--- title: "Usul ve esaslar nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/usul-ve-esaslar" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Usul ve esaslar **Kısaca:** Usul ve esaslar, 30 kanunda 38 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - GVK geç. m.13 · hizmet erbabının ücretlerindeki artışın ödenmesi: Ödemenin hangi yöntemle, hangi koşullarda yapılacağını belirleyen ayrıntılı düzenlemelerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-13) - SGGSSK m.1 · amaç: Sigortaların işleyişine ilişkin uygulama kurallarını ifade eder. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-1) - Tebligat K. m.60 · yönetmelik: Tebligatın nasıl hazırlanacağı, hangi örneğin kullanılacağı, kayıt tutulması ve süreçlerin işleyişine dair ayrıntılardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7201-sayili-tebligat-kanunu/madde-60) ## Kanunda nerede geçiyor ### Bankacılık Kanunu - Bankacılık Kanunu m.5 – Dolaylı pay sahipliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-5#f2): Maddenin uygulanmasına ilişkin ayrıntıları belirleyen, Kurul tarafından çıkarılan düzenleyici işlemdir. Hesaplamanın teknik yöntemi bu düzenlemeye bağlıdır. - Bankacılık Kanunu m.42 – Belgelerin saklanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-42#f1): Saklama işleminin nasıl yapılacağını belirleyen teknik ve idari kurallardır. Bu kurallar madde uyarınca Kurul tarafından belirlenir. - Bankacılık Kanunu m.47 – Aşımların giderilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-47#f1): Birinci fıkra uyarınca Kurulca belirlenen, aşımın giderilmesine ilişkin yöntem ve koşullardır. ### Elektronik Haberleşme Kanunu - Elektronik Haberleşme Kanunu m.10 – Deneme izni (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5809-sayili-elektronik-haberlesme-kanunu/madde-10#f1): Geçici izne ilişkin başvuru, değerlendirme ve verilme süreçlerini belirleyen, Kurum tarafından çıkarılan düzenleyici işlemlerdir. Madde, izne ilişkin ayrıntıyı bu usul ve esaslara bırakır. - Elektronik Haberleşme Kanunu m.48 – Tüketicinin ve son kullanıcının korunması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5809-sayili-elektronik-haberlesme-kanunu/madde-48#f1): Kurumun tüketici hak ve menfaatlerini korumak için belirlediği, bağlayıcı nitelikteki düzenleme yöntemleridir. Kanunun kendisi değil, Kurumun idari düzenlemesidir. - Elektronik Haberleşme Kanunu m.49 – Şeffaflığın sağlanması ve bilgilendirme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5809-sayili-elektronik-haberlesme-kanunu/madde-49#f3): Kurumun üçüncü fıkrada yetkilendirildiği, bilgilendirme yükümlülüğünün uygulanmasına ilişkin düzenleyici işlemdir. Bilgilendirmenin ayrıntılı kuralları bu metinde yer alır. ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK m.20 – Kreş ve gündüz bakımevleri ile eğitim ve öğretim işletmelerinde kazanç istisnası: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-20#f1): Maliye Bakanlığınca, ilgili Bakanlığın görüşü alınarak belirlenen uygulama düzenlemesidir. İstisnanın hangi koşullarda ve nasıl uygulanacağını bu düzenleme belirler. - GVK geç. m.13 – Hizmet erbabının ücretlerindeki artışın ödenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-13#f1): Ödemenin hangi yöntemle, hangi koşullarda yapılacağını belirleyen ayrıntılı düzenlemelerdir. Maddede bunların Bakanlar Kurulunca tayin edileceği öngörülmüştür. ### Rekabetin Korunması Hakkında Kanun - Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.36 – Rekabet Uzmanlığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4054-sayili-rekabetin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-36#f2): 657 sayılı Kanun'un ilgili bendine göre derece yükselmesinin uygulanmasında geçerli olan şartlar ve işlem düzenidir. Madde bu usul ve esasların hangi kaynaktan alınacağını belirler. - Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.62 – Yönetmelikler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4054-sayili-rekabetin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-62#f1): Kurumun işleyişine ilişkin ayrıntılı kuralları ifade eder. Kanunda çerçevesi çizilmiş konularda yönetmelikle açıklık getirmeyi amaçlar. ### Optisyenlik Hakkında Kanun - Optisyenlik Hakkında Kanun m.12 – Kayıt (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5193-sayili-optisyenlik-hakkinda-kanun/madde-12#f1): Kayıtların hangi biçimde tutulacağını belirleyen, Bakanlıkça konulan düzenleyici hükümler. Madde metni bu hükümlerin içeriğini kendisi göstermez. - Optisyenlik Hakkında Kanun m.16 – Geçici ve Son Hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5193-sayili-optisyenlik-hakkinda-kanun/madde-16#f1): Bir müessesenin açılışına ve şartlarına ilişkin ayrıntılı kuralların bütünü. Madde bu kuralları kanunla değil, yönetmelikle düzenlenmek üzere Bakanlığa bırakmıştır. ### Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun - Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.12 – Teknik yöntemlerle takip (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6284-sayili-ailenin-korunmasi-ve-kadina-karsi-siddetin-onlenmesine-dair-kanun/madde-12#f2): Teknik araç ve yöntemlerle takibin nasıl yapılacağını gösteren ayrıntı kurallarıdır. Madde bunların belirlenmesini yönetmeliğe bırakmıştır. - Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.22 – Yönetmelik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6284-sayili-ailenin-korunmasi-ve-kadina-karsi-siddetin-onlenmesine-dair-kanun/madde-22#f1): Kanunun uygulanmasında izlenecek işlem sırası, yetkili birimler ve uygulama ayrıntılarını ifade eder. Kanunda öngörülen tedbirlerin kendisi bu kavramın kapsamına girmez; kanunda düzenlenmiştir. ### Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu - SGGSSK m.1 – Amaç (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-1#f1): Sigortaların işleyişine ilişkin uygulama kurallarını ifade eder. Bu kurallar kanunda ve buna bağlı yönetmeliklerde belirlenir. ### Tebligat Kanunu - Tebligat K. m.60 – Yönetmelik: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7201-sayili-tebligat-kanunu/madde-60#f1): Tebligatın nasıl hazırlanacağı, hangi örneğin kullanılacağı, kayıt tutulması ve süreçlerin işleyişine dair ayrıntılardır. Bunlar kanunun getirmediği bir sonucu doğuramaz. ## Karıştırılan kavramlar - **Komitenin uygulama kararları / müşterek usul ve esaslar** (5411 s. K. m.100): Komitenin toplantı ve işbirliği yönündeki çalışmaları. Kurum ve Fonun müştereken belirleyeceği usul ve esaslar. Bilgi paylaşımının ayrıntılı usulü Kurum ve Fonun ortak düzenlemesine bırakılmıştır; tek taraflı belirlenemez. - **Madde metni / usul ve esaslar** (SGGSSK geç. m.89): Maddenin birinci fıkrası terkin şartını ve sonucunu doğrudan düzenler. İkinci fıkra uygulama usul ve esaslarını Kurumca belirlenmesine bırakır. Kurumun yapacağı düzenleme Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak yapılır; düzenleme, birinci fıkradaki hakkı değiştiremez. - **Kural (birinci fıkra) / Usul ve esaslar (ikinci fıkra)** (6112 s. K. m.24): Birinci fıkra, bilgilendirme yükümlülüğünün kendisini ve kullanılacak yöntemleri (sesli veya yazılı) koyar. İkinci fıkra, sembol sisteminin teknik ayrıntılarının Üst Kurulca belirleneceğini öngörür. Sembollerin görünümü ve uygulama esasları Üst Kurul düzenlemesi ile belirlenir; bu düzenleme olmadan ayrıntılı uygulama eksik kalır. - **Yeni usul ve esaslar yürürlüğe girmeden / yürürlüğe girdikten sonra** (6362 s. K. geç. m.2): Yeni usul ve esaslar henüz yürürlüğe girmemişse, aracı kuruluşlar ve vadeli işlemler aracılık şirketleri mevcut yetkileri çerçevesinde faaliyet gösterir. Yeni usul ve esaslar yürürlüğe girdikten sonra, kuruluşların yeni düzenlemeye uyum sağlaması beklenir ve yetki belgesinin yenilenmesi bu uyuma bağlanır. Yürürlük öncesinde mevcut yetki kesintisiz kullanılır; yürürlük sonrasında yetki kapsamı uyum sürecine bağlanır. - **Bilgi talebi / Bilgi paylaşımına ilişkin usul ve esaslar** (6735 s. K. m.5): Bilgi talebi, Bakanlığın somut bir konuda belge ya da bilgi istemesidir; kanun bu yetkiyi doğrudan tanır (m.5/2). Usul ve esaslar, bilgi paylaşımının genel çerçevesini belirleyen düzenleyici işlemdir ve ilgili kurumların görüşü alınarak çıkarılır (m.5/3). Talep yetkisi kanundan doğar, ancak paylaşımın ayrıntılı usulü Bakanlığın belirleyeceği usul ve esaslara bağlıdır. ## İlgili konular - Cezai hükümler ve müteferrik hükümler (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/cezai-hukumler-ve-muteferrik-hukumler - Amaç, kapsam ve tanımlar, sigortalılara ilişkin hükümler (Sosyal Güvenlik Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/sosyal-guvenlik-hukuku/amac-kapsam-ve-tanimlar-sigortalilara-iliskin-hukumler - Esnaf muaflığı, diğer muaflık ve istisnalar (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/esnaf-muafligi-ve-vergiden-muaf-ciftciler ## Örnek kararlar - 13. Daire, 2023/3337 E., 2024/5836 K., 24.12.2024 — ilgili: 5809 s. K. m.49, 5809 s. K. m.48 - 2023/40 E., 2025/14 K., 16.01.2025 — ilgili: 7075 s. K. m.13 - 2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023 — ilgili: 6458 s. K. m.121 ## İlgili terimler [Müşterek yönetmelik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/musterek-yonetmelik) · [Yönetmelik yetkisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yonetmelik-yetkisi) · [Yönetmelikle düzenleme yetkisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yonetmelikle-duzenleme-yetkisi) · [Yönetmelik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yonetmelik) · [Kurum](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kurum) · [Son kullanıcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/son-kullanici) · [Organik girdi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/organik-girdi) · [Organik ürün](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/organik-urun) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.