--- title: "Zorunlu organ nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zorunlu-organ" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Zorunlu organ Diğer yazımlar: Zorunlu organlar **Kısaca:** Zorunlu organ, 4 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.62 · ilk genel kurul toplantısı: Kanunun dernek için zorunlu saydığı organlardır; yönetim kurulu ve denetleme kurulu bunlar arasındadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-62) - 6356 s. K. m.9 · organlara dair ortak hükümler: Kanunun her kuruluş ve şube için şart koştuğu dört organ olup genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulundan oluşur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-9) - 4688 s. K. m.8 · zorunlu organlar: Kanunun sayarak zorunlu kıldığı dört organdır: genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulu. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4688-sayili-kamu-gorevlileri-sendikalari-ve-toplu-sozlesme-kanunu/madde-8) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.62 – 4. İlk genel kurul toplantısı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-62#f1): Kanunun dernek için zorunlu saydığı organlardır; yönetim kurulu ve denetleme kurulu bunlar arasındadır. Bu organların üye sayısının asgari sınırları ayrı maddelerde düzenlenmiştir. - TMK m.72 – I. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-72#f1): Kanunun her dernek için şart koştuğu, dernek tüzüğünde bulunmasa bile derneğin bulunması gereken organlardır. Dernekte bu organlar genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur. Zorunlu organların bulunmaması tüzel kişinin fiil ehliyetini doğrudan etkiler. - TMK m.87 – I. Kendiliğinden (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-87#f1-2): Derneğin kanunen ve tüzükte kurulması gereken organlarıdır. Bu bentte ilk genel kurul ile birlikte bu organların oluşturulmuş olması aranır. - TMK m.95 – 2. Şubenin organları ve uygulanacak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-95): Kanun gereği bulunması zorunlu olan organdır. Zorunlu organın oluşmaması veya kaybı, tüzel kişinin fiil ehliyetini etkiler. ### Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu - Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu m.8 – Zorunlu organlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4688-sayili-kamu-gorevlileri-sendikalari-ve-toplu-sozlesme-kanunu/madde-8#f1): Kanunun sayarak zorunlu kıldığı dört organdır: genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulu. Sendika şubesi, sendika ve konfederasyonların tamamında bulunması gereken bu organlar tüzükte ayrıca sayılmasa da kurulmak zorundadır. ### Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.9 – Organlara dair ortak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-9): Kanunun her kuruluş ve şube için şart koştuğu dört organ olup genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulundan oluşur. Bu organlar tüzükte isteğe bağlı bir ek olarak değil, zorunlu olarak bulunmalıdır. ### Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu - Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu m.5 – Spor kulüplerinin organları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7405-sayili-spor-kulupleri-ve-spor-federasyonlari-kanunu/madde-5#f1): Kanunun varlığını şart koştuğu organlardır; spor kulüpleri için genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu sayılmıştır. Kulüp bu organlardan birini kuramaz ya da kaldıramaz. ## Karıştırılan kavramlar - **Zorunlu organ / genel kurul dışı ihtiyari organ** (4688 s. K. m.8): Dört zorunlu organ, kuruluşun varlığı için kurulması şart olan organlardır ve tüzükte ayrıca öngörülmese de bulunmalıdır. Ek organlar ise kuruluşun ihtiyacına göre kurulabilir ve yalnız tüzükte öngörülmesi hâlinde oluşturulabilir. Ek organ kurulması kuruluşun takdirinde olsa da tüzük hükmü aranır; zorunlu organların kurulmaması ise kanuna aykırılık doğurur. - **Zorunlu organ / İhtiyari organ** (TMK m.72): Genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu kanundan doğan zorunlu organlardır; derneğin varlığı için gerekli olup tüzükte yer almasalar bile bulunmaları gerekir. İhtiyari organ, derneğin tüzüğü ya da yetkili organ kararıyla kurulabilen, kanunda zorunlu tutulmayan organdır. Zorunlu organların görev ve yetkileri devredilemez; ihtiyari organın görev ve yetkileri ise tüzükte belirlenir ve daha esnektir. - **Zorunlu organ / Seçimlik organ** (TMK m.73): Genel kurul kanun gereği zorunlu organdır ve seçilmesine gerek yoktur. Seçimlik organ tüzük ile kurulabilen ve kanunda zorunlu tutulmayan organdır. Genel kurul olmadan dernek organ yapısı tamamlanmış sayılmaz; seçimlik organlara genel kurulun görev ve yetkileri devredilemez. - **Zorunlu organ / Statüyle kurulan yapı** (6362 s. K. m.75): Birliğin zorunlu organları birinci fıkrada sayılan genel kurul, yönetim kurulu ve denetleme kurulu ile sınırlıdır. Birlik organlarının gelirleri, giderleri, çalışma esasları ve üyelik esasları Statüde düzenlenir. Zorunlu organlar kanunla, bunların ayrıntılı işleyişi ise Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe konulan Statüyle belirlenir. ## İlgili konular - Kuruluş esasları ve organlar (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/kurulus-esaslari-ve-organlar - Derneklerin faaliyetleri ve uluslararası faaliyet (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/derneklerin-faaliyetleri-ve-uluslararasi-faaliyet - Kuruluşu, tüzel kişiliğin kazanılması ve üyelik (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/kurulusu-tuzel-kisiligin-kazanilmasi-ve-uyelik - Sona ermesi ve organlar (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/sona-ermesi-ve-organlar - Yönetim kurulu ve sona erme (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/yonetim-kurulu-ve-sona-erme ## Örnek kararlar - 2022/85 E., 2025/131 K., 17.06.2025 — ilgili: 7405 s. K. m.5 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1222 E., 2023/1044 K., 01.11.2023 — ilgili: 4688 s. K. m.8 - Hukuk Genel Kurulu, 2019/476 E., 2019/1419 K., 19.12.2019 — ilgili: 6356 s. K. m.9 ## İlgili terimler [İhtiyari organlar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ihtiyari-organlar) · [Kendiliğinden sona erme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kendiliginden-sona-erme) · [İlk genel kurul](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ilk-genel-kurul) · [Yeter sayı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yeter-sayi) · [Asıl üye ve yedek üye](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/asil-uye-ve-yedek-uye) · [Olağan genel kurul](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/olagan-genel-kurul) · [Denetçi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/denetci) · [Şube](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sube) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.