--- title: "Ticari teamül nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ticari-teamul" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Ticari teamül **Kısaca:** Ticari teamül, 4 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TBK m.143 · hükümleri: Ticaret çevrelerinde uzun süre tekrarlanarak yerleşmiş ve uygulanan davranış kalıplarıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-143) - TTK m.115 · ücretin miktarı: Acentenin bulunduğu yerde, benzer işlerde uzun süre ve tekrarlı biçimde uygulanan ve ilgili çevrede bağlayıcı kabul edilen ücret uygulamasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-115) - VUK m.209 · ambar defteri: Malın miktarının hangi birimle, yani parça, sandık veya sıklet ile gösterileceğini belirleyen uygulama kuralıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-209) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.143 – II. Hükümleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-143): Ticaret çevrelerinde uzun süre tekrarlanarak yerleşmiş ve uygulanan davranış kalıplarıdır. Cari hesapta takasın bildirim olmaksızın ya da farklı biçimde gerçekleşmesini sağlayabilir. - TBK m.233 – II. Satış bedelinin belirlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-233#f3): Belirli bir mal türü veya ticaret alanında yerleşmiş ve uygulanan ticari uygulamadır. Madde, dara indirimi konusunda teamülü kanuna üstün tutar. - TBK m.537 – 5. Komisyoncunun garantisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-537#f1): Komisyoncunun bulunduğu yerde o tür malların satışında yaygın olarak kabul edilen uygulamadır. Teamül, veresiye satış ya da garanti bakımından sorumluluk doğurabilir; teamülün varlığı somut olaya göre belirlenir. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.115 – 3. Ücretin miktarı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-115#f1): Acentenin bulunduğu yerde, benzer işlerde uzun süre ve tekrarlı biçimde uygulanan ve ilgili çevrede bağlayıcı kabul edilen ücret uygulamasıdır. Sözleşme hükmünden sonra ikinci sırada uygulanır; hâlin gereğinden önce gelir. - TTK m.1151 – V- Güverteye konacak eşya (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1151#f2): Belirli bir taşıma türünde taraflarca bilinen ve tekrarlanan uygulamadır. Güvertede taşımanın meşru sayılması için yükleten ile taşıyan arasındaki anlaşma ya da mevzuat zorunluluğu yanında ayrı bir dayanak olarak yer alır. ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.209 – Ambar defteri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-209#f1-3): Malın miktarının hangi birimle, yani parça, sandık veya sıklet ile gösterileceğini belirleyen uygulama kuralıdır. Miktar bu teamüle göre kaydedilir. ### Katma Değer Vergisi Kanunu - KDVK m.25 – Matraha dahil olmayan unsurlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-25#f1-a): Ticaret çevrelerinde, ilgili sektörde ve benzer işlemlerde yaygın biçimde uygulanan indirim oranlarıdır. İskontonun matrah dışında tutulabilmesi için bu ölçüye uygun olması gerekir. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel dara kuralı / ticari teamül** (TBK m.233): Kural olarak satış bedeli darası indirilmiş net ağırlık üzerinden hesaplanır (m.233/II). Bazı ticari mallarda miktar veya yüzde olarak dara indirimi ya da daralı ağırlık üzerinden bedel teamülde belirlenmiştir (m.233/III). Teamül varsa önce o uygulanır; teamül yoksa dara kuralı geçerlidir. - **Sözleşme hükmü / ticari teamül** (TTK m.115): Taraflar ücreti sözleşmede açıkça belirlemişse, bu hüküm esas alınır. Sözleşmede ücret yoksa, acentenin bulunduğu yerdeki ticari teamül uygulanır. Teamülün devreye girmesi için sözleşmede hiçbir ücret hükmünün bulunmaması gerekir; kısmi ya da belirsiz hükümler çoğu zaman yorumla çözülür. - **Ticari teamül / hâlin gereği** (TTK m.115): Yerel teamül varsa ücret bu teamüle göre belirlenir. Teamül yoksa ücret olayın koşullarına göre, hâlin gereğine göre belirlenir. İkinci ölçüt yalnızca birincinin bulunmadığı durumda uygulanır; ölçütler sırayla değerlendirilir. - **Yerel örf ve adet / genel ticari teamül** (5174 s. K. m.34): Bu maddedeki örf ve adet, borsanın bölgesindeki borsaya ilişkin uygulamalardır. Genel ticari teamül, bölge sınırına bağlı olmayan ve ticarette yaygın uygulamadır. Borsanın tespit ettiği örf ve adet bölgesel kapsamlıdır ve Bakanlık onayı ile ilanla kesinleşir. - **Düzenleyenin belirlediği rayic / Ödeme yerindeki ticari teamül** (TTK m.711): Düzenleyen, ödenecek paranın poliçede yazılı belirli bir rayice göre hesaplanmasını şart edebilir. Böyle bir şart yoksa kanuni rayici olmayan paranın değeri ödeme yerindeki ticari teamüllere göre belirlenir. Poliçede rayic belirtilmişse o rayic, belirtilmemişse ödeme yeri teamülü esas alınır. - **Ticari teamül / düzenleyenin kura bağlaması** (TTK m.802): Kural olarak yabancı paranın değeri ödeme yerindeki ticari teamüllere göre belirlenir. Düzenleyen çekte yazılı belirli bir kur esasını şart koşmuşsa, ödenecek tutar bu esasa göre hesaplanır. Düzenleyenin açık kur şartı, ticari teamüle üstün gelir. ## İlgili konular - Sona erme hâlleri (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/sona-erme-halleri - Komisyon sözleşmesi (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/komisyon-sozlesmesi - Satıcının ağır kusurunun sonuçları, alıcının borçları ve alıcının temerrüdü (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/saticinin-agir-kusurunun-sonuclari-alicinin-borclari-ve-alicinin-temerrudu - Acentenin hakları ve acentelik sözleşmesinin sona ermesi (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/acentenin-haklari-ve-acentelik-sozlesmesinin-sona-ermesi - Diğer müesseselerin tutacakları özel kayıtlar ve serbest mesleklerde defter tutma (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/diger-muesseselerin-tutacaklari-ozel-kayitlar-ve-serbest-mesleklerde-defter - Matrah (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/matrah ## Örnek kararlar - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2019/1833 E., 2021/216 K., 24.02.2021 — ilgili: KDVK m.25 - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2019/1832 E., 2021/215 K., 24.02.2021 — ilgili: KDVK m.25 - 11. Daire, 1998/1006 E., 1998/3394 K., 12.10.1998 — ilgili: KDVK m.25 ## İlgili terimler [Ambar defteri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ambar-defteri) · [Hesaplanan katma değer vergisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hesaplanan-katma-deger-vergisi) · [İyiniyetli iktisap](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iyiniyetli-iktisap) · [Fatura ve benzeri vesika](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fatura-ve-benzeri-vesika) · [Garanti sorumluluğu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/garanti-sorumlulugu) · [İskonto](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iskonto) · [Cari hesap](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cari-hesap) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.