--- title: "Zorlayıcı sebep nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zorlayici-sebep" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Zorlayıcı sebep Diğer yazımlar: Zorlayıcı sebepler **Kısaca:** Zorlayıcı sebep, 6 kanunda 11 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - İYUK m.53 · yargılamanın yenilenmesi: Tarafın elinde bulunmayan bir belgeye, ilgilinin kusuru olmaksızın karar anında ulaşamamasına yol açan olağanüstü durumdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-53) - İş K. m.55 · yıllık izin bakımından çalışılmış gibi sayılan haller: İşyerinin çalışmasını engelleyen, işverenin irade alanı dışındaki olağanüstü haller anlamına gelir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-55) - 6353 s. K. m.42: Yangın, sel, deprem gibi işyerinin normal işleyişini beklenmedik biçimde bozan olaylar. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6353-sayili-bazi-kanun-ve-kanun-hukmunde-kararnamelerde-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun/madde-42) ## Kanunda nerede geçiyor ### İş Kanunu - İş K. m.24 – İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-24#f4): İşyerinde bir haftadan fazla süreyle işin durmasını gerektiren, işverenin kusuru dışında ortaya çıkan olaydır. Süre bir haftayı aşmalıdır; bir haftaya kadar olan duruşlar bu bendi doğurmaz. - İş K. m.25 – İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-25#f5): İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre çalışmaktan alıkoyan, işverenin ya da işçinin etkisi dışında ortaya çıkan olaydır. - İş K. m.40 – Yarım ücret (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-40#f1): İşverenin ve işçinin irade alanı dışında, işin yapılmasını engelleyen hallerdir. Maddenin uygulanabilmesi için olayın bu bentlerde sayılan zorlayıcı sebeplerden biri olması gerekir; bu bentler dışındaki iş durmaları kapsama girmez. - İş K. m.55 – Yıllık izin bakımından çalışılmış gibi sayılan haller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-55#f1-d): İşyerinin çalışmasını engelleyen, işverenin irade alanı dışındaki olağanüstü haller anlamına gelir. Bu hal aralıksız bir haftayı aşan tatil ile birlikte aranır. ### Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun - Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m.40 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6353-sayili-bazi-kanun-ve-kanun-hukmunde-kararnamelerde-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun/madde-40): Maddede 24 ve 25. maddelerin (II) numaralı bentlerinde gösterilen, işçinin çalışmasını veya işverenin çalıştırmasını engelleyen haller olarak anılır. Bu hallerde işçiye bekleme süresi içinde yarım ücret ödenir. - Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m.42 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6353-sayili-bazi-kanun-ve-kanun-hukmunde-kararnamelerde-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun/madde-42): Yangın, sel, deprem gibi işyerinin normal işleyişini beklenmedik biçimde bozan olaylar. Maddede tek tek sayılmamış, genel bir kavram olarak kullanılmıştır. ### Yeni Koronavirüs (Covıd-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun - Yeni Koronavirüs (Covıd-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m.1 – Bazı alacakların ertelenmesi, alınmaması veya yapılandırılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7244-sayili-yeni-koronavirus-covid-19-salgininin-ekonomik-ve-sosyal-hayata-etkilerinin/madde-1#f1): Yeni koronavirüs salgını kaynaklı olarak maddenin erteleme ve tahsilden vazgeçme hükümlerinin dayanağı olan olağanüstü durumdur. Maddedeki her erteleme hükmü bu gerekçeye bağlanmıştır; salgın dışındaki sebeplerle bu maddenin uygulanması mümkün değildir. - Yeni Koronavirüs (Covıd-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m.2 – Süre uzatımı, toplantı erteleme ve uzaktan çalışma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7244-sayili-yeni-koronavirus-covid-19-salgininin-ekonomik-ve-sosyal-hayata-etkilerinin/madde-2#f1): Yeni koronavirüs salgını kaynaklı olağanüstü durumun, ilgililerin yükümlülüklerini zamanında yerine getirmesini engellemesi hâlidir. Maddenin tüm bentleri bu gerekçeye dayanır. ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK m.53 – Yargılamanın yenilenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-53#f1-a): Tarafın elinde bulunmayan bir belgeye, ilgilinin kusuru olmaksızın karar anında ulaşamamasına yol açan olağanüstü durumdur. Lehine karar verilen tarafın kendi eylemi sonucu belgeye ulaşamaması bu kapsamda değerlendirilmez. ### Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun - Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.42 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5035-sayili-bazi-kanunlarda-degisiklik-yapilmasi-hakkinda-kanun/madde-42): Yangın, sel, deprem gibi işverenin öngöremediği ve engelleyemediği olağanüstü olayları ifade eder. Kanun bunları sınırlı biçimde saymaz, benzer nitelikteki olaylar da bu kapsamda değerlendirilir. ### İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanun - İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanun m.40 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6552-sayili-is-kanunu-ile-bazi-kanun-ve-kanun-hukmunde-kararnamelerde-degisiklik-yapilmasi-ile/madde-40): İş Kanunu'nun 24 ve 25. maddelerinin (I) numaralı bentlerinde sayılan, işçinin çalışmasını ya da işverenin çalıştırmasını engelleyen haller. Madde bu sebeplerin kapsamını kendisi belirlemez; sınırı ilgili maddelerden alınır. ## Karıştırılan kavramlar - **Zorlayıcı sebep (a) / Sahte belge (b)** (İYUK m.53): (a) bendinde yeni bir belgenin ele geçirilmesi söz konusudur; belge karar anında kullanılamamıştır. (b) bendinde karara esas alınan belgenin sahte olduğu sonradan ortaya çıkmıştır. İki bentte de istem süresi aynı (altmış gün) olsa da (a)'da belgenin ele geçirilme, (b)'de sahtelik hükmü veya ikrarı tarihi esas alınır. - **Sağlık bendi / Zorlayıcı sebep** (İş K. m.24): Sağlık bendi, işçinin sağlığı ya da yaşayışı için tehlikeyi konu alır ve süre aranmaz. Zorlayıcı sebep ise işyerinde işin durmasını konu alır ve bir haftadan fazla süre aranır. Bir haftaya kadar süren iş durması zorlayıcı sebep olarak fesih doğurmaz. Bu durumda işçiye yalnız 23. maddede değil, 24. maddenin zorlayıcı sebep bendinin dışında kalan ücret düzenlemesine göre hak doğar. - **Ahlak ve iyi niyet kuralları (II-a–II-i) / Zorlayıcı sebep (III)** (İş K. m.25): II'deki haller işçinin kusurlu davranışına dayanır ve ispat işçinin kusurunu gösterme yüküdür. III'teki zorlayıcı sebep, kimsenin kusuru olmaksızın işyerinin çalışmasını engelleyen dış bir olaydır. Kusura dayalı hallerde işveren davranışı ispatlar; zorlayıcı sebepte işverenin kusuru aranmaz, sürenin bir haftayı aşması yeterlidir. - **Zorlayıcı sebep nedeniyle yarım ücret / işverenin kusuruyla doğan tam ücret** (6552 s. K. m.40): Zorlayıcı sebeple çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye, bekleme süresi içinde yarım ücret ödenir. İşverenin kusuruyla işçinin çalışamadığı veya çalıştırılmadığı hallerde işçi, ücretinin tamamını talep edebilir. Zorlayıcı sebep halinde ödeme yarım ücretle sınırlıdır. Kusur halinde ise tam ücret ve tazminat sonuçları ayrıca doğar. - **Zorlayıcı sebep kısa süreli / iki ayı aşan hâl** (DMK m.63): Zorlayıcı sebep nedeniyle başlanamayan süre iki ayı aşmıyorsa, birinci fıkra bakımından atama iptal edilmez. Zorlayıcı sebeple başlanamama hâli iki ayı aşarsa, atama işlemi atamaya yetkili makamlarca iptal edilir. Belgeli zorlayıcı sebep iki aya kadar yaptırımı ortadan kaldırır; iki ay aşılırsa atama iptal edilir ve bir yıllık yeniden atanamama hükmü ayrıca değerlendirilir. - **Zorlayıcı sebep olmadan başlamama / zorlayıcı sebeple başlamama** (DMK m.63): Belgeyle ispatı mümkün zorlayıcı sebep bulunmayan kişi, süresinde başlamazsa doğrudan birinci fıkra yaptırımına tabi olur. Belgeyle ispatı mümkün zorlayıcı sebep bulunan kişi, yalnızca gecikme iki ayı aşarsa atama iptaline tabi tutulur. Zorlayıcı sebebin belgelenmesi, yaptırımın doğup doğmamasını belirler; belgesiz sebep yaptırımı önlemez. ## İlgili konular - Fesih bildirimine itiraz ve usulü (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/fesih-bildirimine-itiraz-ve-usulu - Kararlara karşı başvuru yolları (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/kararlara-karsi-basvuru-yollari - Ücret ve ücretin ödenmesi, ücretin gününde ödenmemesi (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/ucret-ve-ucretin-odenmesi-ucretin-gununde-odenmemesi - Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/yillik-ucretli-izin-hakki-ve-izin-sureleri ## Örnek kararlar - 2021/106 E., 2024/101 K., 09.05.2024 — ilgili: 7244 s. K. m.2 - 2021/5 E., 2023/109 K., 01.06.2023 — ilgili: 7244 s. K. m.2 ## İlgili terimler [Yarım ücret](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yarim-ucret) · [İşyerinin normal çalışmasını sağlayacak derece](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isyerinin-normal-calismasini-saglayacak-derece) · [Bekleme süresi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bekleme-suresi) · [Zorunlu nedenlerle fazla çalışma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zorunlu-nedenlerle-fazla-calisma) · [Erteleme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/erteleme) · [Esaslı nokta](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/esasli-nokta) · [Uzatma yetkisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/uzatma-yetkisi) · [Derhal fesih](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/derhal-fesih) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.