---
title: "Bakanlar Kurulu, milli savunma ve idare — Anayasa Hukuku konu anlatımı"
course: "Anayasa Hukuku"
law: "Türkiye Cumhuriyeti Anayasası"
articles: "Anayasa m.109–125"
last_amended: "2017-01-21"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/bakanlar-kurulu-milli-savunma-ve-idare"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Bakanlar Kurulu, milli savunma ve idare

Anayasa Hukuku › Anayasa › Cumhuriyetin temel organları › Yürütme — [Anayasa Hukuku](https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku)

## Kısaca

Anayasa'nın 116. maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi ile Cumhurbaşkanının seçimlerinin yenilenmesine ilişkin usul ve sonuçları düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.109–125 hükümlerini kapsar: türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesi, başkomutanlık ve genelkurmay başkanlığı, milli Güvenlik Kurulu, idarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği, yönetmelikler, yargı yolu.

- [Anayasa m.116 — Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-116)
- [Anayasa m.117 — Başkomutanlık ve genelkurmay başkanlığı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-117)
- [Anayasa m.118 — Milli Güvenlik Kurulu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-118)
- [Anayasa m.119](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-119)
- [Anayasa m.123 — İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-123)
- [Anayasa m.124 — Yönetmelikler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-124)
- [Anayasa m.125 — Yargı yolu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-125)

Yürürlükten kaldırılmış: m.109, m.110, m.111, m.112, m.113, m.114, m.115.

## [Anayasa m.116 — Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-116)

Anayasa'nın 116. maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi ile Cumhurbaşkanının seçimlerinin yenilenmesine ilişkin usul ve sonuçları düzenler. Bu kapsamda TBMM'nin üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verme yetkisi, Cumhurbaşkanının aynı yönde karar verme yetkisi, iki seçimin birlikte yapılması, Cumhurbaşkanının ikinci döneminde yenilemeden sonra bir kez daha aday olabilmesi ve yeni seçilen organların görev süresi hükme bağlanmıştır. Madde, Cumhurbaşkanı ve TBMM'nin yetki ve görevlerinin yeni organ göreve başlayana kadar sürmesini de düzenler. Madde Cumhurbaşkanı ve TBMM üyelerine ilişkindir. Madde, Cumhurbaşkanlığının herhangi bir nedenle boşalması hâlini düzenlemez (m.106). Seçimlerin savaş nedeniyle ertelenmesi (m.78) ile TBMM ara seçimleri (m.78) bu maddede yer almaz.

### Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Seçimlerin yenilenmesi**: Mevcut TBMM ile Cumhurbaşkanının görev süresinin beş yıl dolmadan sona erdirilerek her iki organ için yeniden seçim yapılmasıdır. Madde metninde buna fesih değil, seçimlerin yenilenmesi denilmiştir.
- **Üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu**: TBMM'nin toplam üye sayısının beşte üçü anlamına gelir; mevcut üyelerin oy çokluğu ile değil, toplam üye sayısı esas alınarak hesaplanır.
- **Birlikte yapılan seçim**: Yenilenmeye karar verilen TBMM genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçiminin aynı tarihte yapılmasıdır. Her iki seçim birbirinden bağımsız olarak yenilenemez.
- **Yetki ve görevlerin devamı**: Seçimlerin birlikte yenilenmesine karar verilen Meclis ve Cumhurbaşkanının, yeni organlar göreve başlayana kadar anayasal yetkilerini kullanmaya devam etmesidir.
- **İkinci dönem sonrası bir defa daha aday olma**: Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesi halinde, iki dönem sınırının ötesinde bir kez daha aday olabilmesidir. Bu istisna yalnız Meclis kararı ile yenilemeye özgüdür.

### Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesi: hangi şartlar aranır?

- Seçimlerin yenilenmesi için ya Cumhurbaşkanının takdirine dayanan bir karar verilmesi ya da TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun karar vermesi gerekir.
- Cumhurbaşkanı tarafından verilen kararda, TBMM genel seçiminin de yenilenmesi zorunludur; Cumhurbaşkanı yalnızca kendi seçimini yenileyemez.
- TBMM tarafından karar verilmesi halinde Cumhurbaşkanlığı seçimi de birlikte yenilenir.
- Kararın yalnızca kanunla belirlenen usule uygun biçimde alınması ve yayımlanması gerekir; bu husus 6271 sayılı Kanunda düzenlenmiştir.
- Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis kararıyla yenileme yapılıyorsa Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir; bu hak Cumhurbaşkanının kendi kararıyla yenilemede tanınmamıştır.

### Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesi: hangi sonuçları doğurur?

- TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verilirse, TBMM genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.
- Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verirse, TBMM genel seçimi ve Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.
- Yenileme kararı verilmesi, yenileme tarihine kadar mevcut Meclis ve Cumhurbaşkanının görevlerini sona erdirmez; yetki ve görevleri yeni organlar göreve başlayana kadar devam eder.
- Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis kararıyla seçimler yenilenirse, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir.
- Bu şekilde seçilen Meclis ve Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır.

### Cumhurbaşkanı kararı ile TBMM kararı arasındaki fark nedir?

- Cumhurbaşkanı, kendisi için bir şart aranmaksızın seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Bu yetkinin kullanılması Cumhurbaşkanının takdirindedir.
- TBMM, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla karar verir. Bu nitelikli çoğunluk aranır.

Sonuç: Her iki yolda da TBMM genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır. Yalnızca TBMM kararında nitelikli çoğunluk şartı vardır.

### Yenilemenin Cumhurbaşkanı tarafından yapılması ile meclis tarafından yapılması (ikinci dönem) arasındaki fark nedir?

- Cumhurbaşkanı kendi kararıyla seçimleri yenilediğinde, bu yenileme sonrası tekrar aday olma hakkına ilişkin istisna metinde yer almaz.
- Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis kararıyla yenileme olursa, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir.

Sonuç: Yalnızca ikinci dönemde TBMM kararıyla yapılan yenilemede, iki dönem sınırının aşılması için bir kez daha aday olma imkânı doğar.

### Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Cumhurbaşkanının yenileme yetkisini TBMM'nin beşte üç çoğunluk şartına bağlamak; Cumhurbaşkanı kararında böyle bir nisap aranmaz.
- Cumhurbaşkanının yalnızca kendi seçimini yenileyebileceğini düşünmek; kararda TBMM genel seçimi de birlikte yenilenir.
- Madde metninde yer alan 'yetki ve görevlerin devamı' hükmünü yeni organın göreve başlamasıyla sınırlı görmemek; eski organın yetkisi yeni organın göreve başlamasına kadar sürer.
- Cumhurbaşkanının bir defa daha aday olma istisnasını Cumhurbaşkanının kendi kararıyla yapılan yenilemeye uygulamak; istisna yalnız TBMM kararı ile yenilemeye özgüdür.
- Beş yıllık süreyi Cumhurbaşkanlığı ile TBMM'ye ayrı ayrı hesaplamak; her iki organın yeni görev süresi birlikte beş yıldır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Cumhurbaşkanının seçimleri yenileme yetkisinin kullanılması için bir şart aranmadığı ve bu yetkinin tamamen Cumhurbaşkanının takdirinde olduğu kabul edilmektedir.
- Cumhurbaşkanının yenileme kararı verebilmesi için kendi seçimini yenilemeyi göze alması gerektiği, dolayısıyla bu yetkinin TBMM seçimini de yenilediği kabul edilmektedir.
- TBMM'nin Cumhurbaşkanının seçimini yenileyebilmesinin, Cumhurbaşkanının TBMM'ye karşı siyasi sorumluluğu anlamına gelmediği, iki organın birbirinden kaynaklanmadığı belirtilmektedir.

### Nasıl ispat edilir?

- Seçimlerin yenilenmesi kararını alan organ, kararın maddede öngörülen çoğunlukla veya Cumhurbaşkanının takdiriyle verildiğini gösteren belgeyi (TBMM karar tutanağı ya da Cumhurbaşkanı kararı ve Resmî Gazete yayımı) ispat etmekle yükümlüdür.
- TBMM kararında üye tamsayısının beşte üçünün sağlandığı oylama tutanağı ile ispat edilir; mevcut üyelerin çoğunluğu yeterli değildir.
- Cumhurbaşkanının ikinci döneminde yenileme yapılıp yapılmadığı, dönem sayısı ve karar türü resmî belgelerle ispatlanır; aday olma hakkı iddiası bu belgelere dayanmalıdır.
- Kararın 6271 sayılı Kanun m.3/4 uyarınca kırksekiz saat içinde Resmî Gazete'de yayımlandığı ve seçim tarihinin buna göre belirlendiği Resmî Gazete nüshası ile gösterilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [2709 sayılı Kanun m.106](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-106): Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması hâlinde yapılacak seçimi düzenler. Madde 116'nın kapsamı dışındadır ve yenileme kararından ayrı bir yoldur; genel seçime bir yıl veya daha az kalmışsa TBMM seçiminin de birlikte yenilenmesi kuralı oradan gelir.
- 6271 sayılı Cumhurbaşkanı Seçimi Kanunu m.3/4: Seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde kararın kırksekiz saat içinde Resmi Gazete'de yayımlanmasını ve kararın alındığı tarihten itibaren altmış gün geçtikten sonra gelen ilk pazar gününde seçim yapılmasını öngörür. Bu hüküm TBMM kararı için de geçerlidir.

## [Anayasa m.117 — Başkomutanlık ve genelkurmay başkanlığı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-117)

Anayasanın 117. maddesi; Başkomutanlığın TBMM'nin manevi varlığından ayrılamaz olması ve Cumhurbaşkanı tarafından temsil edilmesi, milli güvenliğin sağlanmasından ve Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından Cumhurbaşkanının TBMM'ye karşı sorumluluğu, Genelkurmay Başkanının Cumhurbaşkanınca atanması ile Silahlı Kuvvetlerin komutanlığı ve savaşta başkomutanlık görevinin Cumhurbaşkanlığı adına yerine getirilmesini düzenler. Maddenin uygulanması, Cumhurbaşkanının TBMM'ye karşı sorumluluğu ve Genelkurmay Başkanının görev alanı bakımından Cumhurbaşkanı ve Genelkurmay Başkanlığı ile ilgilidir. Madde Milli Güvenlik Kurulunun kuruluşunu ve görevlerini düzenlemez (m.118); Silahlı Kuvvetlerin kullanılmasına karar verme yetkisi ile TBMM'nin savaş ilanı ve asker gönderme yetkisi bu maddede yer almaz (m.92, m.104); Cumhurbaşkanının diğer yetkileri ve kararnameye ilişkin hükümler de ayrıca düzenlenmiştir (m.104).

### Başkomutanlık ve genelkurmay başkanlığı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Başkomutanlık**: Türk Silahlı Kuvvetlerinin üst düzey yetkisini ifade eden kavram. Anayasa, bu yetkinin TBMM'nin manevi varlığından ayrılamayacağını belirtir; yani başkomutanlık TBMM adına temsil edilen bir makamdır.
- **Manevi varlık**: TBMM'nin egemenlik temsilini ifade eden soyut nitelik. Başkomutanlığın bu varlıktan ayrılamaz olması, onun Cumhurbaşkanına devredilmiş bir yetki değil, TBMM adına temsil edilen bir makam olduğu anlamına gelir.
- **Temsil**: Cumhurbaşkanının başkomutanlığı TBMM adına göstermesi. Temsil, başkomutanlık yetkisinin Cumhurbaşkanına ait olduğu anlamına gelmez.
- **Genelkurmay Başkanı**: Cumhurbaşkanınca atanan ve Silahlı Kuvvetlerin komutanı olan kişi. Atama yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.
- **Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanması**: Silahlı Kuvvetlerin harici tehditlere karşı yurt savunmasına hazır tutulması. Bu görevden Cumhurbaşkanı TBMM'ye karşı sorumludur.
- **Savaşta başkomutanlık görevi**: Savaş hâlinde Genelkurmay Başkanının Cumhurbaşkanlığı adına yerine getirdiği görev. Bu görev, Genelkurmay Başkanının Silahlı Kuvvetler komutanlığından ayrı bir yetki alanıdır.

### Başkomutanlık ve genelkurmay başkanlığı: hangi şartlar aranır?

- Başkomutanlık yetkisinin TBMM'nin manevi varlığından ayrılamaması gerekir; yetki TBMM'den bağımsız biçimde Cumhurbaşkanına devredilemez.
- Başkomutanlığın Cumhurbaşkanı tarafından temsil edilmesi gerekir; Cumhurbaşkanı bu sıfatla TBMM adına hareket eder.
- Milli güvenliğin sağlanmasından ve Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından Cumhurbaşkanının sorumlu tutulması gerekir; bu sorumluluk TBMM'ye karşıdır.
- Genelkurmay Başkanının Cumhurbaşkanınca atanmış olması gerekir.
- Genelkurmay Başkanının Silahlı Kuvvetlerin komutanı sıfatını taşıması gerekir.
- Savaş hâlinde başkomutanlık görevinin Genelkurmay Başkanınca Cumhurbaşkanlığı adına yerine getirilmesi gerekir.

### Başkomutanlık ve genelkurmay başkanlığı: hangi sonuçları doğurur?

- Başkomutanlık TBMM'den ayrılamaz; Cumhurbaşkanının bu yetkiyi kendi adına kullanması, metnin öngördüğü temsil sınırını aşar.
- Cumhurbaşkanı, milli güvenliğin sağlanmasından ve yurt savunmasına hazırlıktan TBMM'ye karşı sorumludur.
- Genelkurmay Başkanı Cumhurbaşkanınca atanır; atama Cumhurbaşkanının yetkisindedir.
- Genelkurmay Başkanı Silahlı Kuvvetlerin komutanıdır; bu sıfat barış ve savaş hâlinde geçerlidir.
- Savaşta başkomutanlık görevi Genelkurmay Başkanınca Cumhurbaşkanlığı adına yerine getirilir.
- Madde, Genelkurmay Başkanının görevden alınmasına ilişkin usulü düzenlemez; bu konu kanun ve kararname ile belirlenir.

### Başkomutanlık ile silahlı Kuvvetlerin komutanlığı arasındaki fark nedir?

- Başkomutanlık, TBMM'nin manevi varlığından ayrılamayan ve Cumhurbaşkanınca temsil edilen bir makamdır.
- Silahlı Kuvvetlerin komutanlığı, Cumhurbaşkanınca atanan Genelkurmay Başkanına aittir.

Sonuç: Barış zamanında da savaşta da fiili komutanlık Genelkurmay Başkanındadır; başkomutanlık ise savaşta Genelkurmay Başkanınca Cumhurbaşkanlığı adına yerine getirilir.

### Milli güvenlik ile yurt savunmasına hazırlık arasındaki fark nedir?

- Milli güvenliğin sağlanması, Cumhurbaşkanının sorumluluğu altındadır.
- Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanması da Cumhurbaşkanının sorumluluğu altındadır.

Sonuç: Her iki görev için sorumluluk Cumhurbaşkanındadır ve TBMM'ye karşı ileri sürülür.

### Barış zamanı ile savaş zamanı komutanlık arasındaki fark nedir?

- Barış zamanında Genelkurmay Başkanı Silahlı Kuvvetlerin komutanıdır.
- Savaşta Genelkurmay Başkanı yine komutandır, ancak başkomutanlık görevini Cumhurbaşkanlığı adına yerine getirir.

Sonuç: Savaş hâli, Genelkurmay Başkanına ek bir görev yükler; komutanlık sıfatı değişmez.

### Başkomutanlık ve genelkurmay başkanlığı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Başkomutanlığı Cumhurbaşkanının kendi yetkisi saymak; madde, başkomutanlığın TBMM adına temsil edildiğini açıkça söyler.
- Genelkurmay Başkanının barış zamanında da başkomutan olduğunu varsaymak; başkomutanlık görevi savaş hâline bağlıdır.
- Madde metninde kaldırılmış eski dördüncü ve beşinci fıkraları yürürlükteymiş gibi yorumlamak; bu fıkralar 21/1/2017 tarihinde mülga edilmiştir.
- Eski Anayasa metnine göre milli güvenlik sorumluluğunu Bakanlar Kuruluna atfetmek; güncel metinde sorumlu Cumhurbaşkanıdır.
- Milli Güvenlik Kurulunun görev ve kuruluşunu bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bu konu m.118'dedir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Milli savunmanın, TBMM adına yürütmenin temel görevi olması nedeniyle siyasi iktidarın bu alanda belirleyici olduğu kabul edilmektedir.
- Yurt savunmasına hazırlanmanın Anayasanın 117. maddesi çerçevesinde Türk Silahlı Kuvvetlerinin anayasal görevi olduğu kabul edilmektedir.
- Milli güvenliğin sağlanmasından ve yurt savunmasına hazırlanmasından sorumluluğun önceki Anayasada Bakanlar Kuruluna ait olduğu, 2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanına geçtiği kabul edilmektedir.

### Nasıl ispat edilir?

- Cumhurbaşkanının milli güvenliğin sağlanmasından ve yurt savunmasına hazırlanmasından TBMM'ye karşı sorumluluğu, maddenin açık metninden çıkar; bu sorumluluğu ileri süren taraf ilgili kamu görevinin yerine getirilmediğini belgelerle ortaya koymalıdır.
- Genelkurmay Başkanının Cumhurbaşkanınca atanmış olduğu, atama kararname veya karar ile belgelenir.
- Savaş hâlinde başkomutanlık görevinin Genelkurmay Başkanınca Cumhurbaşkanlığı adına yerine getirildiğini iddia eden taraf, bu görevin kullanıldığını resmî kayıtlarla ispatlamalıdır.
- Başkomutanlığın TBMM'nin manevi varlığından ayrılamadığı iddiasında bulunan taraf bu yorumu anayasal metinle temellendirmek zorundadır; metin açık olduğundan ek delil gerekmez.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 2709 m.92: Silahlı Kuvvetlerin kullanılmasına karar verme yetkisini ve TBMM tatilde iken istisnai hâli düzenler; bu maddedeki komutanlık ve başkomutanlık düzenlemesinin yetki sınırını tamamlar.
- 2709 m.104: Cumhurbaşkanının milli güvenlik politikalarını belirlemesi, Türk Silahlı Kuvvetlerinin başkomutanlığını TBMM adına temsil etmesi ve Silahlı Kuvvetlerin kullanılmasına karar vermesi gibi yetkilerini düzenler.
- 2709 m.118: Milli Güvenlik Kurulunun kuruluşunu, Genelkurmay Başkanının bu kurulda yer almasını ve kurulun görevlerini düzenler; milli güvenliğin sağlanmasına ilişkin kurumsal çerçeveyi tamamlar.

## [Anayasa m.118 — Milli Güvenlik Kurulu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-118)

Anayasa'nın 118. maddesi, Millî Güvenlik Kurulunun kuruluşunu, toplantı ve gündem usulünü, Kurulun görev alanını ve Genel Sekreterliğin dayanağını düzenler. Madde, Kurulun üyelerini, Cumhurbaşkanının katılamadığı hâlde toplantıya kimin başkanlık edeceğini, ilgili bakan ve kişilerin çağrılmasını, gündemin kimin tarafından düzenleneceğini ve Kurulun görüşlerinin kime bildirileceğini belirler. Kurulun kendi yetki alanına giren kararların ayrıntılı usulünü, iki ayda bir toplanma kuralını, oy çoğunluğunu ve tutanak düzenini bu maddede değil, MGK Genel Sekreterliğinin teşkilat ve görevlerini düzenleyen Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde aramak gerekir. Maddenin kendisi Kurulun tavsiye kararlarını ve koordinasyon görüşlerini düzenler; Kurulun, Cumhurbaşkanına bağlı işlemleri ve icrai karar alma yetkisi bu maddede yer almaz. Madde, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile ilgili ayrıntılı toplantı, oy ve tutanak kurallarının hukuki dayanağıdır, bu kuralların kendisi değildir. Maddenin olağanüstü hal yönetimi ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin başkomutanlığı konularıyla ilgili yetkileri ayrıca düzenlediği iddia edilemez; bu konular ilgili anayasa maddelerinde yer alır.

### Milli Güvenlik Kurulu: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Millî Güvenlik Kurulu**: Cumhurbaşkanının başkanlığında, Cumhurbaşkanı yardımcıları, Adalet, Milli Savunma, İçişleri ve Dışişleri Bakanları, Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanlarından oluşan danışma organıdır. Kurulun kararları icrai nitelikte değil, tavsiye ve görüş niteliğindedir.
- **Milli güvenlik siyaseti**: Devletin varlığı, bağımsızlığı, bütünlüğü ve toplumsal düzenine ilişkin temel politikalarıdır. Maddede bu siyasetin tayini, tespiti ve uygulanmasıyla ilgili tavsiye kararlar alınır.
- **Tavsiye kararı**: Kurulun Cumhurbaşkanına sunduğu, bağlayıcılığı bulunmayan öneri niteliğindeki kararıdır. Cumhurbaşkanı bu kararları değerlendirir, uygulamak zorunda değildir.
- **Koordinasyon görüşü**: Milli güvenlik siyasetinin uygulanmasında kurumlar arasındaki eşgüdümün sağlanmasına ilişkin Kurulun Cumhurbaşkanına bildirdiği görüştür.
- **Gündem**: Kurulun toplantısında görüşülecek konuların listesidir. Cumhurbaşkanınca düzenlenir; Cumhurbaşkanı yardımcılarının ve Genelkurmay Başkanının önerileri dikkate alınır.
- **Genel Sekreterlik**: Kurulun teşkilatıdır. Teşkilatı ve görevleri Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir; Genel Sekreter Cumhurbaşkanı tarafından atanır.

### Milli Güvenlik Kurulu: hangi şartlar aranır?

- Kurulun toplanabilmesi için Cumhurbaşkanının başkanlık etmesi gerekir; Cumhurbaşkanının katılamadığı zamanlarda Kurul Cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında toplanır.
- Kurulun üyeleri, maddede sayılan kişilerden oluşmalıdır; bu kişiler dışındaki ilgili bakan ve kişiler yalnızca gündemin özelliğine göre çağrılıp görüşleri alınarak toplantıya katılabilir.
- Kurulun görüşü, milli güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulanmasıyla ilgili tavsiye kararlar ve gerekli koordinasyon konusunda olmalıdır.
- Kurulun, Devletin varlığı ve bağımsızlığı, ülkenin bütünlüğü ve bölünmezliği, toplumun huzur ve güvenliğinin korunması hususunda zorunlu gördüğü tedbirlere ait kararlar, Cumhurbaşkanınca değerlendirilmek üzere sunulmalıdır.
- Kurulun gündemi Cumhurbaşkanınca düzenlenmelidir; bu düzenlemede Cumhurbaşkanı yardımcıları ile Genelkurmay Başkanının önerileri dikkate alınır.
- Kurul görüşlerini Cumhurbaşkanına bildirmelidir; Kurulun bu görüşleri Cumhurbaşkanına bağlayıcı bir icrai karar niteliği taşımaz.

### Milli Güvenlik Kurulu: hangi sonuçları doğurur?

- Kurulun görüşü ve tavsiye kararları Cumhurbaşkanına bildirilir; Cumhurbaşkanı bunları değerlendirir ama bağlı değildir.
- Gündemin özelliğine göre ilgili bakan ve kişiler çağrılabilir; bu kişilerin görüşleri alınır, ancak bu kişiler oy kullanamaz.
- Cumhurbaşkanı katılamadığında Kurul Cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında toplanır ve bu durum toplantının geçerliliğini kaldırmaz.
- Kurulun, Devletin varlığı ve bağımsızlığı gibi konularda zorunlu gördüğü tedbirlere ait kararları Cumhurbaşkanınca değerlendirilir.
- Maddenin koyduğu sınır gereği Kurul kendiliğinden icrai karar alamaz; uygulanacak tedbirler Cumhurbaşkanı veya ilgili makamlarca belirlenir.
- Genel Sekreterliğin teşkilatı ve görevleri Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir; bu düzenlemeler madde metninden değil kararnameden doğar.

### Tavsiye kararı ile cumhurbaşkanının değerlendirmesi arasındaki fark nedir?

- Kurulun milli güvenlik siyasetine ilişkin tavsiye kararları ve koordinasyon görüşleri, Cumhurbaşkanına bildirilen görüşlerdir.
- Kurulun devletin varlığı, bağımsızlığı, bütünlüğü ve huzurunun korunmasına ilişkin zorunlu gördüğü tedbirler ise Cumhurbaşkanınca değerlendirilen kararlardır.

Sonuç: Her iki halde de Kurul kararı bağlayıcı değildir; Cumhurbaşkanı değerlendirme yetkisini kullanır ve uygulama kararını kendisi verir.

### Üye ile çağrılan kişi arasındaki fark nedir?

- Kurulun üyesi, maddede sayılan kişilerdir ve oylamaya katılır.
- Gündemin özelliğine göre çağrılan ilgili bakan ve kişiler yalnızca görüşleri alınmak üzere toplantıya katılır.

Sonuç: Çağrılan kişiler Kurulda oy kullanamaz; görüşleri alınır ama karar oluşumuna katılmazlar.

### Cumhurbaşkanının başkanlığı ile cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığı arasındaki fark nedir?

- Kurulun olağan toplantısı Cumhurbaşkanının başkanlığında yapılır.
- Cumhurbaşkanının katılamadığı zamanlarda toplantıyı Cumhurbaşkanı yardımcısı yönetir.

Sonuç: Başkanlık değişse de Kurulun toplantı ve görüş bildirme yetkisi aynı kalır; ancak sunulan görüşler yine Cumhurbaşkanına bildirilir.

### Milli Güvenlik Kurulu: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kurul kararlarını bağlayıcı bir icrai işlem gibi değerlendirmek; maddenin kararları istişari nitelikte bıraktığını göz ardı etmek.
- Çağrılan bakan veya kişileri Kurulun üyesi gibi sayıp oy kullandırmak; bu kişilerin yalnızca görüş bildirdiğini unutmak.
- Cumhurbaşkanının katılamadığı toplantıların geçerliliğini yanlış yorumlamak; Cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında toplantının maddede öngörülen bir usul olduğunu gözden kaçırmak.
- Gündem düzenlemesini Genel Sekreterin ya da Kurul üyelerinin yetkisi sayıp Cumhurbaşkanına ait olan yetkiyi yanlış kişiye vermek.
- Toplantı sıklığı, oy çoğunluğu ve tutanak kurallarını doğrudan bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bu kuralların kararnamede düzenlendiğini göz ardı etmek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kurul kararlarının istişari nitelikte olduğu, Cumhurbaşkanının değerlendirme yetkisi bulunduğu ve bu kararların icrai bir sonuç doğurmadığı kabul edilmektedir. (Genel Kurul, 2021/30714 E., 15.02.2023; Genel Kurul, 2021/32082 E., 26.01.2023; Genel Kurul, 2021/30753 E., 26.01.2023; İkinci Bölüm, 2021/31595 E., 19.07.2023; İkinci Bölüm, 2021/32118 E., 29.03.2023)
- Kurulun tutanakları ve karar asılları Genel Sekreterlikte saklanır ve açıklanamaz; bu usulün maddede değil kararnamede düzenlendiği kabul edilmektedir. (Genel Kurul, 2021/30714 E., 15.02.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Kurul kararının tavsiye niteliğinde olduğunu ve Cumhurbaşkanınca değerlendirilmesi gerektiğini ileri süren taraf, bu niteliği madde metninden çıkararak savunur; karşı taraf bu niteliğe itiraz ederse Kurul kararının icrai bir işlem olduğunu ispatlamak zorundadır.
- Kurulun toplantı ve karar sürecinde Cumhurbaşkanının ya da başkanlık eden Cumhurbaşkanı yardımcısının katılımı, tutanak ve karar asılları ile belgelenir; bu belgelerin bulunmaması usule ilişkin itirazın dayanağı olur.
- Ilgili bakan veya kişinin çağrılıp görüşünün alındığı iddiası, toplantı tutanağı ile ispatlanır; tutanağın bulunmaması bu iddiayı zayıflatır.
- Kurul kararının Cumhurbaşkanına gönderildiğini gösteren yazı ve Genel Sekreterlik kayıtları, sürecin usulüne uygun işlediğini ispatlamada kullanılır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [2709 sayılı Kanun m.117](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-117): Cumhurbaşkanının Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından TBMM'ye karşı sorumlu olduğunu düzenler; Kurulun askeri üyeleri ile Cumhurbaşkanı arasındaki yetki ilişkisini tamamlar.
- [2709 sayılı Kanun m.104](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-104): Cumhurbaşkanının Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verme yetkisini düzenler; Kurulun tavsiye kararlarının Cumhurbaşkanınca değerlendirilmesinin bu yetkiyle ilişkisini gösterir.
- 6 sayılı Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinin Teşkilat ve Görevleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: Maddenin son fıkrası uyarınca Genel Sekreterliğin teşkilatını, görevlerini, toplantı ve tutanak usulünü ayrıntılı düzenler.

## [Anayasa m.119](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-119)

Anayasa m.119, Cumhurbaşkanına olağanüstü hal ilan etme yetkisini, bu yetkinin kullanılabileceği hâlleri, ilan kararının yayımlanması ve Meclis onayına sunulmasını, Meclisin süreyi kısaltma, uzatma ya da olağanüstü hali kaldırma yetkisini, süre uzatımını, olağanüstü hallerde vatandaşlara getirilebilecek para, mal ve çalışma yükümlülüklerinin ve temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasının kanunla düzenlenmesini, olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin çıkarılması ile bunların Meclis'teki denetimini düzenler. Madde, olağanüstü hal ilanına bağlı olarak uygulanacak kanunun içeriğini belirlemez; bu konu kanun koyucunun takdirindedir. Maddenin kişilere ya da yerel yönetimlere uygulanacak somut tedbirlerini düzenlemez; bu tedbirler kanun ve kararnamelerle belirlenir. Sıkıyönetim, seferberlik ve savaş hâllerinin ayrıntılı rejimi (ör. Anayasa m.15 ve m.92 kapsamındaki yetkiler) bu maddenin doğrudan konusu değildir. Temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasının genel ölçütleri Anayasa m.15'te, Milli Güvenlik Kurulu'nun görevleri Anayasa m.118'de düzenlenmiştir.

### m.119: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Olağanüstü hal**: Anayasada sayılan ağır olayların ortaya çıkması hâlinde, yurdun tamamında veya bir bölgesinde uygulanmak üzere ilan edilen, süresi altı ayı geçmeyen olağanüstü yönetim rejimidir. İlanın ölçütü olağanüstü durumun varlığıdır; olağanüstü hal ilanı sıradan kamu düzeni sorunlarını kapsamaz.
- **Olağanüstü hal ilanı kararı**: Cumhurbaşkanı tarafından verilen ve kapsamı ile süresini belirleyen karardır. Karar verildiği gün Resmî Gazetede yayımlanır ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulur.
- **Süre uzatımı**: Olağanüstü halin süresinin Cumhurbaşkanının talebiyle TBMM tarafından her defasında dört ayı geçmemek üzere uzatılmasıdır. Savaş hallerinde bu dört aylık sınır aranmaz.
- **Olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamesi (OHAL KHK)**: Olağanüstü hal sırasında Cumhurbaşkanınca, olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda çıkarılan, Anayasa m.104/17 ikinci cümlesindeki sınırlamalara tabi olmayan kararnamedir. Kararname Resmî Gazetede yayımlanır ve aynı gün Meclis onayına sunulur.
- **Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması**: Olağanüstü hallerde kanunla yapılabilen, hakların kullanımının sınırlanması ya da geçici olarak durdurulmasıdır. Bu işlem Anayasa m.15 ilkelerine uygun olmak zorundadır; m.15'in kapsadığı mutlak güvenceler bu yetkinin dışındadır.

### m.119: hangi şartlar aranır?

- Olağanüstü hal ilanı için, savaş, savaşı gerektirecek durum, seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kalkışma, bölünmezliği tehlikeye düşüren şiddet hareketleri, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet, şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddi bozulması, tabii afet, tehlikeli salgın hastalık veya ağır ekonomik bunalım hallerinden birinin ortaya çıkmış olması gerekir.
- İlan, Cumhurbaşkanı tarafından yapılır; ilan yetkisi Cumhurbaşkanına aittir ve TBMM bu ilanı kendiliğinden yapamaz.
- Olağanüstü hal ilanı yurdun tamamında veya bir bölgesinde yapılabilir; kapsamın ilan kararında belirtilmesi gerekir.
- İlan kararı, verildiği gün Resmî Gazetede yayımlanmalı ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulmalıdır.
- Süre, altı ayı geçemez. Süre, ilan kararında belirlenir.
- TBMM tatilde ise derhal toplantıya çağrılmalıdır.
- Süre uzatımı için Cumhurbaşkanının talebi bulunmalı ve uzatma TBMM kararıyla yapılmalıdır; her uzatma dört ayı geçemez. Savaş hallerinde dört aylık sınır aranmaz.
- Olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamesi çıkarılacaksa, olağanüstü halin gerekli kıldığı bir konuda olmalı, Resmî Gazetede yayımlanmalı ve aynı gün Meclis onayına sunulmalıdır.
- Savaş ve mücbir sebeple TBMM toplanamıyorsa dışında, olağanüstü hal kararnamelerinin üç ay içinde TBMM'de görüşülüp karara bağlanması gerekir.

### m.119: hangi sonuçları doğurur?

- Olağanüstü hal ilanı kararı verildiği gün Resmî Gazetede yayımlanmazsa ve aynı gün TBMM'ye sunulmazsa, anayasal şekil şartı eksik kalır.
- TBMM, olağanüstü hal süresini kısaltabilir, uzatabilir veya olağanüstü hali kaldırabilir.
- Olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda Cumhurbaşkanı kanun hükmünde kararname çıkarabilir; bu kararnameler Resmî Gazetede yayımlanır ve aynı gün Meclis onayına sunulur.
- Savaş ve mücbir sebeple TBMM toplanamaması hâli dışında, olağanüstü hal kararnamesi üç ay içinde TBMM'de görüşülüp karara bağlanmazsa kendiliğinden yürürlükten kalkar.
- Olağanüstü hallerde para, mal ve çalışma yükümlülükleri ile temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması veya durdurulması ancak kanunla düzenlenebilir; bu kanun Anayasa m.15 ilkelerine uymalıdır.
- Hangi olağanüstü hal sebebiyle ilan edilmiş olursa olsun, temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması veya geçici durdurulması yapılabilir; ancak m.15 ilkeleri ve m.15'in mutlak güvenceleri bu sınırlamanın dışındadır.

### Olağanüstü hal ilanı ile olağanüstü hal süresinin uzatılması arasındaki fark nedir?

- İlan, Cumhurbaşkanının yetkisindedir ve ilk süre altı ayı geçemez.
- Uzatma, Cumhurbaşkanının talebiyle TBMM tarafından yapılır ve her defasında dört ayı geçemez.

Sonuç: Cumhurbaşkanı tek başına süre belirleyemez; uzatma için Meclis kararı gerekir. Savaş hâlinde uzatmada dört aylık sınır uygulanmaz.

### Meclis'in süreyi kısaltması, uzatması veya olağanüstü hali kaldırması ile cumhurbaşkanının ilanı arasındaki fark nedir?

- Cumhurbaşkanı olağanüstü hali ilan eder.
- TBMM, gerekli gördüğü takdirde süreyi kısaltabilir, uzatabilir veya hali kaldırabilir.

Sonuç: Olağanüstü halin sona erdirilmesi ve süresinin değiştirilmesi Meclisin yetkisindedir; Cumhurbaşkanı tek başına sona erdiremez.

### Olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamesi ile olağanüstü hal kanunu arasındaki fark nedir?

- Kararname Cumhurbaşkanınca çıkarılır ve Anayasa m.104/17 ikinci cümlesindeki sınırlamalara tabi değildir.
- Kanun, para, mal ve çalışma yükümlülüklerini ve hakların sınırlanmasını TBMM tarafından düzenler.

Sonuç: Hak sınırlaması ve yükümlülük getirilmesi kanunla yapılır; kararname ile yapılabilecek konular olağanüstü halin gerekli kıldığı konularla sınırlıdır.

### m.119: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Olağanüstü hal ilanı yetkisini TBMM'ye ait saymak; ilan Cumhurbaşkanına aittir, Meclis yalnızca onaylar, kısaltır, uzatır veya kaldırır.
- Eski metinde yer alan 'Cumhurbaşkanı ve TBMM birlikte karar verir' yorumunu 2017 metnine uygulamak; güncel metinde ilan yetkisi Cumhurbaşkanındadır.
- Dört aylık uzatma sınırını savaş hâllerinde de uygulamak; metin savaş hallerinde bu sınırı aramaz.
- Olağanüstü hal süresini altı ayla sınırlı olmayan bir süre olarak hesaplamak; ilk ilan süresi altı ayı geçemez, uzatmalar Meclis kararıyla yapılır.
- Kanun hükmünde kararnameyi 104/17 ikinci cümlesindeki sınırlamalara tabi saymak; m.119/4 bu sınırlamalardan muaf tutar.
- Olağanüstü halde temel hak sınırlamasını yalnızca Cumhurbaşkanı kararıyla yapılabilir sanmak; sınırlama ancak kanunla düzenlenir.
- Üç aylık Meclis görüşme süresinin savaş ve mücbir sebep hâlinde de uygulandığını varsaymak; bu hâllerde süre aranmaz.
- Kararnamenin üç ay geçtiğinde değil, ilan süresi bittiğinde yürürlükten kalktığını düşünmek; metin üç aylık görüşme süresini esas alır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Anayasa m.119 ile Anayasa m.15 birlikte okunmakta; olağanüstü hal tedbirlerinin ölçülülük ve gereklilik ölçütüne uygun olması aranmaktadır.
- Kararda, olağanüstü hal ilanı için hem Anayasa m.15 hem m.119/6 hükümlerinin birlikte değerlendirildiği belirtilmektedir; yani uygulamada olağanüstü hal ilanı ile tedbirlerin hukuki dayanağı birbirinden ayrılmamaktadır.
- Kararda Cumhurbaşkanının olağanüstü hal ilanı yetkisi ile TBMM'nin savaş ilanı ve olağanüstü yönetim usullerine ilişkin yetkilerinin ayrı olduğu vurgulanmaktadır.
- Maddenin 2017 değişikliğinden önceki metnine göre yapılan yorumlarda olağanüstü hal ilanının Cumhurbaşkanı ve TBMM arasında paylaşıldığı belirtilmektedir; bu yorum, değişiklik sonrası metinle uyumlu değildir ve madde metni üstündür.

### Nasıl ispat edilir?

- Olağanüstü hal ilanının dayanağı olan sebebin varlığını, ilanı yapan idare (Cumhurbaşkanlığı) ispat eder; ilanın gerekçesi Resmî Gazetede yayımlanan karar metninde gösterilmelidir.
- Olağanüstü hal ilanının Resmî Gazetede yayımlandığı ve aynı gün TBMM'ye sunulduğu, Resmî Gazete nüshası ve TBMM tutanağı ile ispatlanır.
- Süre uzatımının Cumhurbaşkanının talebiyle yapıldığı ve TBMM kararının bulunduğu, talep yazısı ve Meclis kararı ile ispatlanır; talebi olmayan uzatma geçersizdir.
- Kanun hükmünde kararnamenin üç ay içinde Meclis'te görüşülüp görüşülmediği, TBMM kayıtları ile ispatlanır; süre geçmişse kararnamenin kendiliğinden yürürlükten kalktığını ileri süren taraf bunu ispatlar.
- Savaş veya mücbir sebep nedeniyle Meclisin toplanamadığı iddiasını, kendisine dayanan taraf ispatlar ve bu hâlin varlığı somut delille gösterilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [2709 sayılı Kanun m.15](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-15): Olağanüstü hallerde temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasının ölçütlerini belirler. m.119/5 bu ölçütlere göre kanun çıkarılmasını emreder.
- [2709 sayılı Kanun m.104](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-104): Olağanüstü hal kararnamelerinin 104/17 ikinci cümlesindeki sınırlamalardan muaf olduğunu belirtir; m.119/4 bu muafiyete atıf yapar.
- [2709 sayılı Kanun m.92](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-92): Savaş hâlinin ilanı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin verilmesi TBMM yetkisindedir; m.119 olağanüstü hal ilanını ayrı bir yetki olarak düzenler.
- [2709 sayılı Kanun m.118](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-118): Milli Güvenlik Kurulunun görevlerini düzenler; olağanüstü hal kararlarının alınmasında danışma organı işlevi taşıyabilir, ancak m.119 bu konuda hüküm kurmaz.

## [Anayasa m.123 — İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-123)

Anayasa'nın 123. maddesi, idarenin kuruluş ve görevlerinin bir bütün olarak kanunla düzenlenmesi ilkesini, idarenin merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanmasını ve kamu tüzel kişiliğinin kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmasını düzenler. Madde, idare hukukunun kamu tüzel kişilerine ve idarenin yapısına ilişkin genel çerçevesini çizer ve kamu idaresinin tüm kuruluşlarına (merkezi idare, mahalli idareler, kamu kurumları) uygulanır. Madde, idarenin bütünlüğünü sağlayan hiyerarşi ve vesayet denetiminin ayrıntılı kurallarını düzenlemez (ilgili kanun ve idare hukuku kitapları). Kamu tüzel kişiliğinin kurulmasına ilişkin kanunların içeriğini, yerinden yönetim kuruluşlarının görev ve yetkilerini düzenlemez. Yönetmelik çıkarma yetkisini (m.124) ve idari eylem ve işlemlere karşı yargı yolunu (m.125) düzenlemez.

### İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İdarenin bütünlüğü**: İdarenin parçalı bir yapıda örgütlenmiş olmasına rağmen teşkilat ve faaliyet olarak tek bir bütün oluşturması ilkesidir. Bu bütünlük hiyerarşi ve vesayet denetimi yoluyla gerçekleştirilir.
- **Merkezden yönetim**: Kamu hizmetlerinin bakanlıklar biçiminde merkezde toplanması ve taşrada merkezin hiyerarşisine tabi il ve ilçe teşkilatlarınca yürütülmesi esasıdır.
- **Yerinden yönetim**: Bazı kamu hizmetlerinin merkezi idare teşkilatı dışında ve onun hiyerarşisine tabi olmayan, ayrı kamu tüzel kişilerince yürütülmesi esasıdır. Yer yönünden ve hizmet yönünden olmak üzere ikiye ayrılır.
- **Kamu tüzel kişiliği**: Kamu hukuku alanında hak ve borç sahibi olabilen, merkezi idareden ayrı tüzel kişilerdir. Madde bunun ancak kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulabileceğini öngörür.
- **Vesayet denetimi**: Merkezi idarenin, yerinden yönetim kuruluşları üzerinde kanunla belirlenmiş sınırlarda yaptığı denetimdir. Hiyerarşiden farklı olarak ayrı tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar üzerinde kurulur.

### İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği: hangi şartlar aranır?

- Bir idari kuruluşun kamu tüzel kişiliği taşıyabilmesi için bu kişiliğin kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle verilmiş olması gerekir.
- Kanunla veya kararnameyle kurulmayan bir kuruluşa kamu tüzel kişiliği tanınamaz; kamu tüzel kişiliğinin varlığı bu kurulma tekniğine bağlıdır.
- Kuruluş ve görevlerin kanunla düzenlenmiş olması gerekir; idarenin kuruluşu ve görevleri bir bütün olarak ele alınır.
- İdarenin kuruluş ve görevleri merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayandırılmış olmalıdır.

### İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği: hangi sonuçları doğurur?

- Kamu tüzel kişiliği kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmadıkça bir kuruluşa tanınamaz.
- Kamu tüzel kişileri kamu yararına faaliyet gösterir ve kamusal yetkilerle tek taraflı işlem tesis edebilir.
- Kamu tüzel kişilerinin kamulaştırma yetkisi vardır; ancak özel mülkiyete el atma karşılığında bedel ödenmesi gerekir.
- Kamu malları haczedilemez, kamulaştırılamaz, devredilemez, zamanaşımıyla kazanılamaz ve üzerinde sınırlı aynî hak kurulamaz.
- Merkezden yönetim ve yerinden yönetim esasına aykırı bir örgütlenme anayasal dayanaktan yoksun kalır.
- Kamu tüzel kişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmadığı sürece doğmaz.

### Merkezden yönetim ile yerinden yönetim arasındaki fark nedir?

- Merkezden yönetimde hizmetler bakanlıklar ve merkezin hiyerarşisine tabi taşra teşkilatınca yürütülür.
- Yerinden yönetimde hizmetler merkezi idare dışında, onun hiyerarşisine tabi olmayan ayrı kamu tüzel kişilerince yürütülür.

Sonuç: Merkezden yönetimde hiyerarşik denetim, yerinden yönetimde vesayet denetimi uygulanır.

### Yer yönünden yerinden yönetim ile hizmet yönünden yerinden yönetim arasındaki fark nedir?

- Yer yönünden yerinden yönetim, belli bir yerde oturanların yerel ihtiyaçlarını karşılayan mahalli idarelerdir (il özel idaresi, belediye, köy).
- Hizmet yönünden yerinden yönetim, belli bir uzmanlık alanında faaliyet gösteren kamu kurumlarıdır (üniversiteler, KİT'ler, SGK gibi).

Sonuç: Mahalli idarelerin organları mahalli seçimle gelir ve kuruluş esasları kanunla belirlenir; kamu kurumlarında ise uzmanlık ve ihtisas esas alınır.

### Anayasada yer alan kuruluş ile kamu tüzel kişiliğini anayasadan alan kuruluş arasındaki fark nedir?

- YÖK, RTÜK ve Kamu Denetçiliği Kurumu Anayasada düzenlenmiştir.
- TRT, üniversiteler, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları kamu tüzel kişiliğini doğrudan Anayasadan alır.

Sonuç: Anayasada adı geçen kuruluşların hepsi kamu tüzel kişiliğini Anayasadan almaz; YÖK, RTÜK ve Kamu Denetçiliği Kurumunun tüzel kişiliği kanunla verilmiştir.

### İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Anayasada adı geçen her kuruluşun kamu tüzel kişiliğini Anayasadan aldığını saymak; YÖK, RTÜK ve Kamu Denetçiliği Kurumunun tüzel kişiliği kanunla verilmiştir.
- Kamu kurumu ile düzenleyici ve denetleyici kurumu aynı kategoride değerlendirmek; düzenleyici kurumlarda idari vesayet bulunmadığı göz ardı edilir.
- Kamu tüzel kişiliğinin Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle de kurulabileceğini gözden kaçırmak; yalnız kanunla kurulabileceğini sanmak.
- Yerinden yönetim ile merkezden yönetimi karıştırmak; yerinden yönetim kuruluşlarına hiyerarşik değil vesayet denetimi uygulandığını unutmak.
- Kanunla kurulmuş bir kuruluşun kamu kurumu niteliği taşıdığını otomatik kabul etmek; kurumun belli bir kamu hizmeti üretmek üzere kurulup kurulmadığına bakılmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Anayasa'nın 123. maddesi, kamu tüzel kişiliği sahibi kuruluşların kanunla kurulması gerektiğini gerekçe göstererek, kanunla tüzel kişilik tanınmamış yapıların kamu tüzel kişisi sayılamayacağı yönünde yorumlanmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/996 E., 2024/360 K., 03.07.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2023/181 E., 2023/1156 K., 29.11.2023)
- Yüksek mahkeme kararlarında, vakıf ve benzeri yapıların kamu tüzel kişiliği sahibi sayılıp sayılamayacağı tartışılırken 123. madde kamu tüzel kişiliğinin kurulma biçimini belirleyen temel ölçüt olarak kullanılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/729 E., 2025/382 K., 18.06.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2023/597 E., 2023/1157 K., 29.11.2023)
- Kararlarda 123. madde, idarenin bütünlüğü ilkesinin ve bu ilkeyi sağlayan vesayet denetiminin dayanağı olarak anılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/997 E., 2024/361 K., 03.07.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2023/999 E., 2024/362 K., 03.07.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Kamu tüzel kişiliğinin varlığını ileri süren taraf, bu kişiliğin kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle verildiğini kuruluş kanununu veya kararnameyi göstererek ispatlar.
- Bir kuruluşun Anayasadan kamu tüzel kişiliği aldığını iddia eden taraf, ilgili Anayasa hükmünü gösterir; Anayasa metninde adı geçmeyen kuruluşlarda bu iddia ispatlanamaz.
- Kamu tüzel kişiliğinin kanunla tanındığı iddiası kanun metniyle ispatlanır; kanunun açıkça yetki vermediği kuruluşlarda tüzel kişilik varsayılamaz.
- Kamu malı niteliğinin ileri sürüldüğü hallerde, malın kamu tüzel kişisi adına ve kamu hizmetine tahsisli olduğunu gösteren belge ve fiili kullanım delilleri esas alınır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [2709 sayılı Kanun m.127](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-127): Mahalli idarelerin kuruluş esasları, organları ve merkezi idarenin mahalli idareler üzerindeki denetimi bakımından 123. maddenin yerinden yönetim ilkesinin uygulamasını tamamlar.
- [2709 sayılı Kanun m.124](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-124): Kamu tüzel kişilerinin ve bakanlıkların yönetmelik çıkarma yetkisini düzenler; kamu tüzel kişiliği taşıyan kuruluşların düzenleyici işlem yapabilmesinin dayanağıdır.
- [2709 sayılı Kanun m.125](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-125): İdarenin kuruluş ve görevlerine bağlı olarak tesis ettiği işlemlere karşı yargı yolunu açar; yerinden yönetim kuruluşlarının işlemleri de bu kapsamdadır.

## [Anayasa m.124 — Yönetmelikler](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-124)

Anayasa'nın 124. maddesi, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin yönetmelik çıkarma yetkisinin kaynağını, konusunu ve sınırını düzenler; hangi yönetmeliklerin Resmî Gazete'de yayımlanacağının kanunla belirlenmesini öngörür. Madde, kendi görev alanını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak amacına bağlı, üst normlara aykırı olmayan düzenleyici işlemler bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: yönetmeliklerin yürürlük tarihi ve yayım tarihinin belirlenmesi (m.124 metninde yer alan ancak yürürlüğe giriş usulü sonraki düzenlemelerde yer alan kurallar), yönetmeliklere karşı açılacak iptal davasının görev ve yargı yolu kuralları (m.125), Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin çıkarılma koşulları (m.104 ve m.148 gibi yetki maddeleri) ve yönetmeliklerin Resmî Gazete'de yayım usulü ayrıntıları.

### Yönetmelikler: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Yönetmelik**: Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak amacıyla çıkardığı, genel, soyut ve sürekli nitelikte kişilik dışı düzenleyici işlemdir. Yönetmelik, kanuna ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesine dayanmak zorundadır.
- **Görev alanını ilgilendiren kanun**: Yönetmelik çıkaracak makamın yetki alanına giren, uygulanması için yönetmelik gerekebilecek kanun hükmüdür. Yetki alanı dışındaki bir kanun yönetmeliğin dayanağı olamaz.
- **Aykırı olmama şartı**: Yönetmeliğin üst normlara, yani Anayasaya, kanuna ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesine uygun olması gerektiğini ifade eder. Aykırılık hâlinde yönetmelik hukuka aykırı olur.

### Yönetmelikler: hangi şartlar aranır?

- Yönetmeliği çıkaracak makamın Cumhurbaşkanı, bakanlıklar veya kamu tüzel kişisi olması gerekir; yetki, madde metninde sayılan makamlarla sınırlıdır.
- Yönetmelik, makamın kendi görev alanını ilgilendiren bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin uygulanmasını sağlamak amacını taşımalıdır.
- Yönetmelik, dayandığı kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesine aykırı olmamalıdır.
- Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazete'de yayımlanacağı kanunla belirlenmelidir; bu belirleme yapılmadan yayım zorunluluğu doğmaz.
- Bir kanunla ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle daha önce düzenlenmemiş bir alanda yönetmelik çıkarılamaz; yönetmeliğin sebep unsuru bir kanun veya kararnamedir.

### Yönetmelikler: hangi sonuçları doğurur?

- Yönetmelik, kendi görev alanını ilgilendiren kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin uygulanmasını sağlamak amacıyla çıkarılabilir.
- Bir kanunla ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenmemiş bir alanda yönetmelik çıkarılamaz.
- Üst normlara aykırı yönetmelik hukuka aykırı olur ve iptal davasına konu olabilir.
- Cumhurbaşkanlığı yönetmelikleri Resmî Gazete'de yayımlanır; diğer yönetmeliklerden yayım kapsamına girenler kanunla belirlenir.
- Yönetmeliklerin yürürlüğe girişi ve yayım usulü, madde metninde ayrıntılı düzenlenmediği için ilgili kanunlara göre belirlenir.

### Cumhurbaşkanı yönetmeliği ile diğer yönetmelikler arasındaki fark nedir?

- Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan yönetmelikler Cumhurbaşkanınca imzalanır.
- Bakanlık veya kamu tüzel kişisi yönetmelikleri Cumhurbaşkanı tarafından imzalanmak zorunda değildir.

Sonuç: İmza makamı farklılaşır; Cumhurbaşkanı yönetmeliği Cumhurbaşkanı imzasını taşır.

### Yönetmelikler: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Eski metindeki "Başbakanlık" ve "tüzük" ifadelerini güncel metne uygulamak; 6771 sayılı değişiklikten sonra yetki Cumhurbaşkanına geçmiştir.
- Kanuna dayanmayan bir alanda idarenin kendi yetkisiyle muhtar yönetmelik çıkarabileceğini varsaymak; Türk hukukunda bu yetki yoktur.
- Her yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlanmak zorunda olduğunu kabul etmek; yayım zorunluluğu yalnızca kanunla belirlenen yönetmelikler için geçerlidir.
- TBMM Başkanlığının yönetmeliğini kanuna dayanma şartı olmadan değerlendirmek; bu makamın yetkisi kanuna dayanmayı gerektirir.
- Yönetmelik ile tüzüğü karıştırmak; tüzük yeni sistemde çıkarılamaz, yalnızca mevcut tüzükler yürürlükte kalır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yönetmeliğin dayanağı olan kanunun ya da kararnamenin yürürlükte olması ve yönetmeliğin bu hükümle bağlı kalması aranmaktadır. (2. Daire, 2021/1129 E., 2024/3191 K., 23.05.2024; 2. Daire, 2021/1862 E., 2022/6693 K., 21.12.2022; 8. Daire, 2022/3574 E., 2025/5722 K., 16.06.2025)
- Tüzük yerine Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ifadesi geçen alıntılar, 6771 sayılı değişiklikten önceki metni yorumlamaktadır; uygulamada güncel metnin esas alındığı görülmektedir. (8. Daire, 2022/3574 E., 2025/5722 K., 16.06.2025; 8. Daire, 2022/2521 E., 2023/994 K., 02.03.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Yönetmeliğin dayanağının bir kanun ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesi olduğunu ve aykırılık bulunmadığını iddia eden idare, bu dayanağı göstermekle yükümlüdür.
- Yönetmeliğin üst normlara aykırı olduğunu ileri süren davacı, aykırılığı somut hükümlerle ortaya koymalıdır.
- Yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlanması gereken hâllerde yayım bilgisi, resmî belge ile ispatlanır.
- Yönetmeliğin çıkarıldığı makamın yetkisi, kuruluş kanunu ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi gibi yazılı kaynaklarla belirlenir.

## [Anayasa m.125 — Yargı yolu](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-125)

Anayasa m.125, idarenin eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu ilkesini, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz, şartlaşma ve sözleşmelerde tahkimin öngörülebilmesini, Yüksek Askeri Şûra kararlarından bazılarının yargı denetimi dışında tutulmasını, idari işlemlerde dava süresinin başlangıcını, yargı denetiminin sınırlarını, yürütmenin durdurulması koşullarını ve idarenin zarar sorumluluğunu düzenler. Maddenin kapsamı idari eylem ve işlemler ile bunlara karşı açılan yargı yoludur. Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemlerin yargı denetimine ilişkin ayrıntılar bu maddede yer alan 2. fıkra dışında bırakılmıştır. Maddenin düzenlemediği konular: idare mahkemelerinin görev ve yetki kuralları (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu), dava açma süresinin ayrıntılı hesabı ve yürütmenin durdurulması talebinin usulü (2577 sayılı Kanun), kamu görevlilerinin kişisel sorumluluğu ile idarenin rücu hakkı (6523 sayılı... ve ilgili mevzuat) ve yargılamanın yenilenmesi ile Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisi (m.153 ve ilgili kanun maddeleri) bu maddenin dışında kalır.

### Yargı yolu: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Yargı yolu**: İdarenin eylem ve işlemlerinin yargı organı önünde denetlenebilmesi imkânıdır. Anayasa bu yolun her türlü eylem ve işlem için açık olmasını kural olarak koymuştur.
- **Yerindelik denetimi**: Yargı organının idarenin bir işlemini yalnızca uygun veya yararlı bulmadığı için denetlemesidir. Yargı yetkisi bu denetimi yapamaz; yalnızca hukuka uygunluk denetimi yapabilir.
- **Hukuka uygunluk denetimi**: İdari eylem ve işlemin kanuna, şekil ve esasa uygunluğunun yargı tarafından incelenmesidir. Takdir yetkisi kapsamındaki bir işlemde, takdirin hukuka aykırı kullanılıp kullanılmadığı bu denetimin konusudur.
- **Yürütmenin durdurulması**: Telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde, işlemin uygulanmasının geçici olarak durdurulmasıdır.
- **İlişik kesme kararı**: Kamu görevlisinin kamu hizmetiyle bağının sona erdirilmesine yönelik idari karardır. Maddede Yüksek Askeri Şûra kararları bakımından terfi işlemleri ve kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma dışındaki ilişik kesme kararlarının yargı yolu açıktır.
- **Yazılı bildirim**: İdari işleme karşı dava süresinin başladığı andır. Süre, işlemin ilgiliye yazılı olarak bildirildiği tarihten itibaren işler.

### Yargı yolu: hangi şartlar aranır?

- Dava konusu bir idari eylem ya da işlem bulunmalıdır; yargı yolu bu eylem ve işlemler için açıktır.
- Yüksek Askeri Şûra kararı söz konusuysa, karar terfi işlemi veya kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma niteliğinde olmamalı, ilişik kesme kararı olmalıdır.
- İdari işlemin dava konusu yapılabilmesi için süre, yazılı bildirim tarihinden başlamalıdır.
- Yargı denetimi hukuka uygunluk ile sınırlı kalmalı; işlemin yerindeliği denetlenmemelidir.
- Yargı kararı, idarenin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun görevini yerine getirmesini kısıtlayacak nitelikte olmamalı; idari eylem veya işlem niteliği taşımamalı ve takdir yetkisini kaldırmamalıdır.
- Yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zararın doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte gerçekleşmelidir ve karar gerekçeli verilmelidir.
- Olağanüstü hâller, seferberlik ve savaş hâlinde kanun, yürütmenin durdurulması kararını ayrıca sınırlayabilir.
- Tahkim yoluna gidilecekse, uyuşmazlık kamu hizmetiyle ilgili imtiyaz, şartlaşma veya sözleşmeden doğmalı; milletlerarası tahkim için yabancılık unsuru bulunmalıdır.

### Yargı yolu: hangi sonuçları doğurur?

- İdari eylem ve işlemlere karşı yargı yolu açıktır; hiçbir idari işlem, yargı denetiminin dışında kalamaz.
- Yüksek Askeri Şûra'nın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma dışındaki ilişik kesme kararlarına karşı dava açılabilir.
- Yüksek Askeri Şûra'nın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma kararlarına karşı yargı yolu kapalıdır.
- Yargı, idari işlemi yerindelik gerekçesiyle iptal edemez; yalnızca hukuka aykırılık gerekçesiyle iptal edebilir.
- Yargı kararı, idarenin yerine geçen bir işlem niteliği taşıyamaz ve takdir yetkisini kaldıramaz.
- Telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte bulunmazsa yürütmenin durdurulmasına karar verilemez.
- Olağanüstü hâl, seferberlik ve savaş hâlinde kanun, yürütmenin durdurulması kararını sınırlayabilir.
- İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.

### Genel yargı yolu ile yüksek Askeri Şûra kararları arasındaki fark nedir?

- Yüksek Askeri Şûranın terfi işlemleri ve kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma dışındaki ilişik kesme kararları, yargı denetimine açıktır.
- Terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma kararları yargı denetimi dışındadır.

Sonuç: Bu iki karar türüne karşı dava açılamaz; diğer ilişik kesme kararlarına karşı dava açılabilir.

### Milli tahkim ile milletlerarası tahkim arasındaki fark nedir?

- Kamu hizmetiyle ilgili imtiyaz, şartlaşma ve sözleşmelerde milli tahkim öngörülebilir.
- Milletlerarası tahkime yalnızca yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar için gidilebilir.

Sonuç: Tamamen yerel bir uyuşmazlık milletlerarası tahkime götürülemez.

### Hukuka uygunluk denetimi ile yerindelik denetimi arasındaki fark nedir?

- Yargı, idari işlemin hukuka uygun olup olmadığını inceleyebilir.
- Yargı, işlemin uygun veya yerinde olup olmadığını değerlendiremez.

Sonuç: Mahkeme işlemi yerinde bulmadığı için iptal edemez; yalnızca hukuka aykırılık nedeniyle iptal edebilir.

### Yürütmenin durdurulması ile iptal arasındaki fark nedir?

- Yürütmenin durdurulması kararı, telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık koşullarına bağlıdır.
- İptal kararı, işlemin hukuka aykırılığının saptanmasına dayanır.

Sonuç: Durdurma geçici bir tedbirdir; iptal kararı ise işlemin hukuka aykırı olduğunu tespit eder.

### Yargı yolu: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Yerindelik denetimi ile hukuka uygunluk denetimini karıştırmak; mahkemenin işlemi yerinde bulmadığı için iptal edebileceğini sanmak.
- Yüksek Askeri Şûra kararlarının tümünü yargı dışı saymak; istisnanın yalnızca terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma olduğunu gözden kaçırmak.
- Dava süresini maddede sayılı bir süre gibi hesaplamak; maddede süre sayısı yer almaz, başlangıç yazılı bildirim tarihidir.
- Yürütmenin durdurulması koşullarını tek tek aramak; oysa iki koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir.
- Milletlerarası tahkimi yerel uyuşmazlıklar için öngörmek; yabancılık unsuru yoksa bu yol kullanılamaz.
- Yazılı bildirim olmadan süreyi işlemin tarihinden veya öğrenme tarihinden başlatmak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kararların ortak yaklaşımı, yargı yolu bakımından idari işlem niteliği taşıyan eylemlerin yargı denetimine açık olduğu ve sorumluluk sorununun ayrı değerlendirilmesi gerektiği yönündedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/1986 E., 2026/1624 K., 01.04.2026; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/1257 E., 2025/1574 K., 17.09.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2025/313 E., 2025/1250 K., 10.07.2025)
- Hizmet kusuruna dayalı tazminat davalarında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu esasının uygulandığı görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/1986 E., 2026/1624 K., 01.04.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/1573 E., 2025/2008 K., 14.05.2025)
- Haksız fiilden doğan alacak ve itirazın iptali uyuşmazlıkları, m.125 kapsamındaki idari yargı denetiminin dışındaki uyuşmazlıklar olarak değerlendirilmiştir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/2211 E., 2025/2846 K., 14.07.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Dava konusu işlemin idari eylem ya da işlem niteliği taşıdığını ve yargı yolunun açık olduğunu ileri süren taraf, bu niteliği ilgili belge ile ispatlamalıdır.
- Yüksek Askeri Şûra kararına karşı dava açan kişi, kararın terfi veya kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma niteliğinde olmadığını, ilişik kesme kararı olduğunu belgeyle göstermelidir.
- Dava süresinin başlangıcını iddia eden taraf, işlemin yazılı bildirim tarihini tebliğ belgesiyle ispatlamalıdır; tebliğin bulunmaması hâlinde süre başlangıcı tartışmalı kalır.
- Yürütmenin durdurulması talep eden taraf, telafisi güç veya imkânsız zararı ve işlemin açık hukuka aykırılığını birlikte ispatlamalıdır.
- İdarenin kendi eylem ve işleminden doğan zarar iddiasında, zararın ve işlemle nedensellik bağının ispatı davacıya aittir; idare, zararın oluşmadığını ya da işlemle bağlantılı olmadığını savunabilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [2709 sayılı Kanun m.36](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-36): Hak arama hürriyeti güvencesi; m.125'teki yargı yolu güvencesinin temelini oluşturur.
- [2709 sayılı Kanun m.124](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-124): Yönetmelik düzenlemeleri idari işlem niteliğinde olduğu için m.125'teki yargı denetimine tabidir.
- [2709 sayılı Kanun m.153](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-153): Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının etkisini düzenler; m.125 ile birlikte yargısal denetimin sınırlarını tamamlar.
- [2709 sayılı Kanun m.105](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-105): Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler bakımından m.125/2'deki istisna ile ilişkilidir.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| beş yıldır | [m.116](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-116) | Bu şekilde seçilen Meclis ve Cumhurbaşkanının görev süreleri de beş yıldır. |
| altı ayı | [m.119](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-119) | (Değişik: 21/1/2017-6771/12 md.) Cumhurbaşkanı; savaş, savaşı gerektirecek bir durumun başgöstermesi, seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma, ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya… |
| dört ayı | [m.119](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-119) | Cumhurbaşkanının talebiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi her defasında dört ayı geçmemek üzere süreyi uzatabilir. |
| dört aylık | [m.119](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-119) | Savaş hallerinde bu dört aylık süre aranmaz. |
| üç ay | [m.119](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-119) | Savaş ve mücbir sebeplerle Türkiye Büyük Millet Meclisinin toplanamaması hâli hariç olmak üzere; olağanüstü hal sırasında çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri üç ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülür ve karara bağlanır. |

## Konuda geçen kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2025/283 E., 2025/772 K., 03.12.2025 (m.125)
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/729 E., 2025/382 K., 18.06.2025 (m.123)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/996 E., 2024/360 K., 03.07.2024 (m.123)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/997 E., 2024/361 K., 03.07.2024 (m.123)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/999 E., 2024/362 K., 03.07.2024 (m.123)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/181 E., 2023/1156 K., 29.11.2023 (m.123)
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/597 E., 2023/1157 K., 29.11.2023 (m.123)
- 8. Daire, 2022/3574 E., 2025/5722 K., 16.06.2025 (m.124)
- 2. Daire, 2021/1129 E., 2024/3191 K., 23.05.2024 (m.124)
- 2. Daire, 2021/3502 E., 2024/1220 K., 27.02.2024 (m.124)
- 8. Daire, 2022/2521 E., 2023/994 K., 02.03.2023 (m.124)
- 2. Daire, 2021/1862 E., 2022/6693 K., 21.12.2022 (m.124)
- 2. Daire, 2021/9923 E., 2022/5872 K., 23.11.2022 (m.124)
- İkinci Bölüm, 2021/31595 E., 19.07.2023 (m.118)
- İkinci Bölüm, 2021/32118 E., 29.03.2023 (m.118)
- Genel Kurul, 2021/30714 E., 15.02.2023 (m.118)
- Genel Kurul, 2021/32082 E., 26.01.2023 (m.118)
- Genel Kurul, 2021/30753 E., 26.01.2023 (m.118)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/1986 E., 2026/1624 K., 01.04.2026 (m.125)
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/1257 E., 2025/1574 K., 17.09.2025 (m.125)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/2211 E., 2025/2846 K., 14.07.2025 (m.125)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2025/313 E., 2025/1250 K., 10.07.2025 (m.125)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/1573 E., 2025/2008 K., 14.05.2025 (m.125)

---

Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 21.01.2017 (m.116).
Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/bakanlar-kurulu-milli-savunma-ve-idare