--- title: "Tetkik hâkimi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tetkik-hakimi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tetkik hâkimi **Kısaca:** Tetkik hâkimi, 6 kanunda 22 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - CMK m.300 · duruşmada usul: Temyiz mahkemesinde dosyayı inceleyip rapor hazırlamakla görevlendirilen hâkimdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-300) - İYUK m.56 · danıştayda çekinme ve ret: Danıştayda dava dosyasını hazırlayan ve raporlayan yardımcı hukuki personeldir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-56) - 2575 s. K. m.57 · daire Başkanlarının görevleri: Danıştay dairelerinde dosyaları inceleyerek daireye hazırlayan yardımcı hukuk personelidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-57) ## Kanuni tanım - **6087 s. K. m.2/1-o** (Hakimler ve Savcılar Kurulu Kanunu): Kurulda görev yapan hâkim ve savcıları — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6087-sayili-hakimler-ve-savcilar-kurulu-kanunu/madde-2#f1-o ## Kanunda nerede geçiyor ### Yargıtay Kanunu - Yargıtay Kanunu m.18 – Birinci Başkanlık Kurulunun görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-18): Yargıtay'da dosyaları inceleyen ve hazırlık işlerini yapan hâkimdir. Kurul, tetkik hâkimlerinin hangi daire, kurul ve işlerde çalışacağını belirler ve gerektiğinde yerlerini değiştirir. - Yargıtay Kanunu m.23 – Genel Sekreterin görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-23): Birinci sınıfa ayrılmış, Yargıtayda görev yapan hâkimdir. Genel Sekreterliğe yardımcı olarak görevlendirilebilir ve bu görevlendirme Birinci Başkanın onayına bağlıdır. - Yargıtay Kanunu m.26 – Tetkik Hakimlerinin görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-26): Yargıtay'da dosya ve evrakı inceleyerek raporlayan, kurul ve daire başkanlarına yardım eden hâkim ya da savcıdır. Görevi karar vermek değil, kararın hazırlanmasına yardımdır. - Yargıtay Kanunu m.36 – Tetkik Hakimlerinin nitelikleri ve atanmaları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-36#f1): Yargıtay'da daire başkanının ve üyelerin çalışmasına yardımcı olan, dosyaları ilk incelemeden geçirip rapor hazırlayan hâkim ve savcılardır. Maddede yer alan nitelik şartını taşıyanlar bu sıfatla atanabilir. - Yargıtay Kanunu m.56 – Adli araverme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-56): Nöbetçi dairede nöbet tutacak, dosyaları hazırlayan ve inceleyen hâkimdir. Belirlenmesinde ilgili daire başkanının önceden görüşü alınır. - Yargıtay Kanunu m.57 – Yargıtay İç Yönetmeliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-57): Yargıtay'da dosyaları inceleyen ve hazırlık işlerini yapan hâkim. Madde, görev ve çalışma usullerinin İç Yönetmelikle düzenleneceğini belirtir. - Yargıtay Kanunu m.61 – İzinler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-61): Yargıtay dairelerinde dosyaları inceleyip raporlayan hukuk eğitimli yardımcı yargı mensubudur. Tetkik hakimlerinin izin isteğinde, görev yaptıkları kurul ve daire başkanlarının görüşü alınır. - Yargıtay Kanunu geç. m.6 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/gecici-madde-6#f1): Yargıtay'da dosyaları inceleyen ve raporlarla karar taslağı hazırlayan yargı mensubu kadrosudur. Geçici maddenin kapsamı yalnızca yürürlük tarihinde bu kadroda bulunanlarla sınırlıdır. ### Danıştay Kanunu - Danıştay Kanunu m.13 – Daireler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-13#f1-3): Dairelerde dosyaların incelenmesi ve hazırlanmasında görev yapan, maddede dairelerde yeteri kadar bulunacağı belirtilen personel. - Danıştay Kanunu m.16 – İdari işler kurulu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-16#f1-6): Kurulun iş yükünü karşılamak üzere Danıştay tarafından kendisine verilen, dosyaları inceleyip hazırlayan yargı mensubudur. Kurula verilecek sayı maddede belirlenmemiş, yeterlik ölçütüne bağlanmıştır. - Danıştay Kanunu m.57 – Daire Başkanlarının görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-57): Danıştay dairelerinde dosyaları inceleyerek daireye hazırlayan yardımcı hukuk personelidir. Daire başkanı, tetkik hâkimlerinin yetişmesini sağlamakla yükümlüdür. - Danıştay Kanunu m.62 – Tetkik Hakimlerinin görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-62#f1-2): Danıştayda havale edilen işleri inceleyip daire veya kurula açıklama yapan, karar taslağı yazan ve tutanak düzenleyen yargı mensubudur. Madde metninde yer alan görevleri, başkanların yönlendirdiği çerçevede yerine getirir. - Danıştay Kanunu m.78 – Görevli kurullarda inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-78#f1): Kurulun çalışmalarını yürüten ve dosyanın incelenmesini gözeten hakimdir. Sanıkların dosyayı inceleyebilmesi onun gözetimi altında gerçekleşir ve kararların tebliği de onun aracılığıyla yapılır. ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK m.14 – Dilekçeler üzerine ilk inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-14#f1-3): Danıştayda daire başkanının görevlendirdiği, dilekçeleri ilk incelemeden geçiren hakimdir. İdare ve vergi mahkemelerinde bu görev mahkeme başkanı veya görevlendirdiği bir üyeye aittir. - İYUK m.23 – Tutanaklar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-23#f1): Dosyayı inceleyip görüşmeye hazırlayan ve düşünce bildiren hakimdir. Görüşme tutanağında adı ve soyadı yazılır. - İYUK m.24 – Kararlarda bulunacak hususlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-24#f1-c): Danıştayda dosyayı inceleyip hazırlayan ve kararda adı ile düşüncesi yer alması gereken hâkimdir. Yalnızca Danıştayda görülen davalarda bu unsur aranır. - İYUK m.56 – Danıştayda çekinme ve ret (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-56): Danıştayda dava dosyasını hazırlayan ve raporlayan yardımcı hukuki personeldir. Çekinebilir veya taraflarca reddedilebilir; bu hâllerde inceleme davaya bakmakla görevli daire tarafından yapılır. ### Hakimler ve Savcılar Kurulu Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kurulu Kanunu m.2 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6087-sayili-hakimler-ve-savcilar-kurulu-kanunu/madde-2#f1-o): Kurulda görev yapan hâkim ve savcılardır. Kurul bünyesindeki çalışmaları yürüten personel olarak tanımlanır; Kurul üyesi olmak anlamına gelmez. - Hakimler ve Savcılar Kurulu Kanunu m.10 – Genel Sekreterliğin oluşumu ve görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6087-sayili-hakimler-ve-savcilar-kurulu-kanunu/madde-10#f1): Genel Sekreterliğin yeteri kadar bulundurduğu, hukuki ve idari incelemeleri yapan hâkim kadrosudur. Sayısı kanunda sabit değildir, ihtiyaca göre belirlenir. - Hakimler ve Savcılar Kurulu Kanunu m.12 – Tetkik hâkimleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6087-sayili-hakimler-ve-savcilar-kurulu-kanunu/madde-12#f1): Kurulda çalıştırılmak üzere Genel Sekreterliğe bağlı görevlendirilen, hâkimlik ve savcılık mesleğinde deneyimli hâkim niteliğindeki personeldir. Kurul üyesi değildir; görevi Kurulun incelemelerine destek olmaktır. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.300 – Duruşmada usul (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-300#f1): Temyiz mahkemesinde dosyayı inceleyip rapor hazırlamakla görevlendirilen hâkimdir. Raporu hazırlaması, dosyanın üyelere ayrıca incelenmesini ortadan kaldırmaz. ### Hakimler ve Savcılar Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.3 – Tanımlar: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-3): Yargıtay ve Danıştay'da görevli, hakim tanımına dahil edilen yargı personelidir. Maddenin (a) bendinin 1. ve 2. alt bentlerinde ayrı ayrı sayılmıştır. ## Karıştırılan kavramlar - **Tetkik hâkimi açıklaması / karar** (2575 s. K. m.62): Tetkik hâkiminin açıklaması ve taslağı hazırlık niteliğindedir. Kararı daire veya görevli kurul verir. Tetkik hâkiminin görüşü bağlayıcı değildir; uyuşmazlıkta karar, dairenin veya kurulun oluşumuna göre verilir. - **Tetkik hâkimi görevi / daire başkanı görevi** (2575 s. K. m.62): Tetkik hâkimi havale edilen işi inceler ve taslak yazar. Daire başkanı dairenin görevlilerini yönetir ve görüşmeleri idare eder (m.57). Yönetim ve denetim yetkisi daire başkanındadır; tetkik hâkimi bu yetkiyi kullanamaz. - **Dava dairesi üyeleri / Tetkik hakimi ve savcı** (İYUK m.56): Dairenin başkan ve üyeleri hakkındaki çekinme veya ret, daire kurulu veya ilgili kurul tarafından incelenir. Tetkik hakimleri ve savcılar sebeplerini bildirerek çekinebilir veya taraflarca reddedilebilir; bu istem davaya bakmakla görevli daire tarafından incelenir. İncelemeyi yapan merci farklılaşır; tetkik hakimi ve savcı hakkındaki istemde kurul toplantısı ve üye tamamlama usulü uygulanmaz. - **Daire değişikliği / Tetkik hâkimi yerinin değiştirilmesi** (2797 s. K. m.18): Daire başkanı ve üyelerin dairesinin değiştirilmesi, yalnızca zorunlu hallerde yapılabilen bir karardır. Tetkik hâkimlerinin çalışacağı daire, kurul ve işlerin belirlenmesi ile yerlerinin değiştirilmesi ise daha geniş bir takdir yetkisi içerir ve 'gerektiğinde' koşuluna bağlıdır. Hâkim üyeler için daire değişikliğinde zorunluluk aranırken, tetkik hâkimlerinde yer değişikliği gerekçesi daha esnek tutulmuştur. - **Tetkik hâkimi / karar veren heyet** (2797 s. K. m.26): Tetkik hâkimi dosyayı inceler, rapor hazırlar ve görüşünü bildirir. Kurul veya daire heyeti raporu değerlendirerek kararı verir. Kararı tetkik hâkimi değil heyet verir; tetkik hâkiminin görüşü heyeti bağlamaz. - **Tetkik hakimi / Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı yardımcısı** (2797 s. K. m.61): Tetkik hakimlerinin izninde karar mercii değil, görüş alınacak makamlar belirlenmiştir: görev yaptıkları kurul ve daire başkanları. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı yardımcılarının izninde görüş alınacak makam Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısıdır. İki grupta da izin kararını veren merci ile görüş bildiren merci ayrı tutulmuştur; görüş bağlayıcı değildir. ## İlgili konular - Daire ve kurullar (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/daire-ve-kurullar - Davaların karara bağlanması ve tutanaklar (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/davalarin-karara-baglanmasi-ve-tutanaklar - Görevler ve haklar (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/gorevler-ve-haklar - Temyiz isteminin kabule değer sayılmamasından dolayı hükmü veren (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/temyiz-isteminin-kabule-deger-sayilmamasindan-dolayi-hukmu-veren - Çeşitli hükümler (İYUK) (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/cesitli-hukumler-iyuk - Ceza kovuşturması ve görevin sona ermesi (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/ceza-kovusturmasi-ve-gorevin-sona-ermesi ## Örnek kararlar - 2014/57 E., 2014/81 K., 10.04.2014 — ilgili: 2802 s. K. m.3, 6087 s. K. m.2, 6087 s. K. m.10, 6087 s. K. m.12 - 2016/144 E., 2020/75 K., 10.12.2020 — ilgili: 2797 s. K. m.36, 2575 s. K. m.13, 2575 s. K. m.16 - Hukuk Genel Kurulu, 2009/2 E., 2009/3 K., 18.11.2009 — ilgili: 2797 s. K. m.26, 2797 s. K. m.36, 2802 s. K. m.3 ## İlgili terimler [Birinci Başkan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/birinci-baskan) · [Rapor](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/rapor) · [Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hakimler-ve-savcilar-yuksek-kurulu) · [Birinci Başkanlık Kurulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/birinci-baskanlik-kurulu) · [Genel Sekreter](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/genel-sekreter) · [Savcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/savci) · [Hâkim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/h-ki-m) · [Kurulun seçimle gelen üyesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kurulun-secimle-gelen-uyesi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.