Konu Özeti:
Önemli Nokta 1: Doğru cevap, 1982 Anayasası'nın 6. maddesinde düzenlenen egemenlik ilkesinin bir sonucudur. Anayasa'nın 6. maddesi şu şekildedir: 'Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir. Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre, yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.' Bu hükümler uyarınca, devlet yetkisinin tek meşruiyet kaynağı Anayasa'dır. Bir platformun, kendisini 'milli iradenin temsilcisi' olarak ilan etmesi ve anayasal bir yetkilendirme olmaksızın kamusal güç kullanmaya başlaması, 6. maddenin son fıkrasının açık ihlalidir. Zira söz konusu platform, kaynağını Anayasa'dan almayan bir devlet yetkisi kullanmaya teşebbüs etmektedir.
Diğer seçeneklerin analizi:
A) Anayasa'nın Başlangıç kısmında yer alan 'Millet iradesinin mutlak üstünlüğü' ilkesi, soyut bir temel değerdir ve bu ilkenin nasıl hayata geçirileceği Anayasa'nın normatif maddeleriyle, özellikle 6. madde ile somutlaştırılmıştır. Bu ilke, Anayasa'da tanımlanan yetkili organları ve usulleri baypas etme hakkı tanımaz.
C) Sorudaki olay, bir 'asli kurucu iktidar' faaliyeti değil, mevcut anayasal düzen ('kurulmuş iktidar') içinde gerçekleşen ve hukuka aykırı bir eylemdir. Asli kurucu iktidar, yeni bir anayasa yapma gücüdür ve mevcut hukuk düzeniyle bağlı değildir; oysa olaydaki platform, mevcut anayasal düzen içinde yetki iddiasında bulunmaktadır.
D) Sivil toplum kuruluşlarının varlığı ve faaliyeti anayasal bir haktır ancak bu, onların kamusal güç veya devlet yetkisi kullanabileceği anlamına gelmez. Egemenliği kullanma yetkisi, Anayasa'nın belirlediği organlara aittir.
E) Bu seçenek, siyaset felsefesi açısından doğru bir tespiti (egemenliğin sahibi millettir) hukuken yanlış bir sonuçla birleştirmektedir. Anayasal düzende, milletin egemenliği 'kullanma' hakkını hangi usullerle ve hangi organlar aracılığıyla gerçekleştireceği açıkça belirtilmiştir. Bu usuller dışında, hukuken geçerli bir 'doğrudan kullanma' potansiyeli mevcut değildir.
Önemli Nokta 2: 1982 Anayasası’nın 4. maddesi, 'Anayasanın 1 inci maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile 2 nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.' hükmünü amirdir. Bu hüküm, anayasayı yapan 'asli kurucu iktidarın', anayasayı değiştirme yetkisine sahip 'tali kurucu iktidarın' (TBMM) yetkisini açıkça ve kesin bir şekilde sınırladığını göstermektedir. Tali kurucu iktidar, anayasayı ancak anayasanın kendi öngördüğü sınırlar dâhilinde değiştirebilir. Soruda belirtilen teklif, 'Cumhuriyet' ibaresini lafzen korusa bile, devlet başkanlığının seçimle değil, irsi (veraset) bir usulle devredilmesini öngördüğü için devletin cumhuriyet olan şeklini özünden sarsmaktadır. Cumhuriyet rejimi, egemenliğin bir kişiye veya zümreye değil, millete ait olmasını ve devlet başkanının bu egemenliği kullanan halk tarafından belirli bir süre için seçilmesini gerektirir. Dolayısıyla bu teklif, Anayasa'nın 1. maddesini etkisizleştirmeye ve 4. maddedeki yasağı dolanmaya yönelik bir girişimdir. Bu tür bir teklif, tali kurucu iktidarın yetki sınırlarını aştığı için hukuken yok hükmündedir. Diğer seçenekler ise şu nedenlerle yanlıştır: Anayasa Mahkemesi, anayasa değişikliklerini şekil bakımından denetlerken, bu denetimin kapsamına Anayasa'nın 4. maddesindeki değiştirilemezlik ilkesine uygunluk da girmektedir. Halkoylaması, anayasanın amir bir yasağını ortadan kaldıran bir meşruiyet kaynağı olarak kabul edilemez. Değiştirilemezlik yasağı, sadece maddelerin lafzını değil, aynı zamanda ruhunu ve özünü de korumaktadır. Son olarak, Anayasa'nın ilk üç maddesi birbiriyle ayrılmaz bir bütün oluşturur ve birine yönelik dolaylı bir müdahale dahi tüm ilkelere aykırılık teşkil eder.
Önemli Nokta 3: 1982 Anayasası'nın 158. maddesi uyarınca, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili merci Uyuşmazlık Mahkemesidir. İlgili maddede, Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı'nın Anayasa Mahkemesi'nce, kendi üyeleri arasından görevlendirilen bir üye tarafından yapılacağı belirtilmektedir. Ancak bu durum, uyuşmazlıkları çözen nihai merciin Anayasa Mahkemesi olduğu anlamına gelmez. Seçenekteki ifade, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin görevini yanlış bir şekilde Anayasa Mahkemesi'ne atfederek, başkanın atanma usulü ile mahkemenin görevini karıştırmakta ve bu nedenle hatalı bir çıkarım yapmaktadır. Diğer seçenekler ise anayasal ilkelere uygundur: A seçeneği Anayasa'nın 7. maddesine, B seçeneği 8. maddesine, D seçeneği 6. maddesine ve E seçeneği ise 11. maddesine dayanmaktadır ve bu maddelerdeki düzenlemeleri doğru bir şekilde yansıtmaktadır.
Önemli Nokta 4: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesi, devletin tüm eylem ve işlemlerinin hukuka uygun olmasını, vatandaşlara hukuki güvenlik sağlamasını ve yargı denetimine açık olmasını gerektirir. Hukuki güvenlik ilkesi, kişilerin devlet faaliyetlerine güven duyabilmeleri ve davranışlarını mevcut hukuk kurallarına göre öngörülebilir bir şekilde düzenleyebilmeleri anlamına gelir. Kesinleşmiş mahkeme kararlarının sonradan çıkarılan bir kanunla idare tarafından değiştirilebilmesi, bu ilkeyi temelden sarsar. Anayasa'nın 138. maddesinin son fıkrası bu durumu açıkça düzenlemiştir: 'Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.' Bu hüküm, yargı kararlarının bağlayıcılığını ve değiştirilemezliğini güvence altına alarak kuvvetler ayrılığı ilkesini pekiştirir. Dolayısıyla, yasama organının kanunla dahi olsa idareye kesinleşmiş bir yargı kararını değiştirme yetkisi vermesi, Anayasa'nın 138. maddesine ve hukuk devleti ilkesine açıkça aykırıdır.
A ve B seçenekleri yanlıştır; zira Anayasa'nın 125. maddesindeki yerindelik denetimi yasağı, yargının idarenin yerine geçerek karar vermesini engeller, idarenin yargı kararlarını yok saymasını meşrulaştırmaz. Yasama yetkisinin asliliği ve genelliği de Anayasa'nın amir hükümleri, özellikle kuvvetler ayrılığı ve yargı bağımsızlığı ilkeleriyle sınırlıdır.
D seçeneği hatalı bir analoji kurmaktadır; Anayasa'nın 153. maddesinde Anayasa Mahkemesine tanınan iptal kararının yürürlüğünü erteleme yetkisi, anayasal bir istisnadır ve diğer mahkeme kararları için kanun koyucuya benzer bir müdahale yetkisi tanımaz.
E seçeneğindeki yargılamanın yenilenmesi, olağanüstü bir kanun yolu olup, yine yargı organları tarafından sıkı şekil ve esas şartlarına bağlı olarak işletilen bir usuldür; idareye veya yasama organına verilmiş bir yetki değildir.
Önemli Nokta 5: Üniter devlet, devletin kurucu unsurları olan ülke, millet ve egemenliğin bölünmez bir bütün oluşturduğu, siyasi iktidarın tek bir merkezde toplandığı ve bu merkezden ülke geneline yayıldığı devlet modelidir. 'Egemenliğin bölünmezliği', 'tek bir merkezden kullanılması', 'ülkesi ve milletiyle bir bütün olması' ve 'tüm idari birimlerin merkezi otoriteye tabi olması' gibi ifadeler, üniter devlet yapısının karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. Bu yapı, federal veya konfederal devlet modellerinden farklı olarak, yasama, yürütme ve yargı erklerinin tek bir anayasal düzen içinde bütünleşmesini ifade eder. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 3. maddesinde yer alan 'Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür.' hükmü, bu niteliğin en temel anayasal dayanağıdır. Diğer seçenekler devletin farklı niteliklerini (din ve devlet işlerinin ayrılığı, hukuka bağlılık, toplumsal refah, halk egemenliği) ifade ederken, vurgu açıkça devletin 'tekçi' ve 'bütüncül' yapısınadır.