--- title: "Yükseköğretim kurumları nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yuksekogretim-kurumlari" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Yükseköğretim kurumları Diğer yazımlar: Yüksek öğretim kurumu, Yükseköğretim kurumu **Kısaca:** Yükseköğretim kurumları, 8 kanunda 12 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - Anayasa m.132 · yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tabi olanlar: Anayasa'da üniversite ve benzeri yüksek öğretim birimlerini kapsayan üst kavram. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-132) - 2547 s. K. m.1 · amaç: Kanunun kapsamındaki üniversiteler ve bunlara bağlı birimler ile benzeri kuruluşlardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2547-sayili-yuksekogretim-kanunu/madde-1) - 124 s. K. m.1 · amaç: Üniversiteler ile bunlara bağlı birimleri ve kanunla kurulan diğer yükseköğretim kuruluşlarını ifade eden genel kavramdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/124-sayili-yuksek-ogretim-ust-kuruluslari-ile-yuksek-ogretim-kurumlarinin-idari-teskilati/madde-1) ## Kanuna göre anlamı - **4566 s. K. m.3/1-c** (Harp Okulları Kanunu): Üniversiteler, yüksek teknoloji enstitüleri, harp okulları ve bunların bünyesinde yer alan fakülteler, enstitüler, yüksek okullar, konservatuvarlar, meslek yüksekokulları ile uygulama ve araştırma merkezleridir — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4566-sayili-harp-okullari-kanunu/madde-3#f1-c - **4652 s. K. m.2/1-k** (Polis Yüksek Öğretim Kanunu): Üniversiteler, yüksek teknoloji enstitüleri, Polis Akademisi, harp okulları ve bunların bünyesinde yer alan fakülteler, enstitüler, yüksek okullar, konservatuvarlar, meslek yüksek okulları ile uygulama ve araştırma merkezlerini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4652-sayili-polis-yuksek-ogretim-kanunu/madde-2#f1-k ## Kanunda nerede geçiyor ### Yükseköğretim Kanunu - Yükseköğretim Kanunu m.1 – Amaç (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2547-sayili-yuksekogretim-kanunu/madde-1#f1): Kanunun kapsamındaki üniversiteler ve bunlara bağlı birimler ile benzeri kuruluşlardır. Kanunun bütün düzenlemeleri bu kurumlar bakımından geçerlidir. - Yükseköğretim Kanunu m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2547-sayili-yuksekogretim-kanunu/madde-2#f1): Kanunun uygulama alanına giren, üniversite ve benzeri eğitim-öğretim ve araştırma kuruluşlarıdır. Madde, bu kurumların tamamını (bütün yükseköğretim kurumlarını) kapsam içine alır. - Yükseköğretim Kanunu m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2547-sayili-yuksekogretim-kanunu/madde-3#f1-c): Üniversite, yüksek teknoloji enstitüleri ile bunların bünyesindeki fakülte, enstitü, yüksekokul, konservatuvar, araştırma ve uygulama merkezleri ve meslek yüksekokullarıdır. Vakıflar tarafından kurulan meslek yüksekokulları da, kazanç amacı gütmemek şartıyla bu kapsama girer. - Yükseköğretim Kanunu m.12 – Yükseköğretim Kurumlarının görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2547-sayili-yuksekogretim-kanunu/madde-12#f1): Kanun kapsamında kurulan, eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma yapan üniversite ve benzeri kurumlardır. Madde, bu kurumların görevlerini belirler; kurumun kuruluş biçimi ve organları bu maddede düzenlenmez. ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.130 – E. Yükseköğretim kurumları ve üst kuruluşları — 1. Yükseköğretim kurumları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-130#f2): Ortaöğretime dayalı eğitim-öğretim yapan kurumlardır. Maddenin ikinci fıkrasında vakıflara kurma yetkisi verilen kurum bu geniş kavramla ifade edilir ve üniversite ile sınırlı değildir. - Anayasa m.132 – 3. Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tabi olanlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-132#f1): Anayasa'da üniversite ve benzeri yüksek öğretim birimlerini kapsayan üst kavram. Madde yalnızca bu kurumların bir kısmını, yani askeri ve emniyet bağlantılı olanları özel hükümlere bağlar. ### Yüksek Öğretim Üst Kuruluşları ile Yüksek Öğretim Kurumlarının İdari Teşkilatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararname - Yüksek Öğretim Üst Kuruluşları ile Yüksek Öğretim Kurumlarının İdari Teşkilatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararname m.1 – Amaç (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/124-sayili-yuksek-ogretim-ust-kuruluslari-ile-yuksek-ogretim-kurumlarinin-idari-teskilati/madde-1#f1): Üniversiteler ile bunlara bağlı birimleri ve kanunla kurulan diğer yükseköğretim kuruluşlarını ifade eden genel kavramdır. Kurumun devlet eliyle ya da vakıf eliyle kurulmuş olması kavramı değiştirmez. ### Milli Egitim Bakanlığına Bağlı Yüksek ve Orta Dereceli Okullar Öğretmenleri ile İlkokul Öğretmenlerinin Haftalık Ders Saatleri ile Ek Ders Ücretleri Hakkında Kanun - Milli Egitim Bakanlığına Bağlı Yüksek ve Orta Dereceli Okullar Öğretmenleri ile İlkokul Öğretmenlerinin Haftalık Ders Saatleri ile Ek Ders Ücretleri Hakkında Kanun m.8 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/439-sayili-milli-egitim-bakanligina-bagli-yuksek-ve-orta-dereceli-okullar-ogretmenleri-ile/madde-8): Maddede yüksek dereceli okullar için yapılan atamada ders saati sınırının ayrı tutulduğu kurumdur. Bu kurumlara atanacak kişiler için ayrı bir ölçüt vardır. ### Adli Tıp Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun - Adli Tıp Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun m.17 – Kimsesiz cesetler: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2659-sayili-adli-tip-kurumu-ile-ilgili-bazi-duzenlemeler-hakkinda-kanun/madde-17#f1): Bilimsel araştırma amacıyla cesetlerin verilebileceği kurum. Verilme, bu kurumlara yapılır; başka kurumlara verilmesi maddede öngörülmemiştir. ### Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Kanunu - Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Kanunu m.1 – Amaç (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2809-sayili-yuksekogretim-kurumlari-teskilati-kanunu/madde-1#f1): Kanunun uygulama alanına giren, devlet eliyle veya vakıflar tarafından kurulan üniversite ve bağlı kurumların genel adıdır. Anayasa'nın 130. maddesi vakıf kurumlarının da bu kapsamda değerlendirilmesini öngörür. ### Sınai Mülkiyet Kanunu - SMK m.121 – Yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-121#f1): 2547 sayılı Kanun'un 3. maddesi birinci fıkrasının (c) bendinde tanımlanan kurumlar ile Millî Savunma ve İçişleri Bakanlıklarına bağlı yükseköğretim kurumlarıdır. Madde bu kurumlarda yapılan bilimsel çalışma ve araştırmalara uygulanır. ### Yükseköğretim Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun - Yükseköğretim Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.2 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7100-sayili-yuksekogretim-kanunu-ile-bazi-kanun-ve-kanun-hukmunde-kararnamelerde-degisiklik/madde-2): Devlet üniversiteleri ve vakıflar tarafından kurulan, kanunla düzenlenen yükseköğretim kurumlarıdır. Vakıf kurumları mali ve idari konular dışındaki akademik çalışmalar bakımından devlet üniversiteleri için öngörülen hükümlere tabidir. ## Karıştırılan kavramlar - **Üst kuruluş / Yükseköğretim kurumu** (2547 s. K. m.1): Yükseköğretim üst kuruluşu, öğretimi planlayan, düzenleyen, yöneten ve denetleyen organdır. Yükseköğretim kurumu, eğitim ve öğretimin fiilen yürütüldüğü üniversite ve bağlı birimlerdir. Maddede her iki kuruluş da ayrı ayrı sayılmıştır; yetkiler kuruluşa göre ayrı maddelerde belirlendiğinden uyuşmazlıkta hangi kuruluşun işlemi yaptığı tespit edilmelidir. - **Devlet üniversitesi / Vakıf yükseköğretim kurumu** (Anayasa m.130): Devlet tarafından kanunla kurulur ve kamu tüzel kişiliği ile bilimsel özerkliğe sahiptir. Devletin gözetim ve denetimi altındadır ve güvenlik hizmetleri devletçe sağlanır. Vakıflar tarafından kanunda gösterilen usul ve esaslara göre kurulur ve kazanç amacı güdemez. Devletin gözetim ve denetimine tabidir, ancak tabiiyet mali ve idari konuları dışındaki akademik çalışmalar, öğretim elemanı sağlanması ve güvenlik yönlerinde sınırlıdır. Vakıf kurumunda mali ve idari işler devlet kurumlarındaki Anayasa hükümlerinin dışında kalır; akademik çalışmalar, öğretim elemanı sağlanması ve güvenlik alanlarında ise devlet üniversitesi için öngörülen hükümler uygulanır. - **Yükseköğretim kurumu / Üniversite** (Anayasa m.130): Anayasanın ikinci fıkrası vakıflara yükseköğretim kurumu kurma yetkisi verirken, birinci fıkra üniversite tanımını kamu tüzel kişiliği ve bilimsel özerklikle birlikte yapar. Yükseköğretim kurumu, üniversite ile yüksek teknoloji enstitüsü gibi ortaöğretime dayalı kurumları kapsayan geniş bir kavramdır. Vakıfların kurabileceği kurumların kapsamı, yalnızca üniversite ile sınırlı değildir; kurucunun türü ve kurumun hukuki statüsü ayrı kanuni düzenlemeye bağlanmıştır. - **Askeri ve emniyet bağlantılı yükseköğretim kurumu / genel yükseköğretim kurumu** (Anayasa m.132): Türk Silahlı Kuvvetleri veya emniyet teşkilatına bağlı olan kurum; kendi özel kanununa tabidir. Bu bağlantısı olmayan devlet üniversiteleri ve vakıf yükseköğretim kurumları; m.130 ve m.131 çerçevesinde genel yükseköğretim düzenlemesine tabidir. Askeri ve emniyet bağlantılı kurumda kuruluş, organ, öğretim elemanı ve benzeri konular özel kanunla belirlenir; genel düzenleme bu kurumlar bakımından doğrudan uygulanmaz. - **Yükseköğretim kurumu buluşu / Hizmet buluşu (çalışan buluşu)** (SMK m.121): Yükseköğretim kurumunda yapılan bilimsel çalışma sonucu doğan buluşta, kurum hak sahipliği talebinde bulunabilir ve buluş bu kanun maddesine tabi olur. Genel çalışan buluşu rejiminde işçi veya memur buluş yaptığında hizmet buluşu hükümleri uygulanır ve bu madde devreye girmez. Yükseköğretim kurumunda ortaya çıkan buluşta bu madde ve çalışanların buluşlarına ilişkin hükümler birlikte uygulanır; ancak 115, 116, 118 ve 119. maddelerin dördüncü fıkrası uygulanmaz. - **Yükseköğretim Üst Kuruluşları / Yükseköğretim kurumları** (124 s. K. m.2): Yükseköğretimin planlanması ve denetimi için kurulan üst kuruluşlar ile bunlara bağlı kuruluşlar. Öğretim ve araştırma yapan yükseköğretim kurumları ile bunların idari birimleri. Her iki grup da bu maddede kapsam içinde sayılır; ancak maddenin metni ikisini aynı cümlede ve ayrı ayrı anarak kapsama alır. ## İlgili konular - İdarenin kuruluşu ve kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/idarenin-kurulusu-ve-kamu-hizmeti-gorevlileriyle-ilgili-hukumler ## Örnek kararlar - 8. Daire, 2025/1189 E., 2025/4670 K., 15.05.2025 — ilgili: Anayasa m.130, 2547 s. K. m.1 - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2023/1220 E., 2023/1334 K., 02.05.2023 — ilgili: Anayasa m.130, 2547 s. K. m.3 - 2021/125 E., 2023/213 K., 07.12.2023 — ilgili: 2659 s. K. m.17 ## İlgili terimler [Bilimsel özerklik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bilimsel-ozerklik) · [Yükseköğretim üst kuruluşu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yuksekogretim-ust-kurulusu) · [Öğretim üyeleri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ogretim-uyeleri) · [Yükseköğretim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yuksekogretim) · [Üniversite](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/universite) · [Amaç maddesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/amac-maddesi) · [Teşkilatlanma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/teskilatlanma) · [Vakıf yükseköğretim kurumu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vakif-yuksekogretim-kurumu) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.