--- title: "Tüzük nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tuzuk" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Tüzük **Kısaca:** Tüzük, 7 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.70: Derneğin amacını, organlarını ve üyelere ilişkin kurallarını içeren temel düzenlemedir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-70) - 6356 s. K. m.16 · genel kurul dışında yapılan delege seçimi: Sendikanın kendi kuruluşunu ve işleyişini düzenleyen temel iç metnidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-16) - 211 s. K. m.5: Kanunda açıkça öngörülen hallerde Bakanlar Kurulu veya yetkili makam tarafından çıkarılan, genel ve soyut hükümler içeren düzenleyici işlemdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/211-sayili-turk-silahli-kuvvetleri-ic-hizmet-kanunu/madde-5) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.70 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-70#f1): Derneğin amacını, organlarını ve üyelere ilişkin kurallarını içeren temel düzenlemedir. Ödenti borcunun ayrıntıları önce tüzükte aranır; tüzük sessizse madde metnindeki yedek kural uygulanır. ### Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu - Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu m.5 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/211-sayili-turk-silahli-kuvvetleri-ic-hizmet-kanunu/madde-5#f1): Kanunda açıkça öngörülen hallerde Bakanlar Kurulu veya yetkili makam tarafından çıkarılan, genel ve soyut hükümler içeren düzenleyici işlemdir. Madde metni tüzüğü yalnız türü olarak sayar; yetki ve çıkarılış usulü bu maddede yer almaz. ### Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname - Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname m.160 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/700-sayili-anayasada-yapilan-degisikliklere-uyum-saglanmasi-amaciyla-bazi-kanun-ve-kanun/madde-160): Cumhurbaşkanı veya Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan, kanunun uygulanmasına ilişkin genel düzenleyici işlem türüdür. Bu maddeden önce 5275 sayılı Kanun'daki bazı atıflar bu kurala göre yapılmıştı. ### Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu - Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu m.13 – Yönetim, denetleme ve disiplin kurullarının oluşması, görevleri ve toplantıları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4688-sayili-kamu-gorevlileri-sendikalari-ve-toplu-sozlesme-kanunu/madde-13): Kurulların oluşumunu, görev ve yetkilerini ile toplanma ve karar alma usullerini ayrıntılı biçimde belirleyen, sendika veya konfederasyonun kendi düzenlemesidir. Madde, bu konularda tüzüğe yetki verir ancak sınır olarak Sendikalar Kanunu'nun 16-19. maddelerini gösterir. ### Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun - Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m.22 – C. Tüzük ve yönetmelikler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4722-sayili-turk-medeni-kanununun-yururlugu-ve-uygulama-sekli-hakkinda-kanun/madde-22#f1): Kanunların uygulanmasını göstermek ve kanunun emrettiği işleri belirtmek üzere, Cumhurbaşkanı ya da Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan yazılı hukuk kaynağıdır. Her tüzüğün bir kanuna dayanması ve kanuna aykırı olmaması gerekir. ### Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu - Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu geç. m.2 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5018-sayili-kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu/gecici-madde-2#f1): Kanunun uygulanmasını sağlamak amacıyla Cumhurbaşkanı veya Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan genel nitelikli idari düzenleyici işlemdir. Kanunun öngördüğü konularda ayrıntılı kuralları içerir. ### Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.16 – Genel kurul dışında yapılan delege seçimi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-16#f1): Sendikanın kendi kuruluşunu ve işleyişini düzenleyen temel iç metnidir. Bu maddede tüzük, delege seçiminin usul ve esaslarını belirleyen bir yetki kaynağı olarak anılır, ancak tüzük hükümleri seçilebilirliği engelleyemez. ## Karıştırılan kavramlar - **Tüzük / Yönetmelik** (4722 s. K. m.22): Tüzük, kanunların uygulanmasını göstermek amacıyla çıkarılan ve kanuna dayanan düzenleyici işlemdir. Yönetmelik, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri tarafından kendi görev alanına ilişkin olarak çıkarılan düzenleyici işlemdir. Maddede her iki düzenleyici işlem birlikte anılmış ve aynı geçiş rejimine bağlanmıştır; 6771 sayılı Kanun sonrası tüzük çıkarılması artık mümkün değildir. - **Tüzük düzenlemesi / Engelleyici tüzük hükmü** (6356 s. K. m.16): Tüzük, delege seçiminin usul ve esaslarını belirleyebilir. Tüzük, delege seçilmeyi engelleyen hüküm koyamaz. Engelleyici tüzük hükmü geçersizdir; herkes delege olma hakkına sahip kabul edilir. - **Tüzük ve program / eylem** (Anayasa m.68): Tüzük ve programın ilkelere aykırılığı, partinin kuruluş belgesindeki hedeflerin değerlendirilmesidir. Eylemin ilkelere aykırılığı, partinin fiilî davranışlarının değerlendirilmesidir. Anayasa 68/4'e aykırılık her iki yönden de ayrı ayrı değerlendirilir; kapatma bakımından farklı koşullar uygulanır (m.69). - **Tüzük-program aykırılığı / Eylem aykırılığı** (Anayasa m.69): Partinin tüzük ve programının m.68/4'e aykırı bulunması; bu halde kapatma için yalnızca aykırılığın tespiti yeterlidir. Partinin eylemlerinin m.68/4'e aykırı olması; bu halde partinin odak hâline geldiğinin tespiti gerekir. Eylem sebebiyle kapatma çok daha zordur ve odak şartı aranır. Tüzük-program aykırılığında temelli kapatma doğrudan verilir. - **Kuruluş tüzüğü / tüzük değişikliği** (2847 s. K. m.3): Derneğin ilk tüzüğü, kuruluş sırasında mülki amire verilir ve incelenerek kayda alınır. Sonradan yapılan tüzük değişikliği de aynı yöntemle incelenir ve tebliğ edilir. Değişikliklerde de mülki amir incelemesi ve İçişleri ile Milli Savunma Bakanlıklarının görüşü gerekir; kayıt tarihi değişiklik için değil kuruluş için söz konusudur. - **Tüzük amacına uygun kapalı toplantı / tüzük dışı kapalı toplantı** (2911 s. K. m.4): Tüzükte öngörülen amaca uygun kapalı yer toplantısı istisna kapsamındadır. Tüzükte yer almayan, örneğin tüzükte bulunmayan halka açık bir faaliyet türü, istisna dışında kalır. Dernek ya da tüzel kişinin tüzüğünde faaliyet alanının bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. ## İlgili konular - Kuruluş esasları ve organlar (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/kurulus-esaslari-ve-organlar - Sona ermesi ve organlar (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/sona-ermesi-ve-organlar ## Örnek kararlar - 2002/162 E., 2007/89 K., 27.11.2007 — ilgili: 4722 s. K. m.22 - Ceza Genel Kurulu, 2018/444 E., 2021/237 K., 01.06.2021 — ilgili: 700 s. K. m.160 - Ceza Genel Kurulu, 2016/1097 E., 2018/591 K., 29.11.2018 — ilgili: 700 s. K. m.160 ## İlgili terimler [Yönetmelik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yonetmelik) · [Genel kurul dışında yapılan delege seçimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/genel-kurul-disinda-yapilan-delege-secimi) · [Kararname](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kararname) · [Sendika şubesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sendika-subesi) · [Asıl üye ve yedek üye](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/asil-uye-ve-yedek-uye) · [Konfederasyon](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/konfederasyon) · [Denetçi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/denetci) · [Kanun hükmünde kararnameler](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kanun-hukmunde-kararnameler) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.