---
title: "Zorunlu haller nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zorunlu-haller"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Zorunlu haller

**Kısaca:** Zorunlu haller, 6 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.

- HMK m.197 · delillerin incelenmesi ve istinabe: Bir delilin incelenmesinin aynı duruşmada tamamlanamadığı durumlardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-197)
- KTK m.69 · hayvanla çekilen, elle sürülen araçları sürenler ile hayvan sürücülerine ait kurallar: Hayvanın yolda bulundurulmasını gerektiren, sahibinin iradesi dışındaki olağanüstü durumlardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-69)
- CGTİHK m.95 · özel izin: Hastalık veya doğal afet gibi hallerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5275-sayili-ceza-ve-guvenlik-tedbirlerinin-infazi-hakkinda-kanun/madde-95)

## Kanunda nerede geçiyor

### Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.197 – Delillerin incelenmesi ve istinabe (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-197#f1): Bir delilin incelenmesinin aynı duruşmada tamamlanamadığı durumlardır. Bu hallerde inceleme başka bir duruşmaya bırakılabilir; kapsamı kanunda ayrıca sınırlanmamıştır.
- HMK m.321 – Hüküm (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-321#f2): Hüküm özeti ile tefhim yolunun seçilmesini haklı kılan, maddede tanımlanmamış istisnai durumlardır. Bu hallerin varlığı hâkimin takdirine bırakılmış olmakla birlikte, sebebin tutanağa geçirilmesi zorunludur.

### Karayolları Trafik Kanunu
- KTK m.69 – Hayvanla çekilen, elle sürülen araçları sürenler ile hayvan sürücülerine ait kurallar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-69#f1): Hayvanın yolda bulundurulmasını gerektiren, sahibinin iradesi dışındaki olağanüstü durumlardır. Madde bu halleri tek tek saymaz; yasağın istisnası olarak kabul edilir.

### Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun
- CGTİHK m.95 – Özel izin (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5275-sayili-ceza-ve-guvenlik-tedbirlerinin-infazi-hakkinda-kanun/madde-95#f1): Hastalık veya doğal afet gibi hallerdir. Bu hallerde izinler birleştirilerek kullandırılabilir; böylece üç aylık dönemde yedi günlük sınırın aşılması değil, sürelerin toplu kullanılması söz konusu olur.

### Uzman Erbaş Kanunu
- Uzman Erbaş Kanunu m.5 – Hizmet Süresi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3269-sayili-uzman-erbas-kanunu/madde-5#f5): Olağanüstü hâl veya terörle mücadeleden kaynaklanan, ihtiyaç duyulan uzman erbaşların talebe bakılmaksızın sözleşmesinin birer yıllık süreyle uzatılabildiği hâllerdir.

### Belediye Kanunu
- Belediye Kanunu geç. m.1 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5393-sayili-belediye-kanunu/gecici-madde-1#f1): İlave personel izninin verilebileceği, İçişleri Bakanlığınca sınırlı olarak belirlenen istisnai durumlar. Kapsamı idari takdire bağlıdır ve dar yorumlanması gerekir.

### Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu
- Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu m.4 – Sözleşme, hizmet şartları ve yedeklik dönemi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6191-sayili-sozlesmeli-erbas-ve-er-kanunu/madde-4#f2): Seferberlik, savaş veya terörle mücadeleden kaynaklanan ve ihtiyaç duyulan sözleşmeli erlerin sürelerinin uzatılmasını gerektiren olağanüstü durumlardır. Bu hâllerde talep ve yaş haddi aranmaz.

## Karıştırılan kavramlar

- **Ivedi ve zorunlu haller / olağan yasama** (4452 s. K. m.1): İvedi ve zorunlu hallerde Bakanlar Kurulu kanun hükmünde kararname çıkarabilir. Olağan durumlarda düzenleme TBMM tarafından kanunla yapılır. Yetkinin kullanılması ivedi ve zorunlu hal şartına bağlanmıştır; bu şart yoksa yetki kullanılamaz.

## İlgili konular

- Basit yargılama usulü (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/basit-yargilama-usulu
- İspat ve deliller: genel hükümler (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/genel-hukumler-hmk

## Örnek kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2023/933 E., 2023/1152 K., 29.11.2023 — ilgili: HMK m.321
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/956 E., 2023/1153 K., 29.11.2023 — ilgili: HMK m.321
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/679 E., 2023/1151 K., 29.11.2023 — ilgili: HMK m.321

## İlgili terimler

[Yedeklik dönemi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yedeklik-donemi) · [Doğrudanlık ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dogrudanlik-ilkesi) · [Sözleşmeli er adayı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sozlesmeli-er-adayi) · [Asker kişi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/asker-kisi) · [Geçici iş pozisyonu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gecici-is-pozisyonu) · [Açık ceza infaz kurumu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/acik-ceza-infaz-kurumu) · [Tefhim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tefhim) · [Yaş haddi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yas-haddi)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.