--- title: "Zor kullanma nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zor-kullanma" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Zor kullanma **Kısaca:** Zor kullanma, 7 kanunda 11 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.218 · belgenin yerinde incelenmesi: Yerinde incelemeye engel olunması hâlinde, gerektiğinde mahkemenin kararıyla başvurulabilecek fiziki müdahale yetkisidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-218) - CMK m.168 · adlî kolluğun olay yerinde aldığı tedbirlere uyulmaması halinde yetkisi: Men etme amacıyla, durumun gerektirdiği ölçüde başvurulan fiziksel müdahaledir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-168) - İİK m.81 · zabıta memurlariyle muhtarların vazifeleri: İcra müdürünün, borçlunun veya üçüncü kişilerin direnci karşısında icra işlemini yerine getirmek için başvurabileceği fiziksel güç kullanımıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-81) ## Kanunda nerede geçiyor ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.80 – Haciz yapan memurun yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-80): Haciz memurunun borçlunun şahsına karşı başvurabileceği zorlayıcı işlem. Yalnızca borçlunun şahsına karşı kullanılabilir; üçüncü kişinin malına veya şahsına karşı bu yetki doğmaz. - İİK m.81 – Zabıta memurlariyle muhtarların vazifeleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-81#f1): İcra müdürünün, borçlunun veya üçüncü kişilerin direnci karşısında icra işlemini yerine getirmek için başvurabileceği fiziksel güç kullanımıdır. Yetkinin dayanağı ve sınırı ayrı maddelerdedir (m.80, m.24-32). - İİK m.161 – 1 – Usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-161): Borçlunun mallarını göstermemesi ya da kilitli yerleri açmaması hâlinde, madde metninin atıfı uyarınca 80 ve 81. maddelerdeki haczi kolaylaştırıcı tedbirlerin uygulanmasıdır. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.218 – Belgenin yerinde incelenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-218): Yerinde incelemeye engel olunması hâlinde, gerektiğinde mahkemenin kararıyla başvurulabilecek fiziki müdahale yetkisidir. Yalnızca gerektiğinde uygulanabilir; her engelde kendiliğinden uygulanmaz. - HMK m.292 – Soybağı tespiti için inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-292): Haklı bir sebep olmaksızın katlanma yükümlülüğüne uyulmaması hâlinde, hâkimin incelemenin zorla yaptırılmasına karar vermesidir. Zor kullanma kararı, yükümlülüğe aykırılığın somut olarak tespit edilmesine bağlıdır. ### Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu - Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu m.24 – Toplantı veya gösteri yürüyüşünün dağıtılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2911-sayili-toplanti-ve-gosteri-yuruyusleri-kanunu/madde-24): Toplantının dağıtılması için güvenlik kuvvetlerinin başvurabileceği, ihtar sonrasında dağılmayan topluluğa yönelik fiilî müdahaledir. Madde, ihtar gerekmeyen halleri de ayrıca sayar. - Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu m.32 – Direnme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2911-sayili-toplanti-ve-gosteri-yuruyusleri-kanunu/madde-32#f1): Kolluğun, toplananların dağılmasını sağlamak için başvurabileceği, sağlayacak ölçüde kullandığı zorlayıcı müdahaledir. Şiddete başvurmak anlamına gelmez; ölçülü olması gerekir. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.168 – Adlî kolluğun olay yerinde aldığı tedbirlere uyulmaması halinde yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-168): Men etme amacıyla, durumun gerektirdiği ölçüde başvurulan fiziksel müdahaledir. Madde zor kullanmanın sınırını ayrıca belirtmez; bu nedenle ölçülülük ilkesi yorumla belirlenir ve kullanılan zorun gerekli olandan fazla olmaması gerekir. ### Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun - Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m.7 – Özel güvenlik görevlilerinin yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5188-sayili-ozel-guvenlik-hizmetlerine-dair-kanun/madde-7#f1-k): Yasal yetkinin icrası sırasında kişiye karşı fiziksel güç uygulanmasıdır. Maddenin (k) bendi, TMK m.981, BK m.52 ve TCK m.24-25'e dayanan zor kullanma yetkisini sınırlandırmadan öngörür. ### Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun - Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun m.2 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5816-sayili-ataturk-aleyhine-islenen-suclar-hakkinda-kanun/madde-2): Birinci maddenin ikinci fıkrasındaki suçların işlenmesinde, fiilin işlenmesini sağlamak amacıyla mağdur veya başkaları üzerinde uygulanan fiziki ya da manevi baskıdır. Sıradan bir eleştiri veya tepki bu kapsamda değerlendirilmez. ### Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun - Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun m.137 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7078-sayili-olaganustu-hal-kapsaminda-bazi-duzenlemeler-yapilmasi-hakkinda-kanun-hukmunde/madde-137): Telekomünikasyon kuruluşu yetkililerinin istemi yerine getirmemesi hâlinde başvurulabilecek fiziksel güç kullanımıdır. Kararın yerine getirilmesini sağlamak amacıyla uygulanır. ## Karıştırılan kavramlar - **Olağan ihtar / İhtarsız zor kullanma** (2911 s. K. m.24): Genel kural, topluluğa dağılma ihtarı yapılması ve ihtara rağmen dağılmama olmasıdır. Güvenlik kuvvetlerine fiilî saldırı ya da mukavemet veya korunan yerlere ve kişilere fiilî saldırı varsa ihtar gerekmez. Bu hallerde doğrudan zor kullanılabilir. - **Men etme / Zor kullanma** (CMK m.168): Men etme, kişinin işlemi engellemesini ya da tedbire uymamasını önleyen genel yetkidir ve tek başına zor kullanmayı gerektirmez. Zor kullanma, men etmenin ancak gerektiğinde başvurulan fiziksel aşamasıdır ve ölçülülük ilkesiyle sınırlıdır. Önce hafif yollarla men denir, zor kullanımı ancak bu yollar yetmediğinde gündeme gelir; zor kullanımın hukuka uygunluğu orantılılığa bağlanır. - **Zor kullanma kararı / inceleme yükümlülüğü** (HMK m.292): Yükümlülüğe haklı sebep olmaksızın uyulmaması, hâkimin zor kullanma kararı vermesine yol açar. Haklı bir sebep varsa yükümlülüğe uyulmaması zor kullanmaya yol açmaz. Haklı sebebin varlığı ayrı bir değerlendirme konusudur ve zor kullanma kararının verilmesini engeller. - **Zor kullanma/yakalama gerektiren olay / sıradan görev olayı** (5188 s. K. m.9): Zor kullanma veya yakalama yetkisinin kullanılmasını gerektiren olay. Bu yetkilerin kullanılmasını gerektirmeyen olay. Birinci durumda olay en seri vasıtayla genel kolluğa bildirilir ve yakalanan kişi ile zapt edilen eşya teslim edilir; ikinci durumda bu bildirim ve teslim yükümlülüğü doğmaz. ## İlgili konular - Haciz (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/haciz - Suçlara ilişkin ihbarlar ve soruşturma (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/sorusturmanin-gizliligi-suclarin-ihbari-ve-sorusturma-islemleri - Defter tutulması (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/defter-tutulmasi - Belgelerin kullanılması ve ibrazı (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/belgelerin-halefler-aleyhine-kullanilmasi-ve-adi-senetlerin-ucuncu-kisiler-icin - Keşif ve uzman görüşü (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/kesif-ve-uzman-gorusu ## Örnek kararlar - Ceza Genel Kurulu, 2018/439 E., 2022/812 K., 20.12.2022 — ilgili: 2911 s. K. m.32, 2911 s. K. m.24 - 2024/65 E., 2024/163 K., 24.09.2024 — ilgili: CMK m.168 - Ceza Genel Kurulu, 2022/68 E., 2024/184 K., 06.06.2024 — ilgili: 2911 s. K. m.32 ## İlgili terimler [Adli kolluk görevlisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/adli-kolluk-gorevlisi) · [Kayıtların yok edilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kayitlarin-yok-edilmesi) · [Yakalama](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yakalama) · [Muhtar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muhtar) · [İflas dairesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iflas-dairesi) · [Kayda alma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kayda-alma) · [Mahallin en büyük mülki amiri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mahallin-en-buyuk-mulki-amiri) · [Tanıklıktan çekinme hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tanikliktan-cekinme-hakki) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.