--- title: "Yerel âdet nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yerel-adet" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Yerel âdet **Kısaca:** Belirli bölgede uzun süre tekrarlanarak yerleşmiş ve hukuk düzeninde uygulanan yerleşik uygulamadır. Aksine anlaşma yoksa ürünlerin dağılımında ve bakım yükünde belirleyici olabilir. (TBK m.376) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.177 – A. Bağlanma parası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-177#f2): Belirli bölgede veya meslek çevresinde uzun süre tekrarlanan ve hukuki bağlayıcılık kazanmış uygulama. Aksine adet varsa mahsup kuralı uygulanmaz. - TBK m.314 – 2. İfa zamanı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-314#f1): Belirli bir yörede uzun süre tekrarlanan ve hukuki bağlayıcılık kazanmış uygulamadır. Madde, aksine yerel adet varsa ifa zamanının bu adete göre belirleneceğini kabul eder. - TBK m.317 – III. Temizlik ve bakım giderlerini ödeme borcu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-317): Belirli bir yerde ve kira türünde yerleşmiş, genel kabul görmüş uygulamadır. Maddede giderlerin kime ait olacağını belirlemede yardımcı ölçüt olarak öngörülmüştür. - TBK m.329 – 2. Taşınmaz ve taşınır yapı kiralarında (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-329): Bulunduğu yerde kiralar bakımından yaygın biçimde uygulanan kira dönemi alışkanlığıdır. Bu âdet, feshin hangi dönem sonu için yapılabileceğini belirler. - TBK m.341 – C. Kullanma giderleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-341#f1): Belirli bir yörede yerleşmiş ve tarafların bilmesi beklenen uygulamadır. Sözleşmede aksi yoksa, bu adet giderlerin kiracı ya da kiraya veren tarafından karşılanmasını belirleyebilir. - TBK m.357 – A. Tanımı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-357): Ürüne katılmalı kirada oranın sözleşmede belirlenmemesi halinde, bu oranın tespitinde başvurulan ölçüttür. Oran, bölgedeki yerleşik uygulamaya göre saptanır. - TBK m.365 – III. Bakım borcu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-365): Kiralananın bulunduğu yerde genel kabul gören uygulamalardır. Küçük onarımın hangi işler olduğunu belirlemede ölçüt olarak kullanılır. - TBK m.368 – 2. Fesih bildirimi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-368): Belirli bir yer ve ticari çevrede uzun süre tekrarlanarak yerleşmiş ve tarafların bildiği uygulamadır. Sözleşmede fesih süresi yoksa önce yerel âdete bakılır, bu da yoksa altı aylık süre ve fesih dönemleri uygulanır. - TBK m.376 – I. Konusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-376#f1): Belirli bölgede uzun süre tekrarlanarak yerleşmiş ve hukuk düzeninde uygulanan yerleşik uygulamadır. Aksine anlaşma yoksa ürünlerin dağılımında ve bakım yükünde belirleyici olabilir. - TBK m.378 – III. Fesih (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-378#f1): Belirli bir yerde ve konuda yerleşmiş, uygulanan ticari veya zirai teamüldür. Aksine anlaşma yoksa fesihte bu adete başvurulur. - TBK m.413 – II. İş araç ve malzemeleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-413#f1): Belirli bir yerde ve iş kolunda uzun süre tekrarlanan ve taraflarca bağlayıcı kabul edilen uygulamadır. Madde metninde yer alması, sözleşme sessizken dahi işverenin yükümlülüğünü değiştirebilir. - TBK m.539 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-539): Bulunulan yerde ve ilgili ticari alanda genel olarak uygulanan karşılık ölçüsüdür. Emeğin karşılığının belirlenmesinde ölçüt olarak alınır. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.684 – I. Bütünleyici parça (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-684): Bir yerde ve zamanda geçerli olan toplumsal uygulamadır ve bütünleyici parça ile eklenti ayrımında belirleyici ölçüttür. Aynı şeyin bir bölgede bütünleyici parça, diğerinde bağımsız şey sayılması bu nedenle mümkündür. - TMK m.748 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-748#f2): Geçidin bulunduğu yörede uzun süredir ve genel kabulle uygulanan kullanım kuralıdır. Madde, özel kanun hükmü bulunmadığında yalnız bu âdetin uygulanacağını belirtir. - TMK m.751 – IV. Başkasının arazisine girme hakkı — 1. Orman ve mer'aya girme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-751): Toplama hakkının ne ölçüde kullanılabileceğini belirleyen, bölgede yerleşmiş uygulamadır. Toplamanın kapsamını sınırlar; yerel âdetin izin verdiğini aşan toplama hakkın dışındadır. - TMK m.760 – IV. Özel kanun hükümleri ve yerel âdet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-760#f1): Belirli bir yörede uzun süre tekrarlanarak oluşmuş ve ilgililerce bağlayıcı kabul edilen yazısız hukuk kuralı. Yalnızca özel kanun hükmü bulunmadığında devreye girer. - TMK m.789 – 4. Özel kanun hükümleri ve yerel âdet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-789#f1): Belirli bir bölgede uzun süredir tekrarlanan ve o bölge halkınca bağlayıcı kabul edilen davranış kuralıdır. Bu maddede yalnızca anlaşma ve özel kanun hükümlerinin bulunmadığı hâlde başvurulacak tamamlayıcı ölçüt olarak yer alır. - TMK m.815 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-815): Belirli bir yörede yerleşmiş ve genel kabul görmüş uygulamalardır. Sigortanın yapılıp yapılmayacağını belirleyen ölçütlerden biridir. ## Karıştırılan kavramlar - **Yerel âdet ölçütü / Doğrudan kanun gereği bütünleyici parça** (TMK m.684): Genel kuralda parçanın bütünleyici parça olup olmadığı yerel âdetlere ve temel unsur ölçütüne göre belirlenir. Kanun bazı şeyleri (yapılar, dikili bitkiler, kaynaklar) bu ölçüte bakmaksızın arazinin bütünleyici parçası sayar. Yapı, bitki ve kaynaklarda temel unsur ve ayrılabilirlik ölçütü aranmaz; genel kuralın ölçütleri ancak diğer şeyler bakımından uygulanır. - **Özel kanun hükmü / Yerel âdet** (TMK m.748): Geçide ilişkin özel kanun hükmü varsa bu hüküm öncelikle uygulanır. Özel kanun hükmü yoksa geçit, yerel âdete göre belirlenir. Önce özel kanun, ardından yerel âdet uygulanır; madde doğrudan genel bir kural koymaz. - **Anlaşma / yerel âdet** (TMK m.789): Taraflar hakkın kapsamını yazılı ya da sözlü bir anlaşmayla kararlaştırmışsa bu anlaşma esas alınır. Anlaşma yoksa ya da kapsamı kapsamadığında yerel âdete başvurulur. Anlaşmadaki düzenleme âdetin önüne geçer; âdet yalnızca boşluğu doldurur. - **Özel kanun / yerel âdet** (TMK m.789): Kapsamı düzenleyen özel kanun hükümleri varsa bunlar uygulanır. Özel kanun hükmü bulunmadığında yerel âdet uygulanır. Özel kanun hükmü âdetten önce gelir; âdet ancak boşlukta devreye girer. - **Aksine sözleşme veya yerel adet var / yok** (TBK m.177): Aksine sözleşme veya yerel adet varsa bağlanma parası esas alacaktan düşülmez. Aksine bir düzenleme ve yerel adet yoksa bağlanma parası kanun gereği esas alacaktan düşülür. Mahsup kuralı emredici değildir; taraflar veya adet ile değiştirilebilir. Alacaklı, bağlanma parasını ayrıca tutarak tazminat isteyebilir. - **Kural / yerel adet** (TBK m.314): Kuralda ödeme her ayın sonunda yapılır. Yerel adet, belirli bölgelerde yıllık veya altı aylık peşin ödeme gibi farklı bir zaman öngörebilir. Yerel adet varsa ve sözleşme aksini öngörmüyorsa adet uygulanır; yoksa kanuni kural geçerlidir. ## İlgili konular - Sözleşmenin sona ermesi, sona ermenin sonuçları ve hayvan kirası (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/sozlesmenin-sona-ermesi-sona-ermenin-sonuclari-ve-hayvan-kirasi - Üçüncü kişinin ileri sürdüğü haklar sebebiyle sorumluluk ve kiracının borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/ucuncu-kisinin-ileri-surdugu-haklar-sebebiyle-sorumluluk-ve-kiracinin-borclari - Ürün kirası, kiraya verenin borçları ve kiracının borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/urun-kirasi-kiraya-verenin-borclari-ve-kiracinin-borclari - Başkasının arazisine girme hakkı ve kamu hukuku kısıtlamaları (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/baskasinin-arazisine-girme-hakki-ve-kamu-hukuku-kisitlamalari - Bağlanma parası, cayma parası ve ceza koşulu (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/baglanma-parasi-cayma-parasi-ve-ceza-kosulu - Komisyon sözleşmesi (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/komisyon-sozlesmesi ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2024/785 E., 2025/426 K., 02.07.2025 — ilgili: TBK m.314 ## İlgili terimler [Özel kanun hükmü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-kanun-hukmu) · [Bozucu yenilik doğuran hak](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bozucu-yenilik-doguran-hak) · [Yan giderler](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yan-giderler) · [Fesih bildirim süresi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fesih-bildirim-suresi) · [Adi kira](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/adi-kira) · [Geçit hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gecit-hakki) · [Bağlanma Parası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/baglanma-parasi) · [Araç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/arac) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.