--- title: "Tasarruf işlemi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tasarruf-islemi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tasarruf işlemi **Kısaca:** Tasarruf işlemi, 4 kanunda 11 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.1015 · yetkinin ve sebebin belirlenmesi: Bir hakkın doğrudan doğruya devredilmesini, değiştirilmesini, sona erdirilmesini veya üzerinde sınırlı bir ayni hak kurulmasını sağlayan hukuki işlemdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-1015) - TBK m.29 · önsözleşme: Bir hakkın doğrudan devrini, değiştirilmesini ya da sona erdirilmesini sağlayan işlemdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-29) - HMK m.68 · fer’î müdahilin durumu: Dava konusu hak üzerinde feragat, kabul veya sulh gibi sonuç doğuran işlemlerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-68) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.223 – B. Yönetim, yararlanma ve tasarruf (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-223): Bir hakkın devri, rehni, sınırlı aynî hak kurulması ya da başka biçimde hakkın içeriğinin değiştirilmesi gibi işlemlerdir. Olağan yönetim işlemlerinden ayrılır ve bu madde bakımından paydaşın payı üzerindeki tasarruf kapsamında değerlendirilir. - TMK m.692 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-692): Paylı malın tamamı üzerinde hukuki durumu doğrudan değiştiren işlemlerdir. Kişisel payın devri bu kavramın kapsamına girmez; malın tamamına ilişkin tasarruf söz konusudur. - TMK m.702 – 2. Hükümleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-702): Topluluğa giren bir hakkın devri, değiştirilmesi veya üzerinde sınırlı ayni hak kurulması gibi hakkın varlığını etkileyen işlemlerdir. Maddenin ikinci fıkrası bakımından, tasarruf işlemi yönetim işleminden ayrılmaz; her ikisi için oybirliği aranır. - TMK m.705 – I. Tescil (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-705): Mülkiyetin devri, taşınmaz üzerinde irtifak hakkı veya rehin kurulması gibi taşınmaz üzerindeki hakkı doğrudan etkileyen işlemlerdir. Madde bu işlemlerin tescile bağlı olduğunu belirtir. - TMK m.1015 – 2. Yetkinin ve sebebin belirlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-1015): Bir hakkın doğrudan doğruya devredilmesini, değiştirilmesini, sona erdirilmesini veya üzerinde sınırlı bir ayni hak kurulmasını sağlayan hukuki işlemdir. Maddede tescil, terkin ve değişiklik işlemleri bu kapsamda sayılmıştır. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.29 – IV. Önsözleşme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-29): Bir hakkın doğrudan devrini, değiştirilmesini ya da sona erdirilmesini sağlayan işlemdir. Tasarruf işlemi için yapılan vaat önsözleşme sayılmaz; ileride yapılacak tasarruf işlemi için önceden yapılan sözleşme ise tam bir sözleşmedir. - TBK m.81 – C. Geri istenememe (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-81): Bir hakkın doğrudan devrini veya kazandırılmasını sağlayan işlemdir. Maddenin uygulanabilmesi için kazandırmanın fiilen gerçekleşmiş olması gerekir. - TBK m.132 – B. İbra (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-132): Bir hakkı doğrudan etkileyerek o hakkı kısmen ya da tamamen ortadan kaldıran hukuki işlemdir. İbra, alacağın kendisini etkilediği için bu niteliktedir ve alacaklının alacak üzerinde tasarruf yetkisi bulunmasını gerektirir. - TBK m.171 – II. Koşulun askıda olduğu sıradaki durum (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-171): Mevcut bir hakkın devri, değiştirilmesi, sınırlandırılması veya ortadan kaldırılması sonucunu doğuran hukuki işlemdir. Borçlandırıcı işlemlerden ayrılır; bu madde yalnızca tasarruf işlemleri için geçersizlik öngörür. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.68 – Fer’î müdahilin durumu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-68): Dava konusu hak üzerinde feragat, kabul veya sulh gibi sonuç doğuran işlemlerdir. Fer'i müdahil bu tür işlemleri tek başına yapamaz. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.191 – Müflisin tasarrufa ehliyetsizliği ve poliçe ödenmesi hükümleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-191): Masanın mevcudunu azaltıcı nitelikteki işlemdir; satış, bağış, rehin tesisi, borç ödemesi, takas, alacaktan feragat ve alacağın temliki bunlara örnek gösterilir. Borçlandırıcı işlemden, yani yalnızca yükümlülük doğuran sözleşmeden ayrılır. ## Karıştırılan kavramlar - **Yönetim işlemi / Tasarruf işlemi** (TMK m.702): Topluluğun malvarlığını koruyan ve işleten yönetim işlemleri, hakkın varlığını değiştirmeyen işlemlerdir. Topluluğa giren hakkı devreden, değiştiren ya da üzerinde sınırlı ayni hak kuran tasarruf işlemleri hakkın varlığını etkiler. Madde her iki tür işlem için de aksi hüküm yoksa oybirliğini aradığından, kanun ya da sözleşme ayrım yapmıyorsa iki işlem türü aynı karar usulüne tabidir. Uygulamada kira sözleşmesinin tasarruf mu yönetim mi olduğu tartışılmakta, kiraya verme için de oybirliği aranmaktadır. (Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/2851 E., 2026/94 K., 15.01.2026) - **Önsözleşme / Tasarruf işlemi öncesi tam sözleşme** (TBK m.29): İleride borç sözleşmesi yapılmasını konu alan sözleşme önsözleşmedir. İleride bir tasarruf işlemi yapılmasını konu alan sözleşme önsözleşme değil, başlı başına bir sözleşmedir. Tasarruf işlemi için yapılan vaat, şekil ve geçerlilik bakımından önsözleşme kurallarına değil, doğrudan asıl sözleşmenin kurallarına tabidir. - **Tasarruf işlemi / borçlandırıcı işlem** (TBK m.81): Mülkiyet, alacak devri veya para ödemesi gibi hakkın fiilen geçtiği tasarruf işlemleri, maddenin kapsamına girer. Söz verme, sözleşme yapma gibi yalnız yükümlülük doğuran borçlandırıcı işlemler maddenin kapsamına girmez. Tasarruf işlemiyle verilen şey geri istenemez; borçlandırıcı işlemin hukuka aykırılığı ise TBK m.27 çerçevesinde değerlendirilir. - **Borçlandırıcı işlem / tasarruf işlemi** (TBK m.171): Borçlandırıcı işlemde (ör. satım sözleşmesi) taraflar koşul gerçekleşmeden de sözleşmeyle bağlıdır ve koşul gerçekleşince borç doğar. Tasarruf işleminde (ör. mülkiyet devri, alacağın devri) koşul gerçekleşmeden önce hak henüz karşı tarafa geçmemiştir ve askı dönemindeki başka tasarruflar bu maddenin 3. fıkrası kapsamına girebilir. Üçüncü fıkra yalnızca tasarruf işlemleri için geçersizlik öngörür; borçlandırıcı bir işlemin koşulun gerçekleşmesinden önce yapılmış başka bir tasarrufla çelişmesi bu fıkra kapsamında iptal edilemez, yalnızca zarar tazminine yol açabilir. - **Yardımcı işlem / Tasarruf işlemi** (HMK m.68): Müdahil, katıldığı tarafın yararına iddia ve savunma ileri sürebilir ve onun işlemlerine aykırı olmayan usul işlemlerini yapabilir. Müdahil, feragat, kabul, sulh gibi tasarruf işlemleri ile maddi hukuka ilişkin sonuç doğuran usul işlemleri yapamaz. Bu işlemler müdahil tarafından yapılırsa geçersiz kabul edilir; geçerlilik, katıldığı tarafın işlemleriyle uyumluluğa bağlıdır. - **Yararlanma-kullanma-yönetim kararı / tasarruf işlemi** (TMK m.695): Bu madde yalnızca yararlanma, kullanma ve yönetime ilişkin kararları kapsar. Ortak şeyin devri, rehni gibi tasarruf işlemleri bu hükmün dışındadır. Tasarruf niteliğindeki işlemler bakımından sonradan paydaş olan kişi bu madde gereğince bağlanmaz. ## İlgili konular - Genel işlem koşulları, kapsamı ve sözleşmenin içeriği (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/genel-islem-kosullari-kapsami-ve-sozlesmenin-icerigi - Koşullar (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/kosullar - Sebepsiz zenginleşmeden doğan borç ilişkileri (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/sebepsiz-zenginlesmeden-dogan-borc-iliskileri - Sona erme hâlleri (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/sona-erme-halleri - İflasın hukuki neticeleri (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/iflasin-hukuki-neticeleri - Birlikte mülkiyet (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/birlikte-mulkiyet ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2024/361 E., 2025/337 K., 21.05.2025 — ilgili: TMK m.702, TMK m.705 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/433 E., 2025/214 K., 09.04.2025 — ilgili: TMK m.702 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/781 E., 2024/321 K., 06.06.2024 — ilgili: TMK m.702 ## İlgili terimler [Edinilmiş Mallar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/edinilmis-mallar) · [Kişisel mallar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kisisel-mallar) · [Beklenen hak](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/beklenen-hak) · [Fer'i borç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/feri-borc) · [Pay üzerinde tasarruf](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/pay-uzerinde-tasarruf) · [Yardımcı olma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yardimci-olma) · [Aksine anlaşma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/aksine-anlasma) · [Şekil serbestisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sekil-serbestisi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.