--- title: "Tüketici işlemi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tuketici-islemi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tüketici işlemi **Kısaca:** Tüketici işlemi: Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve… (TKHK m.3/1-l) ## Kanuni tanım - **TKHK m.3/1-l** (Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun): Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlemi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-3#f1-l ## Kanunda nerede geçiyor ### Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun - TKHK m.1 – Amaç (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-1): Mal veya hizmet piyasalarında tüketicinin taraflardan birini oluşturduğu hukuki işlemdir. Kanunun koruma alanı bu işlemlerle sınırlıdır; tüketici sıfatının bulunmadığı ilişkiler bu korumanın dışındadır. - TKHK m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-2#f1): Mal veya hizmet piyasalarında tüketici ile satıcı-sağlayıcı arasında kurulan her türlü hukuki işlemdir. Kanunun 3. maddesinde tanımlanır ve kanunun uygulama alanının temel ölçütüdür. - TKHK m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-3#f1-d): Mal veya hizmet piyasalarında, bir tarafta tüketici, diğer tarafta ticari veya mesleki amaçla hareket eden ya da onun adına hareket eden kişinin bulunduğu, eser, taşıma, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir. Maddede sayılanlar örnek niteliktedir, sınırlayıcı değildir. - TKHK m.4 – Temel ilkeler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-4): Mal veya hizmet piyasalarında tüketici ile ticari ya da mesleki amaçlarla hareket eden kişi arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir. Madde bu kavramın kapsamını genişletmiş olup eser, taşıma, sigorta, vekâlet ve bankacılık sözleşmelerini de içerir. - TKHK m.32 – Konut finansmanı sözleşmeleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-32): Tüketicinin ticari veya mesleki olmayan amaçlarla, mal veya hizmet piyasasında ticari ya da mesleki amaçlarla hareket eden kişiyle yaptığı sözleşme ve hukuki işlemdir. Konut finansmanı sözleşmesinin bu kanun kapsamında korunması, işlemin bu niteliğe sahip olmasına bağlıdır. - TKHK m.73 – Tüketici mahkemeleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-73): Tüketici ile satıcı, sağlayıcı veya üretici arasında kurulan ve tüketicinin mal ya da hizmeti kişisel, ailevi veya ticari olmayan amaçla edindiği ilişkidir. Maddenin görev kuralı bu ilişkiden doğan uyuşmazlıkları kapsar. - TKHK m.83 – Diğer hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-83#f2): Taraflardan birinin tüketici olduğu işlemdir. Bu nitelik, işlemin tarafları ve amacı bakımından değerlendirilir. Diğer kanunlarda yer alan bir düzenleme, işlemin bu nitelikte sayılmasına engel değildir. - TKHK geç. m.1 – Geçiş hükümleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/gecici-madde-1): Geçici maddenin ikinci fıkrasında geçen ve yeni Kanunun 3. maddesinde tanımlanan kavramdır. Sözleşme ve hukuki işlemin hangi kanun döneminde gerçekleştiğine göre hangi kanunun uygulanacağı bu ayrımla belirlenir. - TKHK geç. m.3 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/gecici-madde-3): Mal veya hizmet piyasalarında ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden kişi ile tüketici arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir. Geçici 3. madde bakımından, işlemin hangi kanun döneminde kurulduğu belirleyicidir. ## Karıştırılan kavramlar - **Tüketici işlemi / tüketiciye yönelik uygulama** (TKHK m.2): Tüketici işlemi, tüketici ile satıcı-sağlayıcı arasında kurulan bir hukuki işlemdir ve iki tarafın birbirine karşı bulunduğu ilişkiyi ifade eder. Tüketiciye yönelik uygulama, belirli bir sözleşme kurulmadan da satıcı veya sağlayıcının tüketiciye karşı davranışı ya da piyasa uygulamasıdır. Her iki hal de kanunun kapsamına girer; uygulamadan doğan uyuşmazlıkta sözleşme kurulmuş olması şart değildir. - **Tüketici işlemi / tüketici işlemi olmayan ticari ya da mesleki ilişki** (TKHK m.2): Tüketici işleminde taraflardan biri ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket eden tüketicidir. Ticari veya mesleki ilişkide her iki taraf da ticari ya da mesleki amaçla hareket eder. İlk halde kanun uygulanır; ikinci halde kanunun tüketici hükümleri uygulanmaz. - **Genel tüketici işlemi / bankacılık ve kredi işlemi** (TKHK m.4): Genel tüketici işlemlerinde tüketiciden yalnızca sunulan mal veya hizmet kapsamındaki haklı beklenen edimler ve yasal yükümlülük ile menfaat masrafları dışında ek bedel alınamaz. Bankalar, tüketici kredisi veren finansal kuruluşlar ve kart çıkaran kuruluşların ürün ve hizmetlerinde ek bedel alınmasının kapsamı Merkez Bankası tarafından belirlenir. Aynı ücret kalemi genel işlemde yasak olabilirken bankacılık işleminde Merkez Bankasının belirlediği çerçevede alınabilir. - **Diğer kanunda özel düzenleme bulunan tüketici işlemi / salt diğer kanunun kapsamındaki işlem** (TKHK m.83): Taraflardan birinin tüketici olduğu ve başka kanunda da düzenlenmiş olan işlem, m.83/2 uyarınca tüketici işlemi sayılır. Tarafların tüketici olmadığı işlem, bu nitelikte değerlendirilemez. Tüketici işlemi sayılan uyuşmazlıkta Kanunun görev ve yetki hükümleri uygulanır ve tüketici mahkemesi görevli olur. - **Taşınmazın aynından doğan tüketici işlemi / diğer tüketici işlemleri** (TKHK m.73/A): Taşınmazın aynından doğan tüketici işlemi uyuşmazlıkları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır. Taşınmaz aynı dışındaki tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar arabuluculuğa tabidir. Taşınmaz aynından doğan uyuşmazlık için arabulucu başvurusu aranmaz, ancak bu uyuşmazlık arabuluculuğa elverişlidir. ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2014/41 E., 2015/1526 K., 10.06.2015 — ilgili: TKHK m.2 - İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, 2026/621 E., 2026/706 K., 23.03.2026 — ilgili: TKHK m.73 - Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/820 E., 2025/827 K., 24.09.2025 — ilgili: TKHK m.3 ## İlgili terimler [Kalıcı veri saklayıcısı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kalici-veri-saklayicisi) · [Tüketici](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tuketici) · [Satıcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/satici) · [Âdi Kefalet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/di-kefalet) · [Harç muafiyeti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/harc-muafiyeti) · [Konut finansmanı sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/konut-finansmani-sozlesmesi) · [Mesafeli sözleşme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mesafeli-sozlesme) · [Müteselsil kefalet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muteselsil-kefalet) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.