--- title: "Yargılama usulü nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yargilama-usulu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Yargılama usulü **Kısaca:** Yargılama usulü, 5 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.160 · yetki ve yargılama usulü: Davanın açılmasından karara kadar izlenecek usul kurallarıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-160) - HMK m.424 · yargılama usulünün belirlenmesi: Hakem veya hakem kurulunun uyuşmazlığı çözerken izleyeceği işlem sırası ve usul kurallarıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-424) - AYMKYUHK m.1 · amaç ve kapsam: Anayasa Mahkemesinin önüne gelen işlerin incelenmesi, karara bağlanması ve bu süreçteki başvuru, duruşma ve karar biçimlerine ilişkin kurallardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-1) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.160 – F. Yetki ve yargılama usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-160#f1): Davanın açılmasından karara kadar izlenecek usul kurallarıdır. Butlan davasında bu kurallar boşanma davasına ilişkin olanlardır. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.424 – Yargılama usulünün belirlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-424#f1): Hakem veya hakem kurulunun uyuşmazlığı çözerken izleyeceği işlem sırası ve usul kurallarıdır. Maddeye göre bu kuralları belirlemede öncelik taraflarındır. ### Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun - AYMKYUHK m.1 – Amaç ve kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-1): Anayasa Mahkemesinin önüne gelen işlerin incelenmesi, karara bağlanması ve bu süreçteki başvuru, duruşma ve karar biçimlerine ilişkin kurallardır. Madde bu konuyu kanunun kapsamına alır, ancak usulün ayrıntısını bu maddede göstermez. ### Kamu Hizmetleri ile İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Halinde Uyulması Gereken İlkelere Dair Kanun - Kamu Hizmetleri ile İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Halinde Uyulması Gereken İlkelere Dair Kanun m.4 – Tahkim yoluna ilişkin ilkeler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4501-sayili-kamu-hizmetleri-ile-ilgili-imtiyaz-sartlasma-ve-sozlesmelerinden-dogan/madde-4#f2): Hakem veya hakem kurulunun tahkim yargılamasını yürütürken uyacağı kurallardır. Taraflar bunları serbestçe kararlaştırabilir ya da tahkim kurallarına yollama yapabilir. ### Sayıştay Kanunu - Sayıştay Kanunu m.61 – Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun uygulanacağı haller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6085-sayili-sayistay-kanunu/madde-61#f1): Hesap yargılamasında dava ve işlemlerin açılması, yürütülmesi ve sonuçlandırılmasına ilişkin kuralların bütünüdür. Madde bu kapsamda yalnız Sayıştay Kanunu'nda hüküm bulunmayan konuları kapsar. ## Karıştırılan kavramlar - **Yargılama usulü / Kanun yolu** (6085 s. K. m.61): Yargılama usulüne ilişkin boşluk, dava ve işlemlerin yürütülmesi ile ilgilidir. Kanun yoluna ilişkin boşluk, verilmiş kararın üst merciye taşınmasıyla ilgilidir. Her iki durumda da yollama aynı şekilde işler; ancak kanun yolu boşluklarında Sayıştay Kanunu'nun kanun yolları bölümünün kapsamı önce incelenmelidir. - **Yargılamanın iadesi dilekçesinin esası / Mahkemenin yargılama usulü** (VUK m.380): İade dilekçesinin esasına girilerek sebebin sabit olup olmadığının belirlenmesi. İade sebebinin sabit görülmesi hâlinde yeniden yargılamanın yapılması. Sebebin sabit görülmesi, mahkemeyi yeniden yargılama yapmaya ve onama, değiştirme ya da iptal kararlarından birini vermeye yöneltir. - **Bu usul / genel yazılı yargılama usulü** (İYUK m.20/B): Madde kapsamındaki sınav davalarında dava açma süresi on gün, ilk inceleme ve tebliğ süresi yedi gün, savunma süresi üç gündür; Üst makama başvuru süreyi durdurmaz (m.11 uygulanmaz). Genel yazılı yargılama usulünde dava açma süresi altmış gün, savunma süresi otuz gün, ilk inceleme süresi on beş gündür ve üst makama başvuru süreyi durdurabilir. Madde kapsamındaki davalarda sürelerin tamamı çok kısaltılmış ve m.11 uygulanmaz. Hangi usulün uygulanacağı konuya göre belirlenir. - **Bu usul / ivedi yargılama usulü (m.20/A)** (İYUK m.20/B): Bu usulde dava açma süresi on gün, savunma üç gün, karara bağlanma on beş gündür; temyiz beş gün içinde yapılır. İvedi yargılama usulünde dava açma süresi otuz gün, savunma on beş gün, karara bağlanma bir aydır; temyiz on beş gün içinde yapılır. Sınav davalarında tüm süreler ivedi usule göre daha kısadır. Kapsam dışı ivedi usul davalarında ise süreler daha uzundur. - **Genel geçiş rejimi / İvedi yargılama usulü** (İYUK geç. m.8): Birinci fıkrada genel kanun yolu geçiş kuralı, ivedi yargılama usulü dışında kalan davalar için uygulanır. İvedi yargılama usulüne ilişkin kararlar, birinci fıkranın dışında tutulmuş ve üçüncü fıkrada ayrıca düzenlenmiştir. İvedi yargılama usulünde yeniden temyiz yolu için ayrı tarih ve süre aranır. - **Basit yargılama / genel yargılama usulü** (TMK m.437): Vesayet ve kısıtlılık işlerinde hâkim basit yargılama usulünü uygular. Genel hükümlere tabi çekişmeli davalarda ön inceleme, tahkikat ve sözlü yargılama aşamalarından oluşan usul işler. Vesayet işinde ön inceleme ve ayrıntılı duruşma aşamaları yerine sadeleştirilmiş, hızlı bir usul uygulanır. ## İlgili konular - Genel hükümler (Anayasa Mahkemesi Kanunu) (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/amac-ve-kapsam-tanimlar-anayasa-mahkemesi-kanunu - Butlanı gerektirmeyen sebepler, butlan kararı ve sonuçları (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/butlani-gerektirmeyen-sebepler-butlan-karari-ve-sonuclari - Ret sebepleri ve hakemin reddi usulü (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/ret-sebepleri-ve-hakemin-reddi-usulu ## Örnek kararlar - 2011/59 E., 2012/34 K., 01.03.2012 — ilgili: AYMKYUHK m.1 - 5. Hukuk Dairesi, 2025/14226 E., 2026/3646 K., 02.03.2026 — ilgili: TMK m.160 - İkinci Bölüm, 2019/33669 E., 27.02.2025 — ilgili: TMK m.160 ## İlgili terimler [Tahkim şartı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahkim-sarti) · [Tahkim sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahkim-sozlesmesi) · [Evlenmenin butlanı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/evlenmenin-butlani) · [Hukuki dinlenilme hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukuki-dinlenilme-hakki) · [Özlük işleri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozluk-isleri) · [Yetki](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yetki) · [Raportör](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/raportor) · [Emredici hüküm](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/emredici-hukum) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.