3624 sayılı Kanuna göre KOSGEB tarafından oluşturulan kuruluşlardır. Ar-Ge ve tasarım merkezleri Türkiye'deki Ar-Ge veya tasarım faaliyetini yürüten merkezlerdir. Kapsam hükmü üç kurumu ayrı ayrı sayar; her birinin kuruluş dayanağı farklıdır ve ayrı hükümlere tabidir. - **Ar-Ge projesi / tasarım projesi / rekabet öncesi işbirliği projesi** (5746 s. K. m.1): Ar-Ge projesi teknolojik bilgi üretmeyi amaçlar. Tasarım projesi tasarım faaliyetini, rekabet öncesi işbirliği projesi ise ortak çalışmayı konu alır. Her proje türünün destek koşulları ayrı belirlenir; biri için öngörülen koşul diğerine kendiliğinden uygulanmaz. - **Buluş / Tasarım / Eser** (TBK m.427): Buluş ve tasarım sınai haklar kapsamındadır ve 6769 sayılı SMK'ya tabidir. Eser, fikri hak konusudur ve 5846 sayılı FSEK'e tabidir. Buluş ve tasarımda işverenin lisans hakkı SMK'ya göre belirlenir; eserde ise FSEK m.18 uyarınca eseri çalıştıran veya tayin edenin hakkı söz konusudur. Madde bu üç halin hiçbirini doğrudan düzenlemez. - **Tescilli tasarım / Tescilsiz tasarım** (SMK m.55): Tescilli tasarımda koruma, Kanun uyarınca yapılan tescile dayanır ve tescil belgesiyle belgelenir. Tescilsiz tasarımda koruma, tasarımın ilk kez Türkiye'de kamuya sunulmasına dayanır; tescil gerekmez. İki korumanın kaynağı farklıdır; tescilsiz korumanın varlığı ilk kamuya sunum olgusunun ispatına bağlıdır. Tescilsiz korumanın süresi ve kapsamı ayrı maddelerde belirlenir. - **Tasarım / Teknik işlev** (SMK m.55): Tasarım, ürünün görünümünü, yani biçim ve süslemeyle algılanan özelliklerini ifade eder. Teknik işlev, ürünün nasıl çalıştığını ya da hangi sonucu sağladığını ifade eder ve bu madde kapsamında tanımlanmaz. Yalnız görünüm koruma konusu olabilir; salt işlevsel özellikler bu maddeye göre tasarım sayılmaz. ## Örnek kararlar - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/1210 E., 2022/1272 K., 22.09.2022 — ilgili: SMK m.55, SMK m.77 - 2020/52 E., 2023/223 K., 27.12.2023 — ilgili: 5746 s. K. m.1 - Hukuk Genel Kurulu, 2019/707 E., 2022/147 K., 17.02.2022 — ilgili: 5746 s. K. m.1 ## İlgili terimler [Teknogirişim sermayesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/teknogirisim-sermayesi) · [Birleşik ürün](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/birlesik-urun) · [Eser](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/eser) · [Talep](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/talep) · [Tescilli tasarım](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tescilli-tasarim) · [Tescilsiz tasarım](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tescilsiz-tasarim) · [Ürün](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/urun) · [Hak sahipliği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hak-sahipligi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.