--- title: "Tüketici nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tuketici" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tüketici **Kısaca:** Tüketici: Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi (TKHK m.3/1-k) ## Kanuna göre anlamı - **5809 s. K. m.3/1-z** (Elektronik Haberleşme Kanunu): Elektronik haberleşme hizmetini ticari veya mesleki olmayan amaçlarla kullanan veya talep eden gerçek veya tüzel kişiyi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5809-sayili-elektronik-haberlesme-kanunu/madde-3#f1-z-uu - **6446 s. K. m.3/1-z** (Elektrik Piyasası Kanunu): Elektriği kendi kullanımı için alan kişiyi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6446-sayili-elektrik-piyasasi-kanunu/madde-3#f1-z-mm - **TKHK m.3/1-k** (Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun): Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-3#f1-k ## Kanunda nerede geçiyor ### Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun - TKHK m.1 – Amaç (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-1#f1): Mal veya hizmeti ticari veya mesleki olmayan amaçlarla edinen, kullanan ya da yararlanan gerçek veya tüzel kişidir. Kanunun amaç hükmünde doğrudan tanımlanmaz, ancak korunan kişi bu kavramla belirlenir; ayrıntılı tanım m.3'te yer alır. - TKHK m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-3#f1-c): Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Belirleyici ölçüt, işlemin amacının ticari veya mesleki olmamasıdır; kişinin tacir olup olmaması tek başına belirleyici değildir. - TKHK m.21 – Diğer hususlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-21#f1): Ticari veya mesleki faaliyeti dışında hareket eden gerçek kişidir. Maddenin koruması bu sıfatla sözleşmeye giren kişiye sağlanır. - TKHK m.40 – Ön ödemeli konut satış sözleşmeleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-40#f1): Maddede tüketici ifadesi, sözleşmeyi ticari veya mesleki amaç dışında yapan kişiyi ifade eder. Ticari amaçla alım yapan kişi bu korumadan yararlanmaz. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.864 – IX - Özel durumlarda gönderenin kusursuz sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-864#f4): Taşıma sözleşmesini ticari veya mesleki faaliyetiyle ilgili olmayan bir amaçla yapan gerçek veya tüzel kişidir. Tanım, sözleşmenin amacına bakar; kişinin tacir olup olmamasına değil. - TTK m.896 – C) Taşıma senedi, tehlikeli mal, refakat belgeleri, bildirim ve bilgi verme yükümlülükleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-896#f2): Ticari veya mesleki faaliyeti dışında hareket eden gerçek kişidir. Bu maddede yer alan özel hükümler yalnızca gönderenin tüketici olduğu hallerde uygulanır; gönderenin tacir veya ticari amaçla hareket eden biri olması durumunda bu hükümler işlemez. ### Elektronik Haberleşme Kanunu - Elektronik Haberleşme Kanunu m.3 – Tanımlar ve kısaltmalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5809-sayili-elektronik-haberlesme-kanunu/madde-3#f1-z-uu): Elektronik haberleşme hizmetini ticari veya mesleki olmayan amaçlarla kullanan ya da talep eden gerçek veya tüzel kişidir. Amaç ölçütü belirleyicidir; mesleki amaçla kullanan kişi tüketici sayılmaz. - Elektronik Haberleşme Kanunu m.48 – Tüketicinin ve son kullanıcının korunması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5809-sayili-elektronik-haberlesme-kanunu/madde-48#f1) ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.172 – A. Tüketicilerin korunması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-172#f1): Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla mal ya da hizmet edinen, kullanan gerçek ya da tüzel kişi olarak anlaşılır. Maddenin kendisi tüketici tanımı vermez; tanım tüketici mevzuatından alınır. ### Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu - Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu m.44 – Yetkili mahkeme ve merciler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5464-sayili-banka-kartlari-ve-kredi-kartlari-kanunu/madde-44#f1): 4077 sayılı Kanunun tanımına göre ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket eden gerçek ya da tüzel kişidir. Görev kuralı, kart hamilinin bu sıfatı taşıdığı hallerde 4077 sayılı Kanunun hükümlerini devreye sokar. ### Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun - MÖHUK m.45 – Tüketici sözleşmesine ilişkin davalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5718-sayili-milletlerarasi-ozel-hukuk-ve-usul-hukuku-hakkinda-kanun/madde-45#f1): Sözleşmeyi mesleki veya ticari olmayan amaçla yapan gerçek kişidir. Sıfatın varlığı, sözleşmenin amacına göre belirlenir. ## Karıştırılan kavramlar - **Tüketici / esnaf ve sanatkâr** (Anayasa m.172): 172. madde tüketiciyi korur; tüketici ticari olmayan amaçla hareket eden kişidir. 173. madde esnaf ve sanatkârı, yani ekonomik faaliyetini sürdüren küçük ölçekli üreticiyi korur. Aynı kişi bir ilişkide tüketici, başka ilişkide esnaf olabilir; korunma ödevi hangi sıfatla hareket ettiğine göre farklı maddelere dayanır. - **Tüketici kart hamili / Tüketici olmayan kart hamili** (5464 s. K. m.44): Kart hamilinin tüketici olduğu uyuşmazlıklarda davacının sıfatı ne olursa olsun 4077 sayılı Kanunun 22 ve 23 üncü maddeleri uygulanır. Kart hamilinin tüketici olmadığı, örneğin ticari amaçla kart kullanan kişinin dahil olduğu uyuşmazlıklarda bu hüküm uygulanmaz. Tüketici sıfatı varsa tüketici mahkemesi görevli olur; yoksa genel görev kurallarına dönülür. - **Tüketici sözleşmesi / Tüketici sözleşmesi niteliği taşımayan sözleşme** (MÖHUK m.45): Sözleşme MÖHUK m.26 kapsamındaysa bu madde uygulanır. Sözleşme mesleki veya ticari amaçla yapılmış ya da m.26'nın diğer koşullarını taşımıyorsa, bu madde uygulanmaz ve m.40 gibi genel yetki kuralları devreye girer. Kapsam ayrımı, yetkili Türk mahkemesinin belirlenmesinde hangi kuralın uygulanacağını değiştirir. - **Abone / Tüketici** (5809 s. K. m.3): Abone, sözleşme tarafı olma niteliğine dayanır. Tüketici, hizmetin kullanım amacına (ticari veya mesleki olmayan) dayanır. Bir kişi abone olup mesleki amaçla hizmet kullanıyorsa abone olduğu halde tüketici sayılmayabilir; tüketici olmak için sözleşme tarafı olmak zorunlu değildir. - **Tüketici / son kullanıcı** (5809 s. K. m.48): Tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçla hizmet kullanan kişidir. Son kullanıcı, hizmeti son tüketici sıfatıyla kullanan kişidir ve kapsamı tüketiciden farklı kurulabilir. Madde her iki kategoriyi birlikte korumaya tabi tutar; kişinin hangi sıfatla hareket ettiği hangi koruma düzenlemesinin uygulanacağını belirler. - **Genel gönderen / tüketici gönderen** (TTK m.864): Tüketici olmayan gönderen, birinci fıkradaki hallerde kusursuz sorumludur. Tüketici gönderen, taşıyıcıya karşı yalnız kusuru halinde sorumludur (dördüncü fıkra). Tüketici gönderende sorumluluk kusura bağlanır ve ispat yükü bu ölçüde taşıyıcıya düşer; tacir ya da mesleki faaliyet kapsamında gönderen kusursuz sorumluluğa tabi kalır. ## İlgili konular - Mali ve ekonomik hükümler, çeşitli hükümler, son hükümler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/mali-ve-ekonomik-hukumler-cesitli-hukumler-son-hukumler ## Örnek kararlar - 2008/115 E., 2011/86 K., 02.06.2011 — ilgili: 5809 s. K. m.3 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/1 E., 2025/565 K., 24.09.2025 — ilgili: TKHK m.40 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/421 E., 2025/381 K., 18.06.2025 — ilgili: TKHK m.40 ## İlgili terimler [Tüketici işlemi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tuketici-islemi) · [Gönderen](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gonderen) · [Satıcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/satici) · [Son kullanıcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/son-kullanici) · [Abone](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/abone) · [Arabağlantı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/arabaglanti) · [Yapı ruhsatı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yapi-ruhsati) · [Elektronik haberleşme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/elektronik-haberlesme) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.