--- title: "Tedbir nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tedbir" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tedbir Diğer yazımlar: Tedbirler **Kısaca:** Tedbir, 9 kanunda 10 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - İİK m.309/R · kararın sonuçları: Tasdik talebi görülürken mahkemece verilmiş koruma önlemleridir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-309r) - 1593 s. K. m.69: Hastalığın bulaşmasını önlemeye ve yayılmasını durdurmaya yönelik, durumun gerektirdiği önlemlerin tümüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1593-sayili-umumi-hifzissihha-kanunu/madde-69) - 775 s. K. m.1 · kapsam ve tarif: Yukarıdaki üç amaca ulaşmak için kanunda öngörülen idari ve hukuki araçların tümüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/775-sayili-gecekondu-kanunu/madde-1) ## Kanunda nerede geçiyor ### Umumi Hıfzıssıhha Kanunu - Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.64 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1593-sayili-umumi-hifzissihha-kanunu/madde-64): Hastalıkla mücadele amacıyla kanunda öngörülen önlemler. Yetki, bu tedbirlerin tamamının ya da yalnız bir kısmının uygulanmasını kapsar; hangisinin uygulanacağı ilgili makamın takdirindedir. - Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.69 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1593-sayili-umumi-hifzissihha-kanunu/madde-69#f1): Hastalığın bulaşmasını önlemeye ve yayılmasını durdurmaya yönelik, durumun gerektirdiği önlemlerin tümüdür. Maddede tedbirlerin türü sayılmamış, ölçüt olarak hastalığın gerektirdiği önlem belirtilmiştir. ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.62 – C. Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-62#f1): Devletin maddede belirtilen amaçları gerçekleştirmek için alacağı idari, mali, eğitsel veya hukuki her türlü önlemdir. Madde tedbirlerin türünü ve miktarını belirlemez; yasama ve yürütmenin takdirine bırakır. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.309/R – Kararın sonuçları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-309r#f4): Tasdik talebi görülürken mahkemece verilmiş koruma önlemleridir. Talebin reddi halinde bu tedbirler kendiliğinden kalkar. ### Gecekondu Kanunu - Gecekondu Kanunu m.1 – Kapsam ve tarif (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/775-sayili-gecekondu-kanunu/madde-1#f1): Yukarıdaki üç amaca ulaşmak için kanunda öngörülen idari ve hukuki araçların tümüdür. Madde tedbirlerin tek tek türünü saymaz; onları kanunun diğer hükümlerine bırakır. ### Ticarette Tağşişin Men’i ve İhracatın Murakabesi ve Korunması Hakkında Kanun - Ticarette Tağşişin Men’i ve İhracatın Murakabesi ve Korunması Hakkında Kanun m.1 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1705-sayili-ticarette-tagsisin-men-i-ve-ihracatin-murakabesi-ve-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-1#f1): Bakanlığın mezuniyet alanı içinde, ihracı, imali, tathiri, ambalajı, alım satımı ve nakli gibi konularda aldığı düzenleyici önlemlerdir. Tedbirin kendisi yaptırım içermez; yaptırım ayrıca belirlenmelidir. ### Olağanüstü Hal Kanunu - Olağanüstü Hal Kanunu m.9 – Alınacak tedbirler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2935-sayili-olaganustu-hal-kanunu/madde-9#f1): Maddenin (a)'dan (j)'ye kadar saydığı, idarenin olağanüstü hal kapsamında alabileceği somut önlemler. Liste sınırlı sayılmış olup her tedbir ayrıca olağanüstü halin gerekleriyle sınırlıdır. ### Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu - Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu m.19 – Soruşturma usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3628-sayili-mal-bildiriminde-bulunulmasi-rusvet-ve-yolsuzluklarla-mucadele-kanunu/madde-19#f3): Kamu davası açılmadan önce, haksız edinildiği yolunda delil veya emare elde edilen para veya malın üzerine konulan koruyucu karardır. Savcı bu tedbiri görevli mahkemeden veya para ya da malın bulunduğu yer hukuk mahkemesinden ister. ### Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu - Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m.4 – Arazi mülkiyet hakkının kullanım esası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5403-sayili-toprak-koruma-ve-arazi-kullanimi-kanunu/madde-4#f1): Kanunun öngördüğü, toprağın işlevlerini korumaya yönelik yükümlülükler bütünüdür. Maddenin kendisi tedbirlerin içeriğini sıralamaz; bunlar Kanunun diğer hükümlerinde belirlenir. ## Karıştırılan kavramlar - **Tam tedbir / kısmi tedbir** (1593 s. K. m.64): Hastalığın ağırlığına göre kanunda öngörülen tedbirlerin tamamı uygulanabilir. Yalnız bazı tedbirler yeterli görülüyorsa bu tedbirlerden bir kısmı uygulanabilir. Hangi tedbirin uygulanacağı yetkilinin kararına bağlıdır; kanun bu seçimi yetkiliye bırakır. - **Genel tedbir / bireysel yükümlülük** (1593 s. K. m.69): Madde doğrudan sağlık idaresinin ve idari makamların yükümlülüğünü düzenler. Bireylerin tedbirlere uyma yükümlülüğü ve bunun yaptırımı bu maddede yer almaz. Bireylere yönelik yaptırımlar için ayrı hükümler aranmalıdır. - **Bölge içi tedbirler / bölge dışı ticaret tedbirleri (g)** (2935 s. K. m.9): (a), (c), (f) ve (h) gibi bentler doğrudan bölge içindeki kişi, mal veya yerleri hedefler. (g) bendi, belli gıda, hayvan, yem ve hayvan ürünlerinin bölge dışına çıkarılmasını veya bölgeye sokulmasını kontrol eder. (g) bendi, yalnızca bölge sınırını geçen mal akışını düzenler; sınırın fiziki olarak kontrolü, bölge içi tedbirlere göre farklı bir denetim yetkisi doğurur. - **Mal bildirimi isteği / Tedbir isteği** (3628 s. K. m.19): Mal bildirimi isteği, sanık ve yakınlarından malvarlığı beyanı talep eder. Tedbir isteği, para veya mal üzerine konulacak koruyucu kararı hedefler ve mahkemeye yöneltilir. Tedbir kararı mal bildirimi yükümlülüğünden bağımsızdır; savcı bunu kamu davası açılmadan önce, görevli mahkemeden veya para ya da malın bulunduğu yer hukuk mahkemesinden isteyebilir. - **Cezai tedbir / İdari tedbir** (211 s. K. m.13): Cezai tedbir, disiplin ihlalinin cezalandırılmasına yönelik yaptırımdır ve hususi kanunlarla düzenlenir. İdari tedbir, düzenin korunmasına yönelik yaptırımdır ve hususi kanun veya nizamlarla düzenlenir. Madde iki tedbir türünü ayrı kaynak düzeylerine bağlar; cezai tedbir yalnız hususi kanunla, idari tedbir hususi kanun veya nizamla getirilebilir. - **Sayılan hareketlerin yasaklanması / önlenmesi / başkaca tedbir** (430 s. K. m.2): Yasaklama, belirli hareketin yapılmasının kesin olarak engellenmesidir. Önleme ve başkaca tedbir, hareketin ortaya çıkmasını engellemeye yönelik daha geniş ve önleyici nitelikli düzenlemelerdir. Maddede üç ayrı yetki birlikte sayılmıştır; Bölge Valisi hepsini aynı anda veya ayrı ayrı kullanabilir. ## İlgili konular - Sağlık, çevre ve konut, gençlik ve spor, sosyal güvenlik hakları (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/saglik-cevre-ve-konut-genclik-ve-spor-sosyal-guvenlik-haklari ## Örnek kararlar - 2020/42 E., 2023/99 K., 18.05.2023 — ilgili: 775 s. K. m.1 - 1999/32 E., 2001/10 K., 25.01.2001 — ilgili: 1705 s. K. m.1 - Hukuk Genel Kurulu, 2021/599 E., 2022/1724 K., 13.12.2022 — ilgili: Anayasa m.62 ## İlgili terimler [Mevat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mevat) · [Gecekondu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gecekondu) · [Tasdik kararı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tasdik-karari) · [Sıhhat memuru](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sihhat-memuru) · [Tağşiş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tagsis) · [Hile](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hile) · [Tabii afet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tabii-afet) · [Bozma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bozma) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.