--- title: "Vakıa nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vakia" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Vakıa **Kısaca:** Hukuki sonuç doğuran somut olaylardır. (HMK m.428) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.25 – Taraflarca getirilme ilkesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-25#f1): Hukuki sonuç doğuran, somut ve tarafların ileri sürdüğü olgudur. Hukuki nitelendirme ve kanun bilgisi vakıa sayılmaz; hâkim hukuku resen uygular. - HMK m.29 – Dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-29#f2): Davanın dayanağını oluşturan, somut olarak gerçekleşmiş olay ve durumlardır. Hukuki nitelendirme vakıa değildir ve bu yükümlülüğün konusu vakıa beyanlarıdır. - HMK m.169 – Konusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-169#f2): Davanın temelini oluşturan, tarafların ileri sürdüğü ve olup olmadığı ya da nasıl gerçekleştiği tartışılan olgulardır. Hukuki işlemlerin varlığı ve içeriği isticvabın konusu yapılamaz; isticvap vakıalara ilişkindir. - HMK m.194 – Somutlaştırma yükü ve delillerin gösterilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-194#f1): Hukuki sonuç doğuran, ispata konu olabilen somut olaylardır. Hukuk kuralları ya da genel nitelikli değerlendirmeler vakıa sayılmaz. - HMK m.199 – Belge (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-199#f1): Hukuki fiiller ve maddi olaylar olup belgeyle ispatı konusu yapılabilen şeydir. Hukuki işlemlerin ispatı ise senetle yapılır ve bu madde kapsamında değerlendirilmez. - HMK m.400 – Delil tespitinin istenebileceği hâller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-400#f1): Delil tespitiyle açıklığa kavuşturulmak istenen, hukuki sonuç doğuran olgudur. Talep, bu olgunun tespitine yöneltilmelidir; delil dışında bir hususun, örneğin tespit davasının konusunun, bu yolla tespiti istenemez. - HMK m.428 – Dava ve cevap dilekçesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-428#f1): Hukuki sonuç doğuran somut olaylardır. Madde, taraflardan iddia ve savunmalarını dayandıkları vakıalarla birlikte bildirmelerini ister; yalnız hukuki nitelendirmenin yazılması yeterli değildir. ## Karıştırılan kavramlar - **Vakıa / Hukuki nitelendirme** (HMK m.25): Vakıa, tarafların ileri sürmesi gereken somut olgudur. Hukuki nitelendirme, hâkimin kanun bilgisiyle yaptığı işlemdir. Hâkim, tarafların ileri sürdüğü vakıalara doğru hukuk kuralını resen uygular; tarafların hukuki nitelendirmesiyle bağlı değildir. - **Vakıa / hukuki işlem** (HMK m.169): Olup olmadığı ya da nasıl gerçekleştiği tartışılan olgular isticvabın konusudur. Hukuki işlemin varlığı ve içeriği isticvabın konusu olamaz. Hukuki işlemin isticvapla ispatı mümkün değildir; ödeme gibi bir iddianın isticvapla kanıtlanması kabul edilmez. - **Aleyhe vakıa / lehe vakıa** (HMK m.169): Tarafın aleyhine olan vakıalar isticvap konusu yapılabilir. Tarafın lehine olan vakıalar hakkında isticvap yapılamaz. Lehe vakıalar için ancak tarafların dinlenmesi ya da hâkimin aydınlatma ödevi yoluna başvurulabilir. - **Vakıa somutlaştırma / delil gösterme** (HMK m.194): Vakıa somutlaştırma, iddia edilen olayın zaman, mekân ve içerik bakımından ayrıntılandırılmasıdır. Delil gösterme, bu vakıanın hangi delille ispat edileceğinin belirtilmesidir. İki yükümlülük birbirinden bağımsızdır; biri yerine getirilip diğeri eksik kalırsa ispat faaliyeti sağlıklı yürütülemez. - **Somut delil veya vakıa gösterilen itiraz / soyut itiraz** (Av. K. m.18): İtiraz, açık delil veya vakıa gösterilerek ileri sürülür ve incelenebilir hale gelir. Soyut, dayanaksız bir itiraz bu koşulu karşılamaz. Açık delil veya vakıa gösterilmeyen itiraz incelenmeye değer görülmez. - **Yemin konusu vakıa / Yemine konu olamayan vakıa** (TCK m.275): Taraflar üzerinde serbestçe tasarruf edebildikleri, kanuni şekil ve koşulları aşan bir teklifle ilgili vakıa. Kamu düzenine ilişkin, emredici kurallarla düzenlenmiş veya şekil şartına bağlı bir işlemi konu alan vakıa. Geçerli yemin teklifine dayanan yalan yemin suç oluşturur; yemine konu olamayacak vakıaya ilişkin yemin hukuken geçersiz olduğundan bu suç bakımından yalan yere yemin tartışması doğmaz. ## İlgili konular - Yargılamaya hâkim olan ilkeler (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/yargilamaya-hakim-olan-ilkeler - Belge ve senetle ispat zorunluluğu (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/belge-ve-senetle-ispat-zorunlulugu - Delil tespiti ve diğer geçici hukuki korumalar (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/delil-tespiti-ve-diger-gecici-hukuki-korumalar - İspat ve deliller: genel hükümler (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/genel-hukumler-hmk - İsticvap (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/isticvap - Tahkim süresi, dava ve cevap dilekçesi (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/tahkim-suresi-dava-ve-cevap-dilekcesi ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2023/339 E., 2024/77 K., 07.02.2024 — ilgili: HMK m.194, HMK m.199 - 2012/4 E., 2012/130 K., 27.09.2012 — ilgili: HMK m.29 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/351 E., 2025/602 K., 08.10.2025 — ilgili: HMK m.25 ## İlgili terimler [İkrar sayılma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ikrar-sayilma) · [Taraf sıfatı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/taraf-sifati) · [Senet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/senet) · [Delil tespiti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/delil-tespiti) · [Taraflarca getirilme ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/taraflarca-getirilme-ilkesi) · [Hakkın kötüye kullanılması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hakkin-kotuye-kullanilmasi) · [İsticvap](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isticvap) · [Belge](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/belge) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.