--- title: "Yabancılık Unsuru nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yabancilik-unsuru" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Yabancılık Unsuru **Kısaca:** Yabancılık Unsuru, 7 kanunda 10 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.407 · uygulanma alanı: Uyuşmazlığın yabancı bir devletle bağlantı kurmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-407) - TTK m.1329 · yabancılık unsuru taşımayan hâller: Uyuşmazlığın taraflarından birinin yabancı uyruklu olması, yerleşim yerinin ya da malvarlığının yurt dışında bulunması gibi bir bağlantının varlığıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1329) - HUAK m.1 · amaç ve kapsam: Uyuşmazlığın taraflarından, konusundan veya hukuki ilişkisinden birinin yabancı bir ülkeyle bağlantı taşıması. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6325-sayili-hukuk-uyusmazliklarinda-arabuluculuk-kanunu/madde-1) ## Kanuni tanım - **4501 s. K. m.2/1-c** (Kamu Hizmetleri ile İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Halinde Uyulması Gereken İlkelere Dair Kanun): Sözleşmeye taraf kurulu veya kurulacak şirket ortaklarından en az birinin yabancı sermayeyi teşvik mevzuatı hükümlerine göre yabancı menşeli olması veya sözleşmenin uygulanabilmesi için yurt dışı kaynaklı sermaye veya kredi veya teminat sözleşmelerinin akdedilmesinin gerekli olması hallerinden birini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4501-sayili-kamu-hizmetleri-ile-ilgili-imtiyaz-sartlasma-ve-sozlesmelerinden-dogan/madde-2#f1-c ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.1329 – II- Yabancılık unsuru taşımayan hâller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1329#f1): Uyuşmazlığın taraflarından birinin yabancı uyruklu olması, yerleşim yerinin ya da malvarlığının yurt dışında bulunması gibi bir bağlantının varlığıdır. Madde bu unsurun bulunmadığı hallerde de uygulanacağını belirtir. - TTK m.1337 – II - Yabancılık unsuru taşımayan hâller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1337#f1): Bir işlem, olay veya ilişkinin birden fazla hukuk düzeni ile temas hâlinde bulunmasıdır. Madde bu unsurun aranmayacağını söyler; dolayısıyla tarafların ve olayın tamamen ulusal nitelikte olması, sözleşmelerin uygulanmasına engel değildir. ### Milletlerarası Tahkim Kanunu - Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1 – Amaç ve kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4686-sayili-milletlerarasi-tahkim-kanunu/madde-1#f2): Uyuşmazlığı milletlerarası niteliğe kavuşturan ölçüttür. Kanunun bu maddesi uygulama alanını bu unsurun varlığına bağlar; ayrıntısı m.2'dedir. - Milletlerarası Tahkim Kanunu m.2 – Yabancılık unsuru (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4686-sayili-milletlerarasi-tahkim-kanunu/madde-2#f1): Uyuşmazlığı birden fazla hukuk düzenine bağlayan durumdur. Madde, bu unsurun bulunup bulunmadığını dört bent halinde sınırlı biçimde sayar; bu sayılanlar dışında ayrıca yabancılık aranmaz. ### Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun - MÖHUK m.1 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5718-sayili-milletlerarasi-ozel-hukuk-ve-usul-hukuku-hakkinda-kanun/madde-1#f1): Bir özel hukuk ilişkisinin tarafları, konusu veya hukuki olgusunun birden fazla devletle bağlantı taşımasıdır. Kanun bu unsuru taşıyan ilişkilere uygulanır; tamamen iç hukuk ilişkileri bu Kanunun kapsamı dışındadır. - MÖHUK m.47 – Yetki anlaşması ve sınırları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5718-sayili-milletlerarasi-ozel-hukuk-ve-usul-hukuku-hakkinda-kanun/madde-47#f1): Uyuşmazlığın taraflarından, konusundan ya da hukuki ilişkinin doğduğu yerden en az birinin yabancı bir devletle bağlantılı olmasıdır. Bu unsur bulunmayan iç hukuk uyuşmazlıkları maddenin kapsamına girmez. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.407 – Uygulanma alanı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-407#f1): Uyuşmazlığın yabancı bir devletle bağlantı kurmasıdır. Bu bağlantı 4686 sayılı Kanunun belirlediği ölçütlere göre değerlendirilir ve bulunması hâlinde HMK'nın tahkim hükümleri uygulanmaz. ### Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu - HUAK m.1 – Amaç ve kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6325-sayili-hukuk-uyusmazliklarinda-arabuluculuk-kanunu/madde-1#f2): Uyuşmazlığın taraflarından, konusundan veya hukuki ilişkisinden birinin yabancı bir ülkeyle bağlantı taşıması. Bu tür uyuşmazlıklar da kanun kapsamındadır; yabancılık unsuru tek başına kapsam dışı bırakma nedeni değildir. ### Kamu Hizmetleri ile İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Halinde Uyulması Gereken İlkelere Dair Kanun - Kamu Hizmetleri ile İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Halinde Uyulması Gereken İlkelere Dair Kanun m.3 – Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıkların milletlerarası tahkim yoluyla çözümü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4501-sayili-kamu-hizmetleri-ile-ilgili-imtiyaz-sartlasma-ve-sozlesmelerinden-dogan/madde-3#f1): Uyuşmazlığı birden çok hukuk düzenine bağlayan durumdur. 4501 sayılı Kanun bu tespit için 4686 sayılı Kanun'un 2. maddesindeki ölçütleri esas alır; yani tarafların yerleşim yeri, işyeri veya sermaye ve mal geçişine dayanan bağlantılar yeterlidir. ### İstanbul Tahkim Merkezi Kanunu - İstanbul Tahkim Merkezi Kanunu m.1 – Amaç ve kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6570-sayili-istanbul-tahkim-merkezi-kanunu/madde-1#f1): Uyuşmazlığın bir yabancı devletle ya da yabancı kişilerle bağlantı taşımasıdır. Maddede yer alır ancak tanımı 4686 sayılı Kanun'un 2. maddesindedir; bu madde yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıkları da kapsamına alır. ## Karıştırılan kavramlar - **Yabancılık unsuru taşıyan ilişki / iç hukuk ilişkisi** (MÖHUK m.1): Taraflardan biri, konusu veya hukuki olgusu birden fazla devletle bağlantılı olan ilişkiler yabancılık unsuru taşır. Bütün unsurları tek bir devletin hukuk düzeniyle sınırlı kalan ilişkilerde yabancılık unsuru yoktur. Yalnızca birinci gruptaki ilişkilerde bu Kanun uygulanır; ikinci gruptaki uyuşmazlıklar Türk iç hukuku kuralları ile çözülür. - **Yabancılık unsurlu / yabancılık unsuru taşımayan uyuşmazlık** (TTK m.1329): Taraflardan birinin yabancı olduğu, malvarlığının ya da yerleşiminin yurt dışında bulunduğu uyuşmazlıklarda kanunlar ihtilafı kuralları uygulanır. Bütün unsurları Türkiye ile sınırlı olan uyuşmazlıklarda yabancı hukuk bağlantısı yoktur ve kanunlar ihtilafı kuralı gerekmez. Madde, 1328. maddenin yerli uyuşmazlıklarda da uygulanmasını sağlar; bu nedenle yabancılık unsuru bulunmadığı gerekçesiyle hükmün dışında bırakılamaz. - **Yabancılık unsurlu olay / yabancılık unsuru taşımayan olay** (TTK m.1337): Taraflardan birinin yabancı olduğu veya olayın birden fazla hukuk düzeni ile temas ettiği kirlenme olayları. Tarafların tamamen Türk olduğu ve olayın yalnızca Türkiye ile ilgili kaldığı kirlenme olayları. Madde uyarınca her iki halde de sözleşme hükümleri uygulanır; ulusal olaylarda ayrı bir iç hukuk rejimi uygulanmaz ve zarar görenler sözleşmeden doğan doğrudan başvuru haklarından yararlanır. - **Yabancılık unsuru taşımayan / taşıyan uyuşmazlıklar** (6570 s. K. m.1): Yabancılık unsuru taşımayan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklar, 6100 sayılı Kanun'un 407. maddesi ile 4686 sayılı Kanun'un tanımına göre iç hukuk tahkimi kapsamındadır. Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar, İstanbul Tahkim Merkezi Kanunu'nun amaç hükmünde açıkça anılmıştır ve bu Kanunun kapsamına girer. İstanbul Tahkim Merkezi'nin hizmet alanı, yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıkları da içerir. Ancak bu sonuç yalnızca amaç hükmüne dayanır; uygulanacak tahkim kuralları ilgili kanunlara göre belirlenir. - **Yerel işlem / yabancılık unsuru taşıyan işlem** (805 s. K. m.1): Türkiye dahilinde, yabancılık unsuru taşımayan işlemler Türkçe tutulmalıdır. Yabancılarla yapılan veya yabancılık unsuru taşıyan işlemler bu kapsamın dışındadır. Türk şirketinin yabancıyla yaptığı sözleşmenin dili bakımından Türkçe zorunluluğu doğmaz. - **Kişi bakımından yabancılık unsuru / yetki sözleşmesi bulunan dava** (MÖHUK m.40): Yabancı mahkemeyi münhasır yetkili kılan bir yetki sözleşmesi bulunan uyuşmazlıkta, Türk mahkemesinin yetkisi o sözleşmeyle ayrıca değerlendirilir. Yetki sözleşmesi bulunmayan uyuşmazlıkta, Türk mahkemesinin yetkisi yalnızca m.40 atfı ile belirlenen iç hukuk ve özel kurallara dayanır. Yetki sözleşmesi, m.40 atfı ile belirlenen yetkiyi her zaman ortadan kaldırmaz; bu konu m.47 kapsamında ayrıca incelenir. ## İlgili konular - Amaç, kapsam ve tanımlar, arabuluculuğa ilişkin temel ilkeler (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/amac-kapsam-ve-tanimlar-arabuluculuga-iliskin-temel-ilkeler - Uygulanma alanı ve tahkime elverişlilik (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/uygulanma-alani-ve-tahkime-elverislilik ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2023/688 E., 2023/1348 K., 21.12.2023 — ilgili: 4686 s. K. m.1, 4686 s. K. m.2 - İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/2144 E., 2023/1971 K., 29.12.2023 — ilgili: 4686 s. K. m.1, 4686 s. K. m.2 - Hukuk Genel Kurulu, 2025/255 E., 2026/11 K., 21.01.2026 — ilgili: HUAK m.1 ## İlgili terimler [Tahkim yeri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahkim-yeri) · [Milletlerarası tahkim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/milletlerarasi-tahkim) · [İptidai itiraz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-ptidai-itiraz) · [Milletlerarası Yetki](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/milletlerarasi-yetki) · [Tahkim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahkim) · [Münhasır yetki](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/munhasir-yetki) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.