--- title: "Zorunlu hal nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zorunlu-hal" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Zorunlu hal **Kısaca:** Zorunlu hal, 7 kanunda 8 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - CMK m.190 · ara verme: Kesintisizliğin sürdürülmesini olanaksız kılan durumdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-190) - DMK m.102 · yıllık izin: Takdirin yetkili amirce kullanılması gerekir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-102) - KTK m.59 · duraklama ve park etme: Taşıtın yolda durmasını gerektiren, sürücünün iradesi dışında doğmuş olağanüstü durumdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-59) ## Kanunda nerede geçiyor ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.110/A – Adli kontrol altında geçecek süre (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-110a): Süre uzatımının ancak bu hal bulunduğunda yapılabileceği, gerekçesinin gösterilmesi gerektiği durumdur. Maddede zorunlu halin ne olduğu ayrıca tanımlanmamıştır. - CMK m.190 – Ara verme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-190): Kesintisizliğin sürdürülmesini olanaksız kılan durumdur. Bu hâlde ara verme yapılabilir; ara verme, davanın makul sürede sonuçlandırılmasını sağlayacak biçimde olmalıdır. ### Devlet Memurları Kanunu - DMK m.102 – Yıllık izin (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-102): Gidiş-dönüş ek süresinin verilmesini haklı kılan, maddede tanımlanmamış durumdur. Takdirin yetkili amirce kullanılması gerekir. ### Karayolları Trafik Kanunu - KTK m.59 – Duraklama ve park etme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-59): Taşıtın yolda durmasını gerektiren, sürücünün iradesi dışında doğmuş olağanüstü durumdur. Maddede örnek sayılmamıştır; her somut olayda hal bu niteliği taşıyıp taşımadığına göre değerlendirilir. ### Danıştay Kanunu - Danıştay Kanunu m.52/A – Başkanlık Kurulunun görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-52a): Daire başkanı ve üyelerin dairelerinin değiştirilmesini gerektiren, kanunda sınırı çizilmemiş ancak kurulun takdirine bağlı olağanüstü durumdur. Olağan yer değişikliğinden ayrılır. ### Yargıtay Kanunu - Yargıtay Kanunu m.18 – Birinci Başkanlık Kurulunun görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-18): Daire başkanı ve üyelerin dairelerinin değiştirilmesini gerektiren, maddede açıkça sayılmamış ancak kurulun takdirine bırakılan durumdur. Madde zorunluluğun ölçütünü ayrıca tanımlamaz. ### Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun - Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun m.7 – Süre (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4483-sayili-memurlar-ve-diger-kamu-gorevlilerinin-yargilanmasi-hakkinda-kanun/madde-7): Süreyi uzatmayı haklı kılan olağanüstü durumdur. Metin bu halin ne olduğunu tanımlamaz; uzatma ancak bu hal varsa yapılabilir. ### İskan Kanunu - İskan Kanunu m.12 – Yerleri kamulaştırılanların iskânı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5543-sayili-iskan-kanunu/madde-12#f2): Taşınmazın elden çıkarılmasını haklı kılan ve yönetmelikle belirlenen durumdur. Zorunlu hal bulunmadan yapılan devir, fıkra 2 kapsamında iskân dışı bırakma sonucunu doğurur. ## Karıştırılan kavramlar - **Görev yeri belirleme / Zorunlu hal ile daire değişikliği** (2575 s. K. m.52/A): Üyelerin görev yerlerinin genel olarak belirlenmesi, dairelerin iş durumu ve ihtiyaçlarına göre yapılan olağan düzenlemedir. Daire başkanı ve üyelerin dairesinin değiştirilmesi, yalnızca zorunlu hallerde yapılabilen daha ağır bir müdahaledir. Dairenin değiştirilmesi için zorunlu bir halin varlığı aranır; yalnızca ihtiyaç gerekçesi bu işlem için yeterli sayılmaz. - **Zorunlu hal / zorunlu hal dışı duraklama** (KTK m.59): Zorunlu bir halin (örneğin araç arızası) varlığına dayanan duraklama ya da park. Böyle bir halin bulunmadığı, sürücünün keyfî tercihiyle yapılan duraklama ya da park. Zorunlu hal varsa fiil yasak kapsamında kalmaz; zorunlu hal yoksa fiil yasağa aykırıdır ve madde metnindeki para cezası uygulanır. - **Zorunlu hal fakat önlem alınmamış / önlem alınmış** (KTK m.59): Zorunlu hal olduğu halde gerekli önlemleri almadan duraklayan ya da park eden sürücü. Zorunlu hal nedeniyle duran ve gerekli önlemleri alan sürücü. Önlem almadan duran sürücü, zorunlu halin varlığına rağmen madde metnindeki para cezasıyla cezalandırılır; önlemleri alan sürücü için yaptırım doğmaz. - **Sözleşmeli personel (B fıkrası genel hali) / Sözleşmeli personel (zorunlu hal istisnaları)** (DMK m.4): Genel halde sözleşmeli personel, kalkınma planı veya program projeleri için zaruri ve istisnai geçici işlerde çalıştırılır. Maddenin B fıkrasının üçüncü paragrafında sayılan öğretmen, Adli Tıp uzmanı, sanatçı öğretim üyesi, kısmi zamanlı ve dış kuruluş personeli gibi hallerde zorunlu hâller aranır. Bu hallerde geçici iş ve proje şartı uygulanmaz; yalnız zorunluluk şartı aranır. - **Asıl belgenin verilmesi zorunlu hal / verilmesi zorunlu olmayan hal** (Av. K. m.56): Asıllarının verilmesi kanunda açıkça gösterilmeyen hallerde avukat, aslı kendisinde bulunan belgelerin örneklerini onaylayarak verebilir. Kanunda asıl verilmesi açıkça öngörülen hallerde bu serbestlik yoktur ve asıl belge verilmelidir. Avukatın onaylı örnekle yetinmesi yalnız asıl verilmesi zorunlu olmayan hallerde mümkündür. - **Genel muhafaza / Zorunlu hâl** (İİK m.9): Kıymetli evrak ve değerli şeyler öncelikle dairenin kendi kasasında muhafaza edilir. Kendi kasasında saklamanın mümkün olmadığı zorunlu hâllerde banka kasası kiralanır. Banka kasası kiralama yalnızca zorunlu hâllerde başvurulacak yoldur; kural değildir. ## İlgili konular - Adlî kontrol (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/adli-kontrol - Duruşmanın açıklığı (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/durusmanin-acikligi - İdari işlere ilişkin idari uyuşmazlıklar ve görevler Birinci Daire ve İdari İşler Kurulunda (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/idari-islere-iliskin-idari-uyusmazliklar-ve-gorevler-birinci-daire-ve-idari ## Örnek kararlar - 8. Daire, 2024/4748 E., 2025/9387 K., 03.12.2025 — ilgili: 5543 s. K. m.12 ## İlgili terimler [Duraklama](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/duraklama) · [Park etme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/park-etme) · [Gerekli önlem](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gerekli-onlem) · [İskân](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iskan) · [Öğrenme anı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ogrenme-ani) · [Hizmet süresi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hizmet-suresi) · [Başkanlık Kurulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/baskanlik-kurulu) · [Birinci Başkanlık Kurulu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/birinci-baskanlik-kurulu) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.