--- title: "Tespit nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tespit" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tespit **Kısaca:** Tespit, 8 kanunda 12 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - VUK m.364 · cezayı gerektiren olayın tesbiti: Vergi cezasını gerektiren olayın resmi makamlarca görülüp kayda geçirilmesi işlemidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-364) - TTK m.1099 · tespit edilecek konular: Olayların resmî makam eliyle tam ve açık biçimde saptanarak belgeye bağlanmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1099) - 5846 s. K. m.1/B · tanımlar: Ses, ses temsilleri veya ses ve görüntülerin anlaşılabilir, çoğaltılabilir veya iletilebilir biçimde bir araca kaydedilmesi işlemidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5846-sayili-fikir-ve-sanat-eserleri-kanunu/madde-1b) ## Kanuna göre anlamı - **4342 s. K. m.3/1-j** (Mera Kanunu): Bir yerin mera, yaylak ve kışlak arazisi olup olmadığının resmi evrakla ve bilirkişi ifadeleri ile belgelendirilmesini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4342-sayili-mera-kanunu/madde-3#f1-j - **5846 s. K. m.1/B/1-e** (Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu): Seslerin veya ses temsillerinin veya ses ve görüntülerin anlaşılabilecek, çoğaltılabilecek veya iletilebilecek şekilde bir araca kaydedilmesi işlemini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5846-sayili-fikir-ve-sanat-eserleri-kanunu/madde-1b#f1-e ## Kanunda nerede geçiyor ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.353 – Özel usulsüzlükler ve cezaları a) Fatura ve benzeri evrak verilmemesi ve alınmaması ile diğer şekil ve usul hükümlerine uyulmaması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-353#f1-1): Usulsüzlüğün vergi incelemesi veya başka bir yoklama sonucu idare tarafından saptanmasıdır. Ceza, fiilin değil tespitin sayısına göre artar; bir takvim yılı içindeki ilk tespit ile sonraki tespitler ayrı tutarlara bağlanmıştır. - VUK m.364 – Cezayı gerektiren olayın tesbiti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-364): Vergi cezasını gerektiren olayın resmi makamlarca görülüp kayda geçirilmesi işlemidir. Tespit, ceza kararının kendisi değildir ve ceza tahakkukunu tek başına doğurmaz. - VUK ek geç. m.11 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/ek-gecici-madde-11#f1): Madde metninde her bir tespit için ayrı bir tutar sınırı öngörüldüğü için, ceza sınırının uygulanacağı birim olarak kullanılan kavramdır. Maddenin metni tespit tanımını yapmaz; sınır her bir tespit bakımından ayrı uygulanır. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.1099 – 2. Tespit edilecek konular (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1099#f1): Olayların resmî makam eliyle tam ve açık biçimde saptanarak belgeye bağlanmasıdır. Tespit, tarafların kendi beyanına değil, mahkeme veya konsolosluğun incelemesine dayanır. - TTK m.1100 – 3. Usul (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1100#f1): Deniz kazasına ilişkin olayların mahkeme veya konsolosluk önünde, kaptan ve gemi adamlarının açıklamalarıyla resmi biçimde ortaya konulması işlemidir. ### Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu - Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.1/B – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5846-sayili-fikir-ve-sanat-eserleri-kanunu/madde-1b#f1-e): Ses, ses temsilleri veya ses ve görüntülerin anlaşılabilir, çoğaltılabilir veya iletilebilir biçimde bir araca kaydedilmesi işlemidir. Tespitin gerçekleşmesi, kaydın bir araçta bulunmasını gerektirir. - Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.80 – I – Eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklar: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5846-sayili-fikir-ve-sanat-eserleri-kanunu/madde-80#f1): Ses veya görüntünün bir maddi araca kaydedilmesidir. Komşu hakların birçoğu, icranın ya da yayının tespit edilmesi ve bu tespitin çoğaltılması, dağıtılması ile ilgilidir. ### Noterlik Kanunu - Noterlik Kanunu m.61 – Tespit işleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1512-sayili-noterlik-kanunu/madde-61#f1): Noterin, algıladığı fiili durumu bir belgeye geçirerek kayda bağlaması işlemidir. Noter tespit ederken hukuki bir değerlendirme yapmaz, gördüğünü ve duyduğunu kayda geçirir. ### Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu - Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.7 – Tespit ve tescil (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2863-sayili-kultur-ve-tabiat-varliklarini-koruma-kanunu/madde-7#f1): Taşınmazın korunması gerekli nitelik taşıdığının ilgili kurum ve kuruluşların görüşü alınarak belirlenmesi işlemidir. Tespit, tescilden ayrı bir aşamadır ve tescil için ön koşuldur. ### Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu - Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu m.9 – Kadro (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2937-sayili-devlet-istihbarat-hizmetleri-ve-milli-istihbarat-teskilati-kanunu/madde-9#f1): Teşkilat tarafından her yıl yapılan kadro belirlemesidir. Tespit, onaydan ayrı bir işlemdir; onay yapılmadan kadro geçerli hale gelmez. ### Maden Kanunu - Maden Kanunu m.8 – Stratejik veya kritik madenler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3213-sayili-maden-kanunu/madde-8#f4): Bir madenin kritik veya stratejik nitelik taşıdığının Bakanlıkça resmen belirlenmesi işlemidir. Tespit, Millî Savunma Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşü alınarak yapılır. ### Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun - Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun m.16 – Faaliyet izninin iptali (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6493-sayili-odeme-ve-menkul-kiymet-mutabakat-sistemleri-odeme-hizmetleri-ve-elektronik-para/madde-16#f1-c): Maddede sayılan iptal sebeplerinin Banka tarafından saptanmasıdır. Bentlerden bazıları (ç ve e bentleri) Bankanın değerlendirmesine dayanır; bazıları (a, b, c, d) somut bir olgunun varlığına bağlıdır. ## Karıştırılan kavramlar - **İlk tespit / Sonraki tespit** (VUK m.353): Bir takvim yılı içinde her belge nevi için ilk tespit. Aynı takvim yılında ikinci ve sonraki tespitler. İlk tespitte kanunda yazılı tutar, sonraki tespitlerde 2 sayılı cetvelde yer alan tutarlar uygulanır. Ayrıca 2. fıkrada tespit sayısı 2 sayılı cetvelle belirlenir. - **Tespit bazındaki sınır / Takvim yılı bazındaki sınır** (VUK ek geç. m.11): Her bir tespit için 50.000 lira sınırı, tek bir tespite ilişkin cezayı ölçer. Bir takvim yılı içindeki 500.000 lira sınırı, o yıl içindeki toplam cezayı ölçer. İki sınır birlikte uygulanır; hangisinin aşıldığına göre terkin veya red ve iade kapsamı belirlenir. - **Tespit işi / kur'a, seçim ve toplantıda hazır bulunma** (1512 s. K. m.61): Tespit işi, talep üzerine bir durumun kayda geçirilmesidir. Kur'a, seçim ve toplantıda hazır bulunma, ilgili kuruluşun davetine bağlı olarak sürecin izlenmesi ve belgelendirilmesidir. Kur'a ve toplantı işinde noterin görevi davetle başlar; davet yoksa noterin bu alanda kendiliğinden görev alması söz konusu değildir. - **Genel tespit yetkisi / mazbut ve mülhak vakıf varlıkları** (2863 s. K. m.7): Genel kural olarak tespit Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinasyonunda yapılır. Mazbut ve mülhak vakıflara ait ya da gerçek ve tüzel kişilerin mülkiyetindeki cami, türbe, han, hamam gibi yapılarda tespit ve envanter Vakıflar Genel Müdürlüğünce yapılır. Bu yapılar bakımından tespit ve envanter yetkisi Vakıflar Genel Müdürlüğüne aittir. - **Tescil kararı / tespit** (2863 s. K. m.7): Tespit, ilgili görüşler alınarak yapılan değerlendirmedir. Tescil, koruma bölge kurulu kararıyla gerçekleşen ve tapu siciline şerh edilen işlemdir. Koruma statüsü tescil ile kesinleşir; yalnız tespit yapılmış olması tapu kaydına şerh için yeterli değildir. - **Tespit / Onay** (2937 s. K. m.9): Tespit, Teşkilatın yıllık olarak fiili kadroyu belirlemesi işlemidir. Onay, Cumhurbaşkanının bu tespiti kabul etmesi işlemidir. Onaylanmamış bir tespit kesinleşmiş kadro sayılmaz; iki işlem birlikte tamamlanmalıdır. ## İlgili konular - Vergi cezaları (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/vergi-cezalari - Vergi cezasının kesilmesi, ödenmesi ve kalkması (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/vergi-cezasinin-kesilmesi-odenmesi-ve-kalkmasi ## Örnek kararlar - 2018/95 E., 2023/221 K., 27.12.2023 — ilgili: 2937 s. K. m.9 - 2023/77 E., 2023/190 K., 08.11.2023 — ilgili: 1512 s. K. m.61 - 2018/44 E., 2018/50 K., 31.05.2018 — ilgili: 2937 s. K. m.9 ## İlgili terimler [Konsolosluk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/konsolosluk) · [Özel usulsüzlük cezası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-usulsuzluk-cezasi) · [Takvim yılı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/takvim-yili) · [Bilgisayar programı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bilgisayar-programi) · [Derleme eser](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/derleme-eser) · [İşlenme eser](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/islenme-eser) · [Bağlantılı haklar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/baglantili-haklar) · [Komşu haklar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/komsu-haklar) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.