--- title: "Toplu iş sözleşmesi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/toplu-is-sozlesmesi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Toplu iş sözleşmesi **Kısaca:** Toplu iş sözleşmesi: İş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan sözleşmeyi (6356 s. K. m.2/1-h) ## Kanuni tanım - **6356 s. K. m.2/1-h** (Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu): İş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan sözleşmeyi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-2#f1-h ## Kanunda nerede geçiyor ### Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.1 – Amaç (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-1#f1): İş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hususları düzenlemek üzere, bir işçi örgütü ile bir işveren örgütü ya da hiçbir işveren örgütüne üye olmayan bir işveren arasında kurulan yazılı sözleşmedir. Maddenin amacı bu sözleşmenin yapılmasına ilişkin usul ve esasları da kapsar. - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.2 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-2#f1-c): İş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hususları düzenlemek üzere bir işçi sendikasıyla bir işveren sendikası ya da herhangi bir sendikaya üye olmayan işveren arasında yapılan sözleşmedir. Tarafları ayırt edici ölçüt, işveren tarafında sendika üyeliği olmamasının da yeterli olmasıdır. - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.33 – Toplu iş sözleşmesi ve çerçeve sözleşmenin içeriği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-33#f1): İşçi sendikası ile işveren sendikası veya işveren sendikası üyesi olmayan işveren arasında, iş sözleşmelerinin yapılması, içeriği ve sona ermesini düzenleyen yazılı sözleşmedir. Sözleşme, tarafların karşılıklı hak ve borçlarını da içerebilir. - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.48 – Toplu iş sözleşmesinin imzalanması, tevdi edilmesi ve işyerinde ilanı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-48#f1): İşçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında çalışma koşullarını düzenleyen, yazılı yapılması geçerlilik koşulu olan sözleşmedir. Madde, sözleşmenin doğumundan sonraki işlemleri düzenler. - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.80 – Diğer kanunların uygulanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-80): İşçi sendikası ile işveren ya da işveren sendikası arasında çalışma koşullarını düzenleyen sözleşmedir. Madde 80/2 bakımından bu sözleşmelerin boşluklarında 6098 sayılı Borçlar Kanunu ve iş sözleşmesi mevzuatı yollama yoluyla uygulanır. ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.53 – VI. Toplu iş sözleşmesi, grev hakkı ve lokavt — A. Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-53#f1): İşçi tarafı ile işveren veya işveren sendikası arasında çalışma ilişkilerini toplu düzeyde düzenleyen yazılı sözleşmedir. Bireysel iş sözleşmesinden farklı olarak hükümleri tek tek işçileri değil, toplu bir kesimi bağlar. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.401 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-401#f1): İşveren veya işveren sendikası ile işçi sendikası arasında yapılan, çalışma koşullarını ve ücreti düzenleyen sözleşmedir. Madde bakımından ücretin belirlendiği ikinci kaynak olarak kabul edilir. ### Kamu Konutları Kanunu - Kamu Konutları Kanunu m.10 – Yasak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2946-sayili-kamu-konutlari-kanunu/madde-10): İşçi ve işveren sendikaları arasında yapılan, çalışma koşullarını düzenleyen sözleşmedir. Maddenin bu bağlamda anılması, kamu konutlarına ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin de Kanuna uygun olmasını zorunlu kılar. ## Karıştırılan kavramlar - **Toplu iş sözleşmesi / Toplu sözleşme** (Anayasa m.53): Toplu iş sözleşmesi, işçi ve işveren arasında yapılan ve işçi tarafını kapsayan sözleşmedir. Toplu sözleşme, kamu görevlileri ile kamu işvereni arasında yapılan ve kamu görevlilerinin çalışma şartlarını düzenleyen sözleşmedir. İki kavram aynı madde içinde ayrı adlarla düzenlendiğinden birbirinin yerine kullanılmamalıdır; uyuşmazlık çözüm yolu da farklıdır. - **Grup toplu iş sözleşmesi / İşletme toplu iş sözleşmesi** (6356 s. K. m.2): Grup toplu iş sözleşmesi, birden çok üye işverene ait işyerlerini ve işletmeleri kapsar ve taraflar bir işçi sendikası ile bir işveren sendikasıdır. İşletme toplu iş sözleşmesi, tek bir gerçek veya tüzel kişiye ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait birden çok işyerini kapsar. Kapsanan işveren sayısı ayrımı belirler. Görevli makam da buna göre değişir: işletme sözleşmesinde işletme merkezinin bağlı olduğu il müdürlüğü, grup sözleşmesinde işyerlerinin durumuna göre il müdürlüğü veya Bakanlık. - **Çerçeve sözleşme / Toplu iş sözleşmesi** (6356 s. K. m.2): Çerçeve sözleşme, Ekonomik ve Sosyal Konseyde temsil edilen konfederasyonlara üye sendikalar arasında işkolu düzeyinde yapılır. Toplu iş sözleşmesi, bir işçi sendikasıyla bir işveren sendikası ya da herhangi bir sendikaya üye olmayan işveren arasında yapılır. Çerçeve sözleşme mesleki eğitim, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal sorumluluk ve istihdam politikalarını düzenler; iş sözleşmesinin içeriğini düzenlemediği için toplu iş sözleşmesi niteliği taşımaz. - **Toplu iş sözleşmesi / Çerçeve sözleşme** (6356 s. K. m.33): Toplu iş sözleşmesi, sözleşmeyi yapan taraflar bakımından iş sözleşmelerini düzenler. Çerçeve sözleşme, sözleşmenin tarafı olan sendikanın üyeleri hakkında uygulanır ve ek konular içerebilir. Çerçeve sözleşmede süre en az bir, en çok üç yıl olarak sınırlıdır; meslekî eğitim, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal sorumluluk ve istihdam politikaları da içeriğe girebilir. - **Toplu iş sözleşmesi / toplu hak uyuşmazlığı kararı** (6356 s. K. m.48): Sözleşmenin kendisi asma kapsamına girer. Toplu hak uyuşmazlığında verilen mahkeme veya özel hakem kararı da asma kapsamına girer, ancak bu karar ancak toplu hak uyuşmazlığına ilişkinse yeterlidir. Bireysel iş uyuşmazlığına ilişkin mahkeme kararları asma yükümlülüğü kapsamında değildir. - **Genel personel / Toplu İş Sözleşmesi kapsamındaki personel** (GVK geç. m.13): Toplu iş sözleşmesi düzenine tabi olmayan hizmet erbabı, artış farkını Bakanlar Kurulunun tespit ettiği tarihlerde ve usul ve esaslara göre alır. Toplu iş sözleşmesi düzenine tabi personel hakkında bu madde yerine geçici 14. madde hükümleri uygulanır. İki grup için farklı ödeme rejimi uygulanır; toplu iş sözleşmesi kapsamındaki personelin hakkı geçici 14. maddeye göre belirlenir. ## İlgili konular - Amaç ve tanımlar (Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu) (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/amac-ve-tanimlar-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu - Çalışma ile ilgili hükümler, toplu iş sözleşmesi, grev hakkı ve lokavt (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/calisma-ile-ilgili-hukumler-toplu-is-sozlesmesi-grev-hakki-ve-lokavt - İşçinin borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/iscinin-borclari - Çeşitli ve son hükümler (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/cesitli-ve-son-hukumler - Toplu iş sözleşmesinin genel esasları (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/toplu-is-sozlesmesinin-genel-esaslari - Toplu iş sözleşmesinin yapılması (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/toplu-is-sozlesmesinin-yapilmasi ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2022/776 E., 2023/1205 K., 06.12.2023 — ilgili: 6356 s. K. m.2, 6356 s. K. m.80 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/222 E., 2023/403 K., 03.05.2023 — ilgili: 6356 s. K. m.2, 6356 s. K. m.33 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/223 E., 2023/404 K., 03.05.2023 — ilgili: 6356 s. K. m.2, 6356 s. K. m.33 ## İlgili terimler [Çerçeve sözleşme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cerceve-sozlesme) · [Görevli makam](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gorevli-makam) · [Kuruluş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kurulus) · [Grup Toplu İş Sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/grup-toplu-is-sozlesmesi) · [İşletme Toplu İş Sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isletme-toplu-is-sozlesmesi) · [Emsal ücret](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/emsal-ucret) · [Kamu Görevlileri Hakem Kurulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-gorevlileri-hakem-kurulu) · [Sendika](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sendika) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.