--- title: "Yasaklılık nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yasaklilik" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Yasaklılık **Kısaca:** Yasaklılık, 4 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.34 · yasaklılık sebepleri: Sayılan haller sınırlıdır; bunların dışında hâkim davadan çekinemez. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-34) - CMK m.30 · hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii: Hâkimin davaya bakmasını kanun gereği engelleyen durumdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-30) - 5941 s. K. m.2 · bankanın araştırma yükümlülüğü, çek hesapları ve çek defterleri: Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilen kişinin durumudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5941-sayili-cek-kanunu/madde-2) ## Kanunda nerede geçiyor ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.22 – Hâkimin davaya bakamayacağı hâller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-22): Hâkimin, kanunda sayılan ilişkiler varsa davaya bakamaması durumudur. Yasaklılık zorunlu ve kesindir; hâkimin istemesi ya da tarafların onayı bu sonucu değiştirmez. Hâkim, reddi istenmese bile bu nedenle görevden çekilmek zorundadır. - CMK m.30 – Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-30): Hâkimin davaya bakmasını kanun gereği engelleyen durumdur. Madde 22'de sınırlı olarak sayılmıştır. Bu hâlde hâkimin takdir yetkisi yoktur ve çekinme kendiliğinden sonuç doğurur. - CMK m.32 – Zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-32): Kanunda sayılan hâllerin varlığı nedeniyle zabıt katibinin davada hiç görev alamaması durumudur. Hâkimin yasaklılığı için öngörülen sebepler zabıt katibi için de geçerlidir. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.34 – Yasaklılık sebepleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-34): Maddede sayılan hallerden birinin varlığında hâkimin davaya bakamayacağı ve taraf talep etmese bile çekinmek zorunda olduğu durumdur. Sayılan haller sınırlıdır; bunların dışında hâkim davadan çekinemez. - HMK m.45 – Zabıt kâtibinin yasaklılığı ve reddi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-45): Hâkimin davadan kendiliğinden uzak durmasını gerektiren, kanunda sayılan hâllerdir. Madde 34'te düzenlenen bu hâller, zabıt katibi bakımından da aynen geçerlidir ve katip bunlara dayanarak çekinebilir. ### Çek Kanunu - Çek Kanunu m.2 – Bankanın araştırma yükümlülüğü, çek hesapları ve çek defterleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5941-sayili-cek-kanunu/madde-2#f2): Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilen kişinin durumudur. Banka açılış ve çek defteri teslimi öncesinde bu durumu Risk Merkezi ve adli sicil kayıtlarıyla araştırır. ### Bilirkişilik Kanunu - Bilirkişilik Kanunu m.10 – Bilirkişiliğe kabul şartları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6754-sayili-bilirkisilik-kanunu/madde-10): Maddenin (c) ve (ç) bentlerinde yer alan olumsuz koşullardır. Kendi isteği dışında sicilden çıkarılmış olmak veya disiplin yoluyla meslekten ya da memuriyetten çıkarılmış olmak, bilirkişilik yapmanın önünde engel oluşturur. ## Karıştırılan kavramlar - **Yasaklılık / tarafsızlığı şüphe** (CMK m.30): Yasaklılık, kanunda sınırlı sayılan ve hâkimin davaya bakmasını engelleyen hâllerdir. Tarafsızlığı şüphe, kanunda sayılmayan ve hâkimin tarafsızlığını zedeleyebilecek somut durumlardır. Yasaklılıkta merci yalnızca yeni hâkim veya mahkeme görevlendirir; tarafsızlığı şüphede merci önce çekinmenin uygun olup olmadığını değerlendirir. - **Yasaklılık hâlinde çekinme / tarafsızlık hâlinde çekinmenin uygunluk denetimi** (CMK m.30): Hâkim yasaklılık sebebini bildirdiğinde merci sebebin varlığını ayrıca tartışmaz. Hâkim tarafsızlık sebebiyle çekindiğinde merci sebebin yerinde olup olmadığını değerlendirir. İlk halde görevlendirme doğrudan yapılır; ikinci halde çekinme reddedilebilir ve hâkim davaya bakmaya devam eder. - **Yasaklılık (m.34) / Hâkimin reddi (m.36)** (HMK m.34): Yasaklılık, maddede sayılan hallerde hâkimin tarafsızlığının mutlak olarak kabul edildiği durumdur; hâkim taraf talep etmese de çekinmek zorundadır. Ret sebebi, tarafsızlıktan şüphe doğuran önemli bir sebep olup m.36'da örnekleri verilmiş, ancak sınırlı olmayan hâllerdir. Yasaklılık hâlinde hâkim kendiliğinden çekinir ve davaya bakarsa yeniden yargılama sebebi doğar; ret hâlinde taraf ret talebinde bulunmalı ya da hâkim bizzat çekilebilmelidir. - **Tarafsızlık nedeni / Yasaklılık nedeni** (CMK m.25): Tarafsızlık nedeni, hâkimin tarafsız davranmayacağı izlenimini uyandıran ve bu maddede düzenlenen sebeplerdir. Yasaklılık nedeni, hâkimin davaya bakmasını kanunen yasaklayan hâllerdir ve m.22-24 kapsamındadır. Yasaklılık hâllerinde süre sınırı yoktur ve istem her aşamada yapılabilir; bu maddedeki süre sınırları yalnız tarafsızlık nedenlerine uygulanır. - **Ret sebebi / yasaklılık sebebi** (HMK m.36): Ret sebebi, hâkimin tarafsızlığından şüphe edilmesine dayanır ve talep üzerine incelenir. Yasaklılık sebebi, m.34 kapsamında kanun gereği hâkimin davaya hiç bakamamasıdır. Ret sebebinde merci takdir eder; yasaklılıkta ise hâkim kendiliğinden davaya bakamaz. - **Sınavın iptali / sınavın iptali ile birlikte yasaklılık** (6114 s. K. m.10): Sınavın iptali, kopya tespit edilen adayın sınavının iptal edilmesidir. Yasaklılık, iptal edilen adayın ve kimlik yerine giren kişinin sınav ve yerleştirmeye başvurmasını engelleyen ayrı bir sonuçtur. Yasaklılık iki yıldır ve kendiliğinden doğar; sınav iptali ise ayrıca karar gerektirir. Yasaklılık süresi içinde girilen sınavdaki başarıya dayalı atama varsa bu, derhal sona erdirilir. ## İlgili konular - Hâkimin davaya bakamaması ve reddi (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/hakimin-davaya-bakamamasi-ve-reddi - Hâkimin davaya bakmaktan yasaklılığı ve reddi (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/hakimin-davaya-bakmaktan-yasakliligi-ve-reddi ## Örnek kararlar - 2018/89 E., 2019/84 K., 14.11.2019 — ilgili: 6754 s. K. m.10 - Ceza Genel Kurulu, 2017/880 E., 2018/270 K., 05.06.2018 — ilgili: CMK m.22 - Hukuk Genel Kurulu, 2013/2379 E., 2014/116 K., 19.02.2014 — ilgili: HMK m.34 ## İlgili terimler [Kayın Hısımlığı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kayin-hisimligi) · [Çekinme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cekinme) · [Zabıt kâtibi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zabit-k-ti-bi) · [Tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebep](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarafsizligi-supheye-dusurecek-sebep) · [Red](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/red) · [Hâkimin reddi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hakimin-reddi) · [Ret](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ret) · [Kan Hısımlığı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kan-hisimligi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.