---
title: "Sözleşmeden doğan borç ilişkileri, öneri ve kabul — Borçlar Hukuku Genel Hükümler konu anlatımı"
course: "Borçlar Hukuku Genel Hükümler"
law: "Türk Borçlar Kanunu"
articles: "TBK m.1–11"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/ikinci-derecedeki-noktalar-oneri-ve-kabul"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Sözleşmeden doğan borç ilişkileri, öneri ve kabul

Borçlar Hukuku Genel Hükümler › Genel hükümler › Borç ilişkisinin kaynakları › Sözleşmeden doğan borç ilişkileri — [Borçlar Hukuku Genel Hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler)

## Kısaca

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 1. maddesi, sözleşmenin kuruluşunun temel unsurunu, yani tarafların iradelerinin karşılıklı ve birbirine uygun açıklamasını düzenler ve irade açıklamasının açık veya örtülü olabileceğini belirtir. TBK m.2, sözleşmenin kurulması bakımından esaslı noktalar ile ikinci derecedeki noktalar arasındaki ayrımı ve bu ayrıma bağlı olarak tarafların ikinci derecedeki noktalarda uyuşmamasının sonucunu düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Türk Borçlar Kanunu m.1–11 hükümlerini kapsar: ikinci derecedeki noktalar, süreli öneri, örtülü kabul, ısmarlanmayan şeyin gönderilmesi, bağlayıcı olmayan öneri ve herkese açık öneri, ilan yoluyla ödül sözü verme, önerinin ve kabulün geri alınması, hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmenin hüküm anı.

- [TBK m.1](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-1)
- [TBK m.2 — İkinci derecedeki noktalar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-2)
- [TBK m.3 — Süreli öneri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-3)
- [TBK m.4](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-4)
- [TBK m.5](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-5)
- [TBK m.6 — Örtülü kabul](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-6)
- [TBK m.7 — Ismarlanmayan şeyin gönderilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-7)
- [TBK m.8 — Bağlayıcı olmayan öneri ve herkese açık öneri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-8)
- [TBK m.9 — İlan yoluyla ödül sözü verme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-9)
- [TBK m.10 — Önerinin ve kabulün geri alınması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-10)
- [TBK m.11 — Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmenin hüküm anı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-11)

## [TBK m.1](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-1)

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 1. maddesi, sözleşmenin kuruluşunun temel unsurunu, yani tarafların iradelerinin karşılıklı ve birbirine uygun açıklamasını düzenler ve irade açıklamasının açık veya örtülü olabileceğini belirtir. Hüküm, Türk Borçlar Kanunu kapsamındaki sözleşmelerin kurulmasında ve genel olarak tüm borç doğuran sözleşmelerde uygulanır. Madde, sözleşmenin şekil şartlarını, irade sakatlıklarını (yanılma, aldatma, korkutma), sözleşmenin geçerlilik koşullarını ve sözleşme türlerine özgü kuralları düzenlemez; bunlar sırasıyla ilgili şekil, irade sakatlığı ve geçerlilik hükümlerinde (örneğin TBK m.23 vd. ve m.30 vd.) yer alır.

### m.1: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Sözleşme**: Tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarıyla kurulan hukuki işlemdir. Madde, sözleşmeyi soyut bir kavram olarak ele alır; belirli sözleşme tiplerinin özel hükümlerini kapsamaz.
- **İrade açıklaması**: Bir kişinin iç iradesini dış dünyaya yansıtan davranışıdır. Açık olabileceği gibi örtülü de olabilir; yani sözlü, yazılı veya işaretle yapılan açıklamalar kadar, davranışlardan çıkarılan sonuçlar da irade açıklaması sayılabilir.
- **Karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamaları**: Bir tarafın öneri, diğer tarafın kabul niteliğindeki açıklamalarının birbirini karşılaması durumudur. Tek taraflı bir irade beyanı bu anlamda sözleşme kurmaz; iki açıklamanın içerik bakımından uyuşması gerekir.
- **Örtülü irade açıklaması**: Doğrudan ifade edilmemiş, ancak davranıştan veya durumdan anlaşılan irade açıklamasıdır. Örtülü açıklamanın varlığı, davranışın sözleşme kurma iradesi taşıdığının ortaya konulmasına bağlıdır.

### m.1: hangi şartlar aranır?

- Tarafların birbirinden bağımsız olarak değil, karşılıklı irade açıklamalarıyla hareket etmesi gerekir.
- Açıklamalar birbirine uygun olmalıdır; yani öneri ile kabul içerik bakımından örtüşmelidir.
- İrade açıklaması açık veya örtülü olabilir; örtülü açıklamada davranışın sözleşme kurma iradesini gösterdiği ortaya konulmalıdır.
- Taraflar sözleşmenin kurulmasını isteyerek açıklamalarda bulunmalıdır; yalnızca iç iradenin varlığı yetmez.

### m.1: hangi sonuçları doğurur?

- Taraflar karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarında bulunduğunda sözleşme kurulmuş olur.
- İrade açıklaması örtülü ise davranışın sözleşme kurma iradesini gösterdiği anlaşılırsa sözleşme kurulmuş sayılır.
- Tek taraflı açıklamalar veya henüz birbirine uymayan öneri ve kabul, sözleşmenin kurulmasına yetmez.
- Kurulan sözleşmenin geçerli olup olmadığı bu maddeyle değil, geçerlilik ve irade sakatlığı hükümleriyle belirlenir.

### Açık irade açıklaması ile örtülü irade açıklaması arasındaki fark nedir?

- Açık açıklama, iradenin sözlü, yazılı veya işaretle doğrudan ifade edilmesidir.
- Örtülü açıklama, iradenin davranış veya durumdan anlaşılmasıdır ve doğrudan ifade edilmemiştir.

Sonuç: Her iki açıklama türü de sözleşmeyi kurabilir; örtülü açıklamada iradenin varlığı, davranışın yorumlanmasıyla belirlenir.

### Sözleşmenin kurulması ile sözleşmenin geçerliliği arasındaki fark nedir?

- Madde 1, sözleşmenin ne zaman ve nasıl kurulduğunu, yani iradelerin birleşmesini düzenler.
- Geçerlilik ise irade sakatlığı, şekil ve kanuna aykırılık gibi koşulları kapsar ve bu madde kapsamında değildir.

Sonuç: Sözleşme kurulmuş olsa bile geçersiz olabilir; kurulma ile geçerlilik ayrı değerlendirilir.

### Genel sözleşme kavramı ile belirli sözleşme tipi arasındaki fark nedir?

- Madde 1, soyut olarak sözleşme kavramını ve kuruluşunu düzenler.
- Satış, kira, eser gibi belirli sözleşme tipleri kendi özel hükümlerine tabidir.

Sonuç: Belirli tiplerin özel kuralları öncelikle uygulanır; genel kurallar ise boşluk doldurma ölçüsünde geçerlidir.

### m.1: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Sözleşmenin kurulması ile geçerliliğini karıştırmak; kurulan bir sözleşmenin irade sakatlığı nedeniyle geçersiz olabileceğini göz ardı etmek.
- Örtülü irade açıklamasını, sadece sessizliği veya sıradan bir davranışı yeterli sayarak kabul etmek; davranışın sözleşme kurma iradesini gösterip göstermediğini incelememek.
- Madde 1'i belirli sözleşme tipinin kuruluş şartlarının tamamı gibi okumak; tipe özgü şekil ve unsurların ayrıca aranması gerektiğini göz ardı etmek.
- Tek taraflı bir açıklamayı karşı tarafın kabulü olmadan sözleşme saymak.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Davacının sözleşme kurulduğunu ispat etmek için yazılı belge yerine e-posta yazışmasını delil göstermesi, mahkemece irade uyuşmasının değerlendirilmesi konusu yapılmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 2021/2069 E., 2025/371 K., 16.04.2025)
- Yanılma gibi irade sakatlığı iddiaları, sözleşmenin kurulmasından ayrı olarak ve geçerlilik açısından incelenmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/814 E., 2023/268 K., 29.03.2023)
- Yürürlük tarihinden önce kurulan işlemlerin hangi kanuna tabi olacağı, geçiş hükmüne göre belirlenmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2018/539 E., 2018/1548 K., 20.12.2018; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2024/193 E., 2026/397 K., 05.03.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Sözleşmenin kurulduğunu iddia eden taraf, karşılıklı irade açıklamalarının varlığını ve birbirine uygunluğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Yazılı belge, e-posta yazışması ve tanık beyanı gibi deliller kullanılabilir; yazılı delil bulunması ispatı kolaylaştırır.
- Örtülü irade açıklaması iddia edilirse, davranışın sözleşme kurma iradesini gösterdiği ispat edilmelidir.
- Karşı taraf sözleşmenin kurulmadığını veya irade uyuşmazlığı bulunduğunu savunursa, bu savunmayı kendisi ispatlamalıdır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 2021/2069 E., 2025/371 K., 16.04.2025)

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 6098 m.23: Sözleşmenin kurulmasının ardından, kanunun aradığı şekil şartlarını ve bunların sonucunu düzenleyen hükümdür; kuruluş ile şekil ayrımını gösterir.
- 6098 m.30: Yanılma nedeniyle irade sakatlığını düzenler; kurulan sözleşmenin sonradan iptal edilebilmesi için bu hükme bakılır.

## [TBK m.2 — İkinci derecedeki noktalar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-2)

Madde, sözleşmenin kurulması bakımından esaslı noktalar ile ikinci derecedeki noktalar arasındaki ayrımı ve bu ayrıma bağlı olarak tarafların ikinci derecedeki noktalarda uyuşmamasının sonucunu düzenler. Madde, tarafların irade beyanlarının uygunluğunu sözleşmenin kurulması bakımından ölçer ve sözleşmenin şekline ilişkin hükümleri saklı tutar. Hüküm, tüm sözleşme ilişkileri bakımından genel olarak uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: sözleşmenin şekil şartları ve şekle aykırılık sonuçları (m.12 ve devamı), tamamlayıcı yorum ve boşluk doldurma yöntemleri (m.19 ve ilgili yorum ilkeleri), sözleşmenin irade bozukluğu nedeniyle iptali (m.30 vd.) ve sözleşmenin yorumu (m.19).

### İkinci derecedeki noktalar: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Esaslı nokta**: Sözleşmenin kurulabilmesi için tarafların üzerinde uyuşmak zorunda oldukları noktalardır. Bunlar objektif esaslı noktalar (sözleşme tipinin zorunlu unsurları) ve sübjektif esaslı noktalar (taraflardan birinin ya da ikisinin esaslı olarak belirlediği noktalar) olarak ikiye ayrılır.
- **Objektif esaslı nokta**: Kanundaki sözleşme tanımında yer alan zorunlu unsurlardır; sözleşmenin tipini belirleyen asgari içeriktir. İsimsiz sözleşmelerde bu noktalar sözleşmenin mana ve niteliğinden anlaşılır.
- **Sübjektif esaslı nokta**: Objektif olarak ikinci derecede olmakla birlikte tarafların ya da birinin sözleşmede düzenlenmesini istediği noktadır. Sadece bir tarafın bu yönde isteği bile sözleşmenin kurulmasını koşullandırır.
- **İkinci derecedeki (yan) nokta**: Esaslı nokta niteliği taşımayan, sözleşmenin tali unsurlarıdır. Taraflar bunlarda anlaşmasalar veya ileriye bıraksalar da sözleşme kurulmuş sayılır; uyuşmazlık halinde hâkim işin özelliğine göre karar verir.
- **Sözleşmenin şekli**: Kanunun sözleşmenin geçerliliği için aradığı biçim koşuludur. Madde, bu tür şekil hükümlerini saklı tutarak esaslı nokta ayrımının şekil kurallarına halel getirmediğini belirtir.

### İkinci derecedeki noktalar: hangi şartlar aranır?

- Taraflar sözleşmenin objektif ve sübjektif esaslı noktalarında birbirine uygun irade beyanında bulunmalıdır.
- Taraflar esaslı noktalarda uyuşmuş olsalar bile, uyuşmazlığın hangi noktalarda kaldığı ayrıca belirlenmelidir; esaslı noktalar dışındaki hususlar hakkında uygunluk aranmaz.
- İkinci derecedeki bir noktada uyuşulamamışsa ve taraflar bu noktayı ileriye de bırakmamışlarsa, o noktanın sözleşmede yer alması taraflardan yalnızca birinin isteğine bağlı olarak sözleşmenin kurulmasını engeller.
- Sözleşmenin kanunda öngörülen şekle tabi olduğu hallerde, esaslı noktalarda uyuşma bu şekil koşulunun yerini tutmaz; şekle ilişkin hükümler saklıdır.

### İkinci derecedeki noktalar: hangi sonuçları doğurur?

- Esaslı noktalarda uyuşulmuşsa, ikinci derecedeki noktalar üzerinde durulmamış olsa bile sözleşme kurulmuş sayılır.
- İkinci derecedeki noktada uyuşulamazsa ve taraflar bu noktayı ileriye bırakmamışsa, hâkim uyuşmazlığı işin özelliğine göre karara bağlar.
- Esaslı noktalarda uyuşmazlık varsa sözleşme kurulmamış olur ve taraflar arasında geçerli bir sözleşme ilişkisi doğmaz.
- Kanunun şekil koşulu aradığı sözleşmelerde, esaslı noktalarda uyuşma tek başına geçerlilik için yeterli değildir; şekle ilişkin hükümler uygulanır.
- Madde emredici niteliktedir: hâkimin ikinci derecedeki noktaları işin özelliğine göre çözme yetkisi, taraflar aksini kararlaştırsa da bu yetkiyi kaldırmaz; bu yetki tarafların ileride belirlemesine bağlı yan noktalar bakımından da işler.

### Objektif esaslı nokta ile sübjektif esaslı nokta arasındaki fark nedir?

- Objektif esaslı nokta, kanunun sözleşme tanımında zorunlu sayığı unsurdur ve sözleşme tipini belirler.
- Sübjektif esaslı nokta, objektif olarak ikinci derecede olan bir noktanın tarafların iradesiyle esaslı hale getirilmiş halidir.

Sonuç: Her iki tür de uyuşulmadan sözleşme kurulmaz; ancak sübjektif esaslı noktada taraflar bu noktayı ileriye bırakamazlar.

### Objektif yan nokta ile sübjektif yan nokta arasındaki fark nedir?

- Objektif yan nokta, taraflarca hiç görüşülmemiş ve kanunun tamamlayıcı kurallarıyla belirlenen ikinci derecedeki noktadır.
- Sübjektif yan nokta, taraflarca görüşülmüş ancak esaslı hale getirilmemiş noktadır.

Sonuç: Objektif yan noktada uyuşmazlık halinde hâkim tamamlayıcı hukuk kuralları ve boşluk doldurma yoluyla çözüm getirir; sübjektif yan noktada da ikinci fıkra uygulanır ve hâkim işin özelliğine bakar.

### Yan nokta üzerinde hiç görüşülmeme ile yan nokta üzerinde görüşülüp uyuşulamama arasındaki fark nedir?

- Taraflar hiç görüşmemişlerse sözleşme yine kurulmuş sayılır.
- Taraflar görüşmüş ve anlaşamamış, ileri belirlemeyi de kararlaştırmamışlarsa, bu nokta sübjektif esaslı nokta sayılır.

Sonuç: İlk halde sözleşme kurulur ve boşluk kanunla doldurulur; ikinci halde sözleşme kurulmaz.

### İkinci derecedeki noktalar: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Esaslı noktalar ile ikinci derecedeki noktaları karıştırmak; sübjektif esaslı noktayı yan nokta sayarak sözleşmenin kurulduğunu kabul etmek.
- Sübjektif esaslı nokta ile objektif yan noktayı aynı hukuki rejime tabi tutmak; ilkinde uyuşmazlık sözleşmeyi kurulmamış kılar, ikincisinde hâkim karar verir.
- Taraflarca ileriye bırakılmış bir yan noktayı hâkimin çözeceğini varsaymak; ileriye bırakılan noktada taraflar ayrıca uyuşmalıdır.
- İkinci fıkrayı, esaslı noktalarda uyuşmazlık bulunan hallere uygulamak; bu fıkra yalnızca ikinci derecedeki noktalar için geçerlidir.
- Şekle tabi sözleşmelerde esaslı noktalarda uyuşmanın geçerlilik için yeterli olacağını düşünmek; üçüncü fıkra şekil hükümlerini saklı tutar.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Sözleşme kurulmadan önce esaslı noktaların hangileri olduğu tespit edilmeli, uyuşmazlık bu noktalarda mı yoksa yan noktalarda mı kaldığı ayrıca incelenmelidir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2020/1469 E., 2022/1700 K., 17.11.2022)
- Esaslı noktalar üzerinde hiç anlaşma olmayan bir sözleşmenin kurulmadığı kabul edilmektedir; bu durumda mahkemeler sözleşmeye dayanan talebi reddetmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2020/1469 E., 2022/1700 K., 17.11.2022)
- Bedelin açıkça kararlaştırılmadığı satış ilişkilerinde, mahkemeler bedeli kanunun tamamlayıcı kuralına (m.233) ve ikinci fıkraya dayanarak tespit etmektedir. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/1186 E., 2026/302 K., 10.03.2026)
- Kefalet sözleşmesinde içeriğini bilmeksizin imzalanan belgeye dayanılarak sorumluluk yüklenmesinin sözleşmenin niteliğiyle bağdaşmadığı ve geçersizlik sebebi oluşturabileceği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2021/1637 E., 2024/1684 K., 28.11.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Sözleşmenin kurulduğunu ileri süren taraf, esaslı noktalarda birbirine uygun irade beyanının bulunduğunu ispat yükü altındadır; bu ispat yazılı belge, yazışma veya tanıkla yapılabilir.
- Esaslı noktalar üzerinde anlaşmazlık iddiasında bulunan taraf, bu noktalarda uyuşmadığını ispat etmelidir; ikinci derecedeki noktalarda uyuşmazlık iddiası ayrıca ispatlanmalıdır.
- Sübjektif esaslı nokta iddiasında bulunan taraf, o noktanın sözleşmede yer almasının kendisi için şart olduğunu gösteren delil sunmalıdır.
- Yan nokta üzerinde görüşme yapıldığı ve anlaşılamadığı iddiası yazılı belge veya tanık ile ispatlanır; görüşmenin hiç yapılmadığını savunan taraf bunu ispat etmelidir.
- Sözleşmenin şekle tabi olduğu hallerde, esaslı noktalarda uyuşmanın tek başına yeterli sayılmayacağı; şekil eksikliğinin ispat yükünü de etkileyeceği dikkate alınmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.19](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-19): Sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde taraflarının gerçek iradesinin esas alınacağını düzenler; esaslı noktaların tespitinde yorum kuralı olarak işler.
- [6098 sayılı Kanun m.233](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-233): Alım-satımda bedelin taraflarca kararlaştırılmamış olması halinde bedelin nasıl belirleneceğini düzenler; ikinci fıkranın uygulamasına örnek oluşturur.
- [6098 sayılı Kanun m.401](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-401): Hizmet sözleşmesinde ücretin kararlaştırılmamış olması halinde kanuni düzenleme getirir; esaslı nokta olan ücret için tamamlayıcı kural sağlar.
- [6098 sayılı Kanun m.481](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-481): Eser sözleşmesinde bedelin belirlenmesine ilişkin tamamlayıcı kuralları düzenler.
- [6098 sayılı Kanun m.502](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-502): Vekalet sözleşmesinde ücret konusunda tamamlayıcı kural getirir.
- [6098 sayılı Kanun m.88](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-88): Faiz miktarını düzenler; taraflarca görüşülmemiş bir yan noktanın tamamlayıcı kuralına örnektir.
- [6098 sayılı Kanun m.89](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-89): İfa yerini düzenler; objektif yan nokta olarak tamamlayıcı kuraldan belirlenir.
- [6098 sayılı Kanun m.90](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-90): İfa zamanını düzenler; objektif yan nokta olarak tamamlayıcı kuraldan belirlenir.
- [6098 sayılı Kanun m.23](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-23): Sözleşmenin esaslı noktasının taraflardan birine belirleme yetkisi verilmesi halinde yetkinin geçerliliğinin sınırını çizer; ileride belirlenen noktalar bakımından dolaylı bağ kurar.

## [TBK m.3 — Süreli öneri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-3)

Bu madde, süreli önerinin tanımını ve süreli önerinin bağlayıcılık süresini düzenler. Öneren kabul için bir süre belirlemişse, bu süre sonuna kadar önerisiyle bağlı kalır; süre içinde kabul ulaşmazsa bağlılıktan kurtulur. Madde, süreli öneriyi ve bağlayıcılık süresinin sona ermesini düzenler; hazırlar arasında ve hazır olmayanlar arasında süresiz önerileri ise izleyen hükümlerde (m.4, m.5) ele alır. Madde, önerinin süresiz yapılması hallerini, kabulün gönderilme ve ulaşma anına ilişkin genel kuralları, önerinin reddi ve geri alınmasını düzenlemez; bunlar sırasıyla m.4, m.5, m.6 ve m.10 kapsamındadır. Önerinin türleri ile öneri sahibinin bağlılığına ilişkin genel düzen de bu maddenin konusu değildir.

### Süreli öneri: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Süreli öneri**: Öneren tarafından kabul için bir bağlayıcılık süresi açıkça belirlenmiş öneridir. Süre belirtilmişse öneri, süresiz öneri hükümlerine değil bu maddeye tabidir.
- **Bağlayıcılık süresi**: Öneren, kabul ulaşana kadar önerisiyle bağlı kalacağı son ana kadar geçerli olan süredir. Süre takvim gününe bağlanabileceği gibi başka bir olaya da bağlanabilir.
- **Önerisiyle bağlılık**: Öneren, süre sonuna kadar önerisini değiştiremez ve muhatabın kabul yoluyla sözleşmeyi kurma yetkisine karşı çıkamaz. Bu bağlılık, öneren açıkça dönme hakkını saklı tutmuşsa kullanılmadıkça sürer.
- **Kabulün ulaşması**: Kabul beyanının önerenin hâkimiyet alanına girmesidir. Süreli öneride sözleşmenin kurulması için kabulün süre içinde ulaşması gerekir; gönderilmiş olması yeterli değildir.

### Süreli öneri: hangi şartlar aranır?

- Öneren, kabul için bir süre açıkça belirlemiş olmalıdır.
- Öneri, süre belirlenerek yapılan bir sözleşme önerisi olmalıdır.
- Kabul beyanı, belirlenen süre içinde muhataba ulaşmalıdır; süre içinde gönderilmiş olması tek başına yeterli değildir.
- Öneren, süre sonuna kadar önerisini değiştirememeli; bağlılık süresi içinde önerisinden dönmesi ancak öneride saklı tutulmuş bir dönme hakkına dayanabilir.

### Süreli öneri: hangi sonuçları doğurur?

- Kabul, belirlenen süre içinde muhataba ulaşırsa sözleşme kurulur.
- Kabul süre içinde ulaşmazsa öneren önerisiyle bağlılıktan kurtulur ve sözleşme kurulmaz.
- Süre dolduktan sonra gelen kabul beyanı sözleşmeyi kurmaz; bu beyan öneren açısından kabul değil, yeni bir öneri olarak değerlendirilebilir.
- Öneren süre içinde önerisini değiştiremez ve kural olarak geri alamaz.
- Öneride dönme hakkı saklı tutulmuşsa öneren saklı tutulan hakkı kullanmadıkça süreli öneriyle bağlıdır.
- Öneren bağlılık süresini uzatabilir, ancak kısaltamaz.
- Süre, takvim gününe veya başka bir olaya bağlanabilir; her iki biçimde de geçerlidir.
- Süre, öneride belirlenen şekle tabidir; öneri belirli bir şekle bağlıysa sürenin de aynı şekilde konması gerekir.
- Öneren süreyi uzun tutarsa, uzun sürenin kişilik haklarına (TMK m.23) aykırı olmaması gerekir.

### Süreli öneri ile süresiz öneri arasındaki fark nedir?

- Öneren kabul için bir süre belirlemiştir. Bu durumda bağlılık süre sonuna kadardır ve sürenin bitiminde öneren bağlılıktan kurtulur.
- Öneren süre belirlememiştir. Bu durumda bağlılık süresi hazırlar arasında veya hazır olmayanlar arasında yapılmasına göre m.4 ya da m.5 ile belirlenir.

Sonuç: Süreli öneride bağlılık süre ile sınırlıdır; süresiz öneride bağlılık süre yerine hazır olma durumuna ve kabulün beklenebileceği ana göre belirlenir.

### Süre içinde gönderilen kabul ile süre içinde ulaşan kabul arasındaki fark nedir?

- Kabul beyanı süre içinde gönderilmiş ancak süre bittikten sonra muhataba ulaşmıştır.
- Kabul beyanı süre içinde hem gönderilmiş hem de muhataba ulaşmıştır.

Sonuç: Birinci halde sözleşme kurulmaz, ikinci halde kurulur. Hukukumuz ulaşma anını esas alır.

### Bağlılık süresi ile önerenin sürenin devamında süreyi uzatması arasındaki fark nedir?

- Öneren süreyi belirleyip bağlılık süresini doğrudan kurmuştur; süre bu noktada sabitlenmiştir.
- Öneren, önceki süre dolmadan bağlılık süresini uzatmıştır.

Sonuç: Uzatma önceki süre devam ederken yapılabilir; süre kısaltılamaz, yalnızca uzatılabilir.

### Süreli öneri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Süre içinde gönderilen kabulü yeterli saymak; hukukumuzda ulaşma anı esas alındığından süre içinde gönderilmiş ancak sonradan ulaşan kabulle sözleşmenin kurulacağını düşünmek hatalıdır.
- Süreli önerinin bağlılık süresini, süresiz öneri kurallarıyla (m.4 veya m.5) değerlendirmek hatalıdır; süre belirlenmişse bu madde uygulanır.
- Süre sonundan sonra gelen kabulü her zaman yeni öneri saymak; bu değerlendirme, beyanın yorumuna ve taraflar arasındaki ilişkiye göre değişebilir, otomatik değildir.
- Süreyi, öneride açıkça başlangıç anı belirtilmediğinde her zaman önerinin gönderildiği tarihten sayılacağını düşünmek; başlangıç beyanın yorumu ile belirlenir.
- Öneren önerisiyle bağlılığı kesin sanıp dönme hakkının saklı tutulup tutulmadığını kontrol etmemek; saklı tutulmuşsa bağlılık bu hakkın kullanılmamasına bağlıdır.

### Nasıl ispat edilir?

- Süreli önerinin varlığını ve belirlenen süreyi, süreyi ileri süren taraf (genellikle muhatap) önerinin içeriği ile ispatlar; öneri yazılı ise belge ile, sözlü ise tanıkla ve karşı tarafın kabulü ile ispat edilebilir.
- Kabul beyanının süre içinde muhataba ulaştığını iddia eden taraf, ulaşma anını ispat eder; kabulün gönderilmesi ile ulaşma farklı olduğundan ulaşma tarihini gösteren belge (posta makbuzu, e-posta kaydı vb.) önemlidir.
- Öneren, süre belirlenmediğini veya süreyi farklı belirlediğini savunuyorsa bu savunmayı ispat eder.
- Öneride dönme hakkı saklı tutulduğu iddiası, öneren tarafından ispatlanmalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.4](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-4): Süresiz önerinin hazırlar arasında yapılmasını düzenler; süreli öneride bu maddenin yerine geçmez, süre belirlenmemiş hallerde uygulanır.
- [6098 sayılı Kanun m.5](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-5): Hazır olmayanlar arasında süresiz öneriyi düzenler; süreli öneride uygulanmaz.
- [6098 sayılı Kanun m.10](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-10): Önerinin geri alınmasına ilişkin istisnayı düzenler; süreli öneride dönme hakkının koşullarını belirler.
- 4721 sayılı Kanun m.23: Medeni Kanunun kişilik haklarına ilişkin m.23 hükmü, öneren uzun süre belirlediğinde sınır olarak uygulanır.

## [TBK m.4](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-4)

TBK m.4, süresiz öneriyi ve öneriyi yapan kişinin bağlılıktan kurtulma hâlini düzenler. Hazır olanlar arasında yapılan öneriye ilişkin ayrım ve doğrudan iletişim araçlarıyla yapılan önerinin hazır olanlar arasında sayılması kuralını da kapsar. Hazır olmayanlar arasındaki öneriye ilişkin kurallar (m.5 ve devamı) madde metninde ayrıca başlık olarak anılmakla birlikte bu maddenin kapsamında değildir. Maddede sözleşmenin kuruluş anı, kabulün şekli, öneriden dönme ve öneri sahibinin ölümü veya ehliyetsizliği hâlleri düzenlenmez (m.5, m.6 ve m.7 ile ilgili konular). Madde ayrıca kabul süresi belirlenmiş önerileri ve sözleşmenin kurulmasının genel ilkelerini düzenlemez (m.1 ve m.2).

### m.4: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Süresiz öneri**: Kabul için süre belirlenmeksizin yapılan ve karşı tarafın hemen kabul etmesi beklenen öneridir. Kabul süresi konulmuş önerilerin bu madde kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
- **Hazır olanlar arasında öneri**: Öneren ile muhatabın aynı anda ve doğrudan iletişim kurabildiği hâlde yapılan öneridir. Madde metni bu niteliği iki yoldan tanımlar: hazır bulunan kişiye yapılan öneri ve iletişim sağlayabilen araçlarla doğrudan iletişim sırasında yapılan öneri.
- **Doğrudan iletişim**: Muhatabın, öneri içeriğini öneriyle aynı anda öğrenebildiği iletişim biçimidir. Telefon ve bilgisayar gibi araçlarla kurulan iletişim bu nitelikte olmakla birlikte, her elektronik iletişim doğrudan iletişim sayılmaz; anlık içerik aktarımı aranır.
- **Bağlılıktan kurtulma**: Öneren, süresiz öneriye hemen kabul gelmediğinde önerisinden doğan bağlılığını kaldırır. Kurtulma için ayrıca bir bildirim yapılması maddede aranmaz; hemen kabul edilmemesi yeterlidir.

### m.4: hangi şartlar aranır?

- Öneri, kabul için süre belirlenmeksizin yapılmış olmalıdır.
- Öneri, muhatabın hazır bulunduğu bir ortamda ya da doğrudan iletişim sırasında yapılmış olmalıdır; doğrudan iletişim sağlayan araçlar (telefon, bilgisayar gibi) kullanıldığında bu koşul hazır olanlar arasında sayılma yoluyla karşılanır.
- Önerinin hemen kabul edilmemiş olması gerekir; kabul süresi tanınmış ise madde uygulanmaz.
- Öneren, hemen kabulün gelmemesi üzerine önerisiyle bağlılıktan kurtulur; bunun için ayrı bir fesih beyanı zorunlu değildir.

### m.4: hangi sonuçları doğurur?

- Hazır olanlar arasında süresiz öneriye hemen kabul gelmezse öneren önerisiyle bağlılıktan kurtulur.
- Hemen kabul gelirse öneri ile kabul arasında sözleşme kurulur ve öneren bağlı kalır.
- Doğrudan iletişim araçlarıyla yapılan öneri, muhatabın hazır olup olmadığına bakılmaksızın hazır olanlar arasında yapılmış sayılır.
- Bu sayılma, önerenin doğrudan iletişim sağlayan bir araçla yaptığı önerilerle sınırlıdır; içeriğin muhataba aynı anda ulaşmadığı iletişimde sayılma uygulanmaz.
- Madde emredici bir kural koymaz; hemen kabul şartının tarafların kararıyla değiştirilip değiştirilemeyeceği madde metninden anlaşılmaz.

### Hazır olanlar arasında öneri ile hazır olmayanlar arasında öneri arasındaki fark nedir?

- Muhatabın hazır bulunduğu ya da doğrudan iletişim kurulan önerilerdir. Öneri ve kabul aynı anda karşılaşır.
- Muhatabın hazır bulunmadığı, öneri ile kabulün zaman ve yer bakımından ayrıldığı önerilerdir. Madde metninde bu bölüm başlık olarak yer alır ancak içeriği bu maddede değildir.

Sonuç: Hazır olanlar arasında yapılan süresiz öneride kabul hemen gelmezse öneren bağlılıktan kurtulur. Hazır olmayanlar arasındaki kabul zamanı ve sözleşmenin kuruluşu ayrı maddelerde düzenlenir.

### Doğrudan iletişim ile dolaylı iletişim araçlarıyla öneri arasındaki fark nedir?

- Telefon, bilgisayar gibi araçlarla öneri içeriğinin muhataba aynı anda ulaştığı öneriler hazır olanlar arasında sayılır.
- Mektup, e-posta gibi içeriğin gecikmeli ulaştığı iletişim araçlarıyla yapılan öneriler bu sayılma kapsamında değildir.

Sonuç: Doğrudan iletişim araçlarıyla yapılan öneri hazır olanlar arasındaki kuralla bağlanır; gecikmeli iletişim araçlarıyla yapılan öneri hazır olmayanlar arasındaki kurallara tabidir.

### m.4: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Doğrudan iletişim koşulunu aramadan her elektronik iletişimi hazır olanlar arasında saymak; yalnızca içeriğin anlık ulaştığı iletişim bu sayılmaya girer.
- Hazır olanlar arasındaki süresiz öneride bağlılıktan kurtulma için ayrıca fesih bildirimi gerektiğini düşünmek; madde hemen kabulün gelmemesini yeterli görür.
- Kabul süresi belirlenmiş bir öneriye m.4 kurallarını uygulamak; bu durumda madde değil kabul süresine ilişkin kurallar esas alınır.
- Madde metnindeki 'b. Hazır olmayanlar arasında' başlığını bu maddenin içeriği sanmak; başlık yalnızca sonraki bölümü gösterir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Doğrudan iletişim araçlarıyla yapılan öneriler, hazır olanlar arasında yapılmış sayılmak için muhatabın içeriği aynı anda öğrenebilmesi aranmaktadır; e-postayla yapılan bir teklifin bu kapsamda değerlendirilmesi, somut iletişimin anlık olup olmadığına bağlanmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 53. Hukuk Dairesi, 2023/881 E., 2023/885 K., 11.10.2023)
- Bir yazışmanın öneri niteliği taşıyıp taşımadığı ve bağlayıcılığının bulunup bulunmadığı, somut olayda taraflar arasındaki müzakere içeriğine göre değerlendirilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 53. Hukuk Dairesi, 2023/881 E., 2023/885 K., 11.10.2023)
- Türk Borçlar Kanununun yürürlüğünden önce kurulmuş ilişkilere 818 sayılı Borçlar Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kabul edilmekte, yeni kanunun geçiş kuralları ayrıca gözetilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/1773 E., 2024/58 K., 18.01.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/1287 E., 2023/64 K., 26.01.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Süresiz öneriyi ileri süren taraf, önerinin kabul için süre içermediğini ve hazır olanlar arasında yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Önerinin doğrudan iletişim sırasında yapıldığı, telefon kaydı, yazışma içeriği veya sistem kayıtları gibi delillerle gösterilir.
- Hemen kabulün gelmediğini savunan öneren, bu savunmasını kabulün zamanına ilişkin yazılı delillerle ya da tanıkla ispatlar.
- Kabul süresinin bulunduğunu ileri süren karşı taraf, bu iddiasını öneri metninden ya da yazışmadan çıkan delille ispatlamak zorundadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.5](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-5): Hazır olmayanlar arasında yapılan öneri ve kabul bu maddede düzenlenir; m.4 ile ayrım kurulmasında tamamlayıcıdır.
- [6098 sayılı Kanun m.6](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-6): Hazır olmayanlar arasında kabul süresine ilişkin kuralları içerir; süresiz öneriden bağlılıktan kurtulma ile karşılaştırmada önemlidir.

## [TBK m.5](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-5)

TBK m.5, hazır olmayan kişiler arasında süre belirlenmeksizin yapılan önerinin ne zamana kadar öneren için bağlayıcı olduğunu düzenler. Hüküm, önerinin ulaşma ve bağlılık anını, öneren tarafından önerinin zamanında ulaşmış sayılmasını ve zamanında gönderilmiş ancak geç ulaşan kabule karşı öneren tarafından yapılacak bildirim yükümlülüğünü kapsar. Hazır olanlar arasındaki öneriler (TBK m.4), önerinin süreye bağlanması (TBK m.6 ve devamı), önerinin geri alınması ve kabul süresi ile ilgili ayrıntılar bu maddenin kapsamında değildir. Kabulün gönderilme anı, yanıt süresinin hesabı ve sözleşmenin kurulma anına ilişkin genel kurallar ise bu madde ile birlikte değil, ilgili diğer hükümlerle birlikte değerlendirilir.

### m.5: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Hazır olmayan kişi**: Öneri ile kabul arasında doğrudan, eşzamanlı bir iletişim bulunmayan, yanıtın gecikmeli olarak ulaşabileceği muhatap anlamına gelir. Maddenin uygulanması için öneri hazır olmayanlar arasında yapılmış olmalıdır.
- **Bağlılık süresi**: Öneren, kabul için süre belirlenmeksizin yapılmış öneriyle, zamanında ve usulüne uygun gönderilmiş bir yanıtın ulaşmasının beklenebileceği ana kadar bağlıdır. Bu süre, önerenin beklemesi gereken makul süreyi ifade eder ve somut olaya göre belirlenir.
- **Zamanında ulaşmış sayma**: Öneren, önerisinin muhataba zamanında ulaştığını varsayabilir. Bu yetki önerene tanınmıştır; muhatabın öneriyi geç almış olması, önerenin bu yetkisini kullanmasını engellemez.
- **Geç ulaşan kabul**: Zamanında gönderilmiş ancak öneren tarafına geç ulaşan kabul beyanıdır. Maddeye göre sözleşme, öneren bağlı olmak istemezse, bu durumu hemen kabul edene bildirmesi koşuluyla kurulmaz; bildirim yapılmazsa sözleşme kurulmuş sayılır.

### m.5: hangi şartlar aranır?

- Önerinin hazır olmayan bir kişiye yapılmış olması ve kabul için bir süre belirlenmemiş olması gerekir.
- Kabulün zamanında ve usulüne uygun olarak gönderilmiş olması gerekir; bu koşul gerçekleşmediğinde önerenin bağlılığı da doğmaz.
- Önerenin bağlılığı, zamanında ve usulüne uygun gönderilmiş yanıtın ulaşmasının beklenebileceği ana kadar devam etmelidir.
- Öneren önerisini zamanında ulaşmış sayabilir; bu takdirde önerinin muhataba geç ulaşması, öneren bakımından bağlılığı ortadan kaldırmaz.
- Zamanında gönderilen kabulün öneren tarafına geç ulaşması halinde, öneren bağlı olmak istemiyorsa durumu hemen kabul edene bildirmelidir.

### m.5: hangi sonuçları doğurur?

- Süre belirlenmeksizin yapılan öneri, zamanında ve usulüne uygun gönderilmiş bir yanıtın ulaşmasının beklenebileceği ana kadar öneren için bağlayıcıdır.
- Öneren beklenmesi gereken yanıt süresi dolduktan sonra önerisinden bağlı kalmaz.
- Öneren önerisini zamanında ulaşmış sayabilir; bu durumda önerinin geç ulaşması, öneren için bağlayıcılığı sona erdirmez.
- Zamanında gönderilen kabul öneren tarafına geç ulaşırsa ve öneren bağlı olmak istemezse, öneren durumu hemen kabul edene bildirmek zorundadır.
- Öneren hemen bildirimde bulunmazsa, geç ulaşan kabulle bağlı olmaktan kaçınamaz; sözleşme kurulmuş sayılır.
- Öneren bağlı olmak istemediğini bildirirse sözleşme kurulmaz.
- Kabul zamanında gönderilmemişse öneren bağlılık yükümlülüğünden çıkar.

### Kabul için süre belirlenmiş öneri ile süre belirlenmeksizin yapılan öneri arasındaki fark nedir?

- Kabul için süre belirlenmiş önerilerde öneren, belirlenen süre boyunca bağlıdır ve bu süre maddenin konusu değildir.
- Süre belirlenmeksizin yapılan öneride, öneren yalnızca zamanında gönderilmiş yanıtın ulaşmasının beklenebileceği ana kadar bağlıdır.

Sonuç: Süre belirlenmeyen hallerde bağlılık süresi somut olaya göre makul beklenti ile belirlenir.

### Önerenin bağlılığı ile önerenin bağlılıktan kurtulma imkanı arasındaki fark nedir?

- Öneren, önerisini zamanında ulaşmış sayabilir; bu yetki öneren için bir seçimlik imkan niteliğindedir.
- Öneren bu yetkiyi kullanmadığında, geç ulaşan kabulü değerlendirmek zorunda kalır.

Sonuç: Önerenin bu yetkiyi kullanması, geç gelen kabule karşı bağlılıktan kaçınma imkanını sağlar.

### Zamanında gönderilmiş geç kabul ile geç gönderilmiş kabul arasındaki fark nedir?

- Zamanında gönderilmiş ancak öneren tarafına geç ulaşan kabulde, öneren bağlı olmak istemezse bildirim yapmak zorundadır.
- Geç gönderilen kabul ise madde kapsamında değildir ve bu hal hakkında ayrı hükme göre değerlendirme yapılır.

Sonuç: Geç ulaşan ama zamanında gönderilmiş kabulde bildirim yükümlülüğü doğar; geç gönderilen kabule bu yükümlülük bağlanmaz.

### m.5: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Süre belirlenmeksizin yapılan öneride bağlılık süresini sabit bir takvim süresi gibi hesaplamak; bağlılık, zamanında gönderilmiş yanıtın ulaşmasının beklenebileceği ana kadardır.
- Zamanında gönderilmiş geç kabulde öneren bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediğinde sözleşmenin kurulmadığını varsaymak; bildirim yapılmazsa sözleşme kurulmuş sayılır.
- Önerenin önerisini zamanında ulaşmış sayma yetkisini, muhatabın gerçekten geç aldığı bilgisi olmadan kullanmak; yetki, öneren tarafından kullanılmak içindir.
- Geç gönderilen kabulü de zamanında gönderilmiş kabul gibi değerlendirmek; madde yalnızca zamanında gönderilmiş ama geç ulaşan kabulü düzenler.

### Nasıl ispat edilir?

- Önerinin hazır olmayan bir kişiye yapıldığını ve kabul için süre belirlenmediğini ileri süren taraf bu olguları ispatlamalıdır; önerinin yazısı, e-posta veya elektronik iletişim kayıtları bu amaçla kullanılabilir.
- Kabulün zamanında ve usulüne uygun gönderildiğini ileri süren taraf, kabulün gönderilme tarihini ve iletim kaydını ispatlamalıdır.
- Önerenin bağlı olmak istemediğini ve bunu hemen kabul edene bildirdiğini savunan öneren, bildirimin yapıldığını ve zamanında yapıldığını ispatla yükümlüdür.
- Önerinin zamanında ulaşmış sayıldığını ileri süren öneren, bu varsayımdan yararlanmak istediğini açık biçimde ortaya koymalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.4](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-4): Hazır olanlar arasındaki öneri ve kabul ilişkisini düzenler; m.5 ise hazır olmayanlar arasındaki gecikmeli iletişim halini düzenler. İkisi birlikte sözleşmenin kurulma anını belirler.
- [6098 sayılı Kanun m.6](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-6): Önerinin kabul için süreye bağlanması halini düzenler; m.5, süre belirlenmemiş öneriler için bağlılık ölçütünü koyar.
- [6098 sayılı Kanun m.7](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-7): Önerinin geri alınmasını düzenler; önerenin bağlılığının ne zaman sona erebileceği bakımından m.5 ile birlikte değerlendirilir.

## [TBK m.6 — Örtülü kabul](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-6)

Madde, sözleşmenin kurulmasında susmanın hangi koşullarda kabul sayılacağını düzenler: öneren, kanun veya işin özelliği ya da durumun gereği açık bir kabulü beklemek zorunda değilse, uygun bir sürede reddedilmeyen önerinin sözleşmeyi kurduğu kabul edilir. Kabulün açık ya da örtülü olabilmesi, susmanın kural olarak red sayılması ve öneri ile kabulün ilişkisi bu maddenin ardındaki genel çerçevedir; madde doğrudan bu çerçeveye ilişkin ayrı bir hüküm kurmaz. Kurala, sözleşme ilişkisinin tarafları olan öneren ve muhatap bakımından uygulanır. Madde, kabulün içeriğini ve geç gelen kabulü düzenlemez (m.2). Kabul beyanının geri alınmasını ve önerinin geri alınmasını (m.4 ve m.5 ilgili düzenlemeleri) düzenlemez. Ismarlanmamış mal gönderilmesini (m.7) ve vekalet sözleşmesinde susmanın kabul sayılmasını (m.503) düzenlemez.

### Örtülü kabul: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Açık kabul**: Kabul iradesinin tereddüde yer bırakmayacak biçimde söz, yazı veya kararlaştırılmış bir işaretle ortaya konulmasıdır. Yalnızca bu tür bir kabul yoruma gerek bırakmaz.
- **Örtülü kabul**: Kabul iradesinin açıkça ifade edilmediği, ancak karşı tarafın davranışlarından öneriyi kabul ettiği sonucunun çıkarıldığı kabul türüdür. Bu maddede sözleşmenin kurulabilmesi için açık kabul gerekmemesi, örtülü kabul ile birlikte değerlendirilen bir hâldir.
- **Susma**: Öneriye karşı herhangi bir cevap verilmemesidir. Kural olarak susma red anlamına gelir; bu maddede ise belirli koşullarda sözleşmenin kurulmasına yol açar.
- **Uygun süre**: Önerenin reddi beklemesinin makul olduğu, öneriye yanıt verilmesi için yeterli sayılan zaman aralığıdır. Somut olayın özelliğine, işin niteliğine ve tarafların durumuna göre belirlenir; kanunda sabit bir gün sayısı verilmemiştir.
- **Açık kabulü beklemek zorunluluğu**: Kanun, işin özelliği veya durumun gereği önerenin kabulün açıkça bildirilmesini beklemesini gerektiriyorsa bu madde uygulanmaz. Bu zorunluluğun varlığı, öneren lehine değil, sözleşmenin kurulmasını önleyen bir ölçüttür.

### Örtülü kabul: hangi şartlar aranır?

- Öneren, kanun, işin özelliği veya durumun gereği açık bir kabul beyanını beklemek zorunda olmamalıdır.
- Öneri, muhatap tarafından uygun bir süre içinde reddedilmemiş olmalıdır.
- Muhatabın yanıt vermemesi, susma olarak değerlendirilebilecek bir hâl oluşturmalıdır; bu durum, öneriye cevap verme yükümlülüğünün bulunmadığı hâllerde red anlamına gelmeye devam eder.
- Önerinin geçerli bir öneri olması ve sözleşmenin kurulmasına elverişli içerik taşıması gerekir.
- Öneren, önerisiyle bağlı olmama hakkını saklı tutmamış olmalı veya bağlanma niyetini açıkça ortadan kaldırmamış olmalıdır.

### Örtülü kabul: hangi sonuçları doğurur?

- Kanun, işin özelliği veya durumun gereği açık kabul beklenmiyorsa ve öneri uygun sürede reddedilmemişse sözleşme kurulmuş sayılır.
- Öneren açık kabul beklemek zorundaysa, yanıt vermeyen muhatabın susması kabul anlamına gelmez ve sözleşme kurulmaz.
- Kabul sayılan sözleşme, öneri ile kabul arasında aynı içerik bulunduğunda kurulur; önerinin reddi, sözleşmenin kurulmadığı anlamına gelir.
- Öneren önerisiyle bağlı olmadığını açıkça bildirmişse veya işin özelliği bağlanma niyetinin bulunmadığını gösteriyorsa, susma nedeniyle sözleşme kurulmaz.
- Önerinin süresi içinde geri alınması hâlinde sözleşme kurulmaz.

### Açık kabul ile örtülü kabul arasındaki fark nedir?

- Açık kabulde kabul iradesi söz, yazı veya kararlaştırılmış işaretle doğrudan anlaşılır.
- Örtülü kabulde kabul iradesi karşı tarafın davranışından veya susmanın bağlamından çıkarılır.

Sonuç: Açık kabul gerekmeyen hâllerde, sözleşme örtülü kabul ya da uygun süre içinde reddedilmeme yoluyla kurulabilir.

### Kural olarak susma ile bu maddedeki susma arasındaki fark nedir?

- Genel kural olarak susma red anlamına gelir.
- Bu maddede, açık kabul beklenmeyen hâllerde uygun süre içinde reddedilmeyen öneri kabul sayılır.

Sonuç: Önerenin açık kabul beklemesi gerekmeyen hâllerde susma, sözleşmenin kurulmasına yol açar.

### Açık kabul gerekmeyen hâl ile açık kabul gereken hâl arasındaki fark nedir?

- Kanun, işin özelliği veya durumun gereği açık kabulü beklemeyi gerektirmiyorsa bu madde uygulanır.
- Önerenin açık kabul beklemesi gereken hâllerde susma kabul sayılmaz.

Sonuç: İlk hâlde sözleşme uygun süre sonunda kurulmuş sayılır; ikinci hâlde kabulün açıkça bildirilmesi gerekir.

### Örtülü kabul: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Genel olarak susmayı kabul saymak; oysa kural olarak susma red anlamına gelir ve kabul sayılması istisnai bir hâldir.
- Açık kabul beklenmesi gereken hâlde susmayı kabul olarak değerlendirmek; bu tür hâllerde sözleşme kurulmaz.
- Uygun süreyi kanunda sabit bir gün sayısı gibi görmek; süre somut olayın özelliğine göre belirlenir.
- Önerenin bağlanma niyetinin bulunmadığını gözden kaçırmak; bu durumda susma kabul sayılmaz.
- Örtülü kabul ile açık kabulü birbirine karıştırmak; her iki kabul türü de sözleşmeyi kurabilir ancak ispat yükü ve delil değerlendirmesi farklıdır.

### Nasıl ispat edilir?

- Susmanın kabul sayılmasını ileri süren taraf, önerenin açık kabul beklemek zorunda olmadığını, yani işin özelliğini, durumun gereğini veya kanun hükmünü ispatlamakla yükümlüdür.
- Önerinin muhataba ulaştığı ve uygun süre içinde reddedilmediği, öneriyi yapan tarafın delilleriyle ortaya konmalıdır; bu konuda yazılı belgeler, yazışmalar ve taraflar arasındaki önceki ilişki kullanılabilir.
- Muhatap, önerinin reddedildiğini, öneri hakkında açık kabul beklenmesi gerektiğini veya önerenin bağlanma niyetinin bulunmadığını ileri sürerek savunma yapabilir; bu savunmayı kendisi ispatlamalıdır.
- Süre konusundaki uyuşmazlıklarda, işin niteliği ve tarafların durumu tanık, bilirkişi veya belge ile değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.2](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-2): Öneri ile kabulün uyuşması ve sözleşmenin kurulması kurallarını içerir; m.6'da susmanın kabule dönüşmesi, bu uyuşmanın varlığı kabulünden sonra değerlendirilir.
- [6098 sayılı Kanun m.5](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-5): Öneri ile kabulün süreyle bağlanması ve geç gelen kabulün etkisi gibi konularda m.6'nın uygulanmasını sınırlandırır.
- [6098 sayılı Kanun m.7](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-7): Ismarlanmamış mal gönderilmesinin öneri sayılmayacağını belirler; bu hâlde susma kabul sayılmaz.
- [6098 sayılı Kanun m.503](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-503): Vekalet önerisine susmanın kabul sayılacağı özel bir hâl düzenler; m.6'nın genel kuralının bir uygulamasıdır.

## [TBK m.7 — Ismarlanmayan şeyin gönderilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-7)

Bu madde, sipariş edilmemiş bir şeyin gönderilmesinin hukuki niteliğini ve gönderilen şeyi alan kişinin yükümlülüğünü düzenler. Ismarlanmamış şeyin gönderilmesinin öneri sayılmayacağını ve alıcının bu şeyi geri gönderme ya da saklama yükümlülüğü bulunmadığını hükme bağlar. Kişiler arasında her türlü gönderme halinde uygulanır; tüketici ile satıcı arasındaki ilişki yanında genel hükümlere tabi ilişkilerde de geçerlidir. Madde, yanlışlıkla gönderilen şeyin alıcı tarafından bildirilmesi yükümlülüğünü açıkça düzenlemez; bu yükümlülük dürüstlük kuralından doğar. Madde, ısmarlanmamış hizmetlerin sunulmasını düzenlemez. Susmanın kabul sayılıp sayılmayacağı genel kabul kuralları ve sözleşmenin kurulmasına ilişkin hükümlerle (m.1–m.10 çevresi) belirlenir. Gönderilen şeyin kullanılmasının doğurabileceği sonuçlar ve bedel talebi de bu maddenin kapsamı dışında kalır.

### Ismarlanmayan şeyin gönderilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ismarlanmamış şey**: Alıcının sipariş, talep veya başka bir irade açıklamasıyla istemediği, buna rağmen kendisine gönderilen mal niteliğindeki şeydir. Alıcının önceden bir sözleşme ilişkisi kurmak için talepte bulunmamış olması ölçüttür.
- **Öneri (icap)**: Karşı tarafın kabulü ile sözleşmenin kurulmasını sağlayacak nitelikte, bağlayıcı bir irade açıklamasıdır. Ismarlanmamış bir şeyin gönderilmesi bu niteliği taşımadığı için öneri sayılmaz.
- **Saklama yükümlülüğü**: Şeyin muhafaza edilmesi veya geri gönderilmesi gibi, alıcıya yüklenebilecek bir ödev anlamına gelir. Madde, ısmarlanmamış şeyi alan kişinin bu yükümlülüğünün bulunmadığını belirtir.

### Ismarlanmayan şeyin gönderilmesi: hangi şartlar aranır?

- Gönderilen şeyin alıcı tarafından önceden ısmarlanmamış olması gerekir.
- Gönderme eylemi, alıcının bir sözleşme kurma iradesini açıklayan bir sipariş veya talebe dayanmamalıdır; aksi halde madde uygulanmaz.
- Gönderme, alıcı nezdinde sözleşme kurma anlamında bir öneri olarak değerlendirilemez; bu sonuç maddenin doğrudan sonucudur.
- Alıcının geri gönderme veya saklama yükümlülüğünün doğması için maddeye göre bir sebep bulunmamalıdır.

### Ismarlanmayan şeyin gönderilmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Ismarlanmamış şeyin gönderilmesi öneri sayılmaz ve bu gönderme ile taraflar arasında sözleşme kurulmaz.
- Şeyi alan kişi, onu geri göndermekle yükümlü değildir.
- Şeyi alan kişi, onu saklamakla yükümlü değildir.
- Alıcının susması, gönderilen şeyin alınması veya saklanması tek başına kabul sayılmaz; kabul için ayrı bir irade açıklaması gerekir.
- Alıcının malı kullanması hâlinde, madde bu kullanımın kabul sayılıp sayılmayacağı konusunda açık bir hüküm içermez; sonuç genel kurallar ve kabul iradesinin varlığına göre belirlenir.
- Maddenin hükmü emredici niteliktedir; sözleşmeyle alıcının aleyhine geri gönderme ya da saklama yükümlülüğü öngörülemez, aksi hâlde bu kayıt, alıcının yükümlülük altına girmesi bakımından geçersiz kalır.

### Öneri ile öneriye davet arasındaki fark nedir?

- Gönderilen şey, alıcının kabul etmesi hâlinde sözleşmeyi kuracak bağlayıcı bir öneri niteliği taşıyorsa öneri sayılır.
- Ismarlanmamış şeyin gönderilmesi, madde gereğince öneri sayılmaz; bu durumda ilgili gönderme yalnızca öneriye davet niteliğinde kalabilir.

Sonuç: Alıcının sessizliği veya kullanımı, öneri bulunmadığı için sözleşmenin kurulması sonucunu doğurmaz.

### Ismarlanmış şey ile ısmarlanmamış şey arasındaki fark nedir?

- Alıcının sipariş veya talebi üzerine gönderilen şey, sözleşme ilişkisinin doğal sonucu olarak alıcının edimine konu olur.
- Alıcının hiçbir talebi olmadan gönderilen şey, sözleşme ilişkisi dışında kalır.

Sonuç: Yalnızca ikinci halde madde uygulanır; alıcının geri gönderme veya saklama yükümlülüğü doğmaz.

### Yanlış gönderme ile ısmarlanmamış gönderme arasındaki fark nedir?

- Gönderilen şeyin başka bir kişiye ısmarlandığı ve yanlışlıkla gönderildiği açıkça anlaşılan hallerde, alıcının ısmarlanmamış nitelik ile ilgili bilgi edinme durumu söz konusudur.
- Gönderenin gerçekten bir ısmarlama olmadan gönderdiği şeyde yanlışlık yoktur ve alıcı için haber verme ödevi ortaya çıkmaz.

Sonuç: Yanlışlık açıkça anlaşılırsa alıcının gönderene bildirme yükümlülüğü dürüstlük kuralına dayanarak doğar; madde metni bunu açıkça düzenlemez.

### Ismarlanmayan şeyin gönderilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Alıcının sessizliğini kabul saymak; oysa madde bu sonucu açıkça dışlar.
- Ismarlanmamış şeyi saklama veya geri gönderme yükümlülüğünü alıcıya yüklemek; madde bu yükümlülüğü reddeder.
- Ismarlanmamış hizmet sunumunu da bu maddenin kapsamında saymak; madde yalnızca şeyin gönderilmesini düzenler.
- Yanlışlıkla gönderilen şey için bildirim yükümlülüğünü maddenin açık hükmü gibi görmek; bu yükümlülük dürüstlük kuralına dayanır ve madde metninde açıkça yer almaz.

### Nasıl ispat edilir?

- Ismarlanmamış şeyin gönderildiğini iddia eden taraf, bu iddiasını ispatlamak zorundadır; alıcının bir sipariş vermediğini ileri süren kişi, ilgili kayıtlar ve belgelerle bunu gösterir.
- Gönderenin, alıcının bir ısmarlamasının bulunduğunu ileri sürmesi hâlinde ispat yükü gönderen üzerindedir ve ısmarlama, yazılı belge veya diğer delillerle ortaya konulur.
- Alıcının kabul iradesini ileri süren taraf, bu iradeyi açık veya örtülü bir davranışla ispatlamalıdır; sessizlik veya kullanım tek başına bu sonucu doğurmaz.
- Gönderilen şeyin yanlışlıkla gönderildiğinin açıkça anlaşıldığını ileri süren taraf bu durumu somut olgularla ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.8](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-8): Fiyatını göstererek mal sergilenmesi veya tarife, fiyat listesi ya da benzerlerinin gönderilmesinin aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayılmasını düzenler; m.7 ile birlikte okunduğunda, öneri niteliğinin ayırt edilmesinde sınırı belirler.
- [6098 sayılı Kanun m.8](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-8): Ismarlanmamış şeyin gönderilmesinde öneri sayılmama ilkesi ile öneri-öneriye davet ayrımında karşılaştırma noktası oluşturur.

## [TBK m.8 — Bağlayıcı olmayan öneri ve herkese açık öneri](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-8)

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 8. maddesi, bir irade beyanının öneri sayılıp sayılmayacağını ve öneride bulunanın önerisiyle bağlı olup olmadığını düzenler. Maddenin birinci fıkrası, önerinin bağlayıcı olmadığı iki hali (bağlı olmama hakkının açıkça saklı tutulması ve işin özelliği ya da durumun gereğinden bağlanma niyetinin bulunmadığının anlaşılması) kapsar. İkinci fıkra, fiyatını göstererek mal sergilenmesi ile tarife, fiyat listesi ve benzerlerinin gönderilmesini öneri sayan yorum kuralını içerir. Madde, sözleşmenin kurulması bakımından öneride bulunan ve öneriye muhatap olan herkes için geçerlidir. Önerinin geri alınması (m.10), önerinin reddi ve bağlayıcılığının sona ermesi, öneriye davetin sözleşme öncesi sorumluluk doğurup doğurmayacağı ve sözleşmenin kurulması için gereken kabul beyanı ile kabulün zamanı bu maddede düzenlenmez; bunlar için ilgili hükümlere, özellikle önerinin geri alınmasına ilişkin 10. maddeye ve kabule ilişkin hükümlere bakılmalıdır. Ayrıca ısmarlanmamış malın gönderilmesi halinde doğan sonuçlar da bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Bağlayıcı olmayan öneri ve herkese açık öneri: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Öneri**: Öneren kişinin, karşı tarafın kabulüyle sözleşmenin kurulmasını sağlayacak nitelikte, esaslı unsurları içeren ve bağlanma iradesini taşıyan irade beyanıdır. Öneri, muhatabın kabulüyle sözleşmeyi kurar.
- **Bağlayıcı olmayan öneri**: Öneren bağlı olmama hakkını açıkça saklı tutmuş ya da işin özelliğinden veya durumun gereğinden bağlanma niyetinde olmadığı anlaşılmış bir beyandır. Bu beyan kabul edilse bile sözleşme kurmaz; öneri olmaktan çıkarak öneriye davet niteliğindedir.
- **Öneriye davet**: Sözleşme görüşmesine başlamaya yönelik, muhatabın öneride bulunmasını sağlamak amacıyla yapılan ve bağlanma iradesi taşımayan beyandır. Öneriye davetin reddi sözleşme sorumluluğu doğurmaz; ancak koşulları varsa sözleşme öncesi sorumluluk gündeme gelebilir.
- **Bağlı olmama hakkının saklı tutulması**: Öneren beyanında önerisiyle bağlı olmadığını açıkça bildirmesi ya da bu anlama gelen kayıt eklemesidir. Maddede aranan açıklık, yalnızca genel bir çekince ile yetinilmemesini ifade eder.
- **Aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça**: İkinci fıkradaki karinenin çürütülmesi için aranan ölçüttür. Karşı tarafın, sergileme ya da gönderimin öneri olmadığını açıkça ve kolaylıkla anlayabilmesi gerekir; bu ölçüt sıkı yorumlanır.
- **Karine**: Maddenin ikinci fıkrasında, fiyatlı sergileme ve tarife gönderiminin öneri sayılmasını sağlayan kanuni varsayımdır. Karşı taraf, aksini açıkça ve kolaylıkla ortaya koyarak bu varsayımı çürütebilir.

### Bağlayıcı olmayan öneri ve herkese açık öneri: hangi şartlar aranır?

- Öneride bulunan kişinin beyanı, sözleşmenin esaslı unsurlarını içermelidir; aksi halde öneri değil öneriye davet söz konusu olur.
- Beyanın bağlanma iradesini taşıdığı ortaya konmalıdır; birinci fıkraya göre öneren bağlı olmama hakkını açıkça saklı tutmuşsa ya da işin özelliğinden veya durumun gereğinden bağlanma niyeti bulunmadığı anlaşılıyorsa önerisi kendisini bağlamaz.
- Bağlı olmama hakkının saklı tutulması açıkça yapılmalıdır; genel nitelikte bir çekince yeterli kabul edilmez.
- İkinci fıkranın uygulanması için fiyatını göstererek mal sergilenmesi ya da tarife, fiyat listesi veya benzerlerinin gönderilmesi bulunmalıdır.
- İkinci fıkradaki karinenin uygulanabilmesi için aksinin açıkça ve kolaylıkla anlaşılmamış olması gerekir; aksi halde bu tür beyanlar öneri sayılır.
- Öneri, herkese (kamuya) karşı yapılabilir; bu durumda öneriye muhatap kişi sınırlı değildir.

### Bağlayıcı olmayan öneri ve herkese açık öneri: hangi sonuçları doğurur?

- Öneren bağlı olmama hakkını açıkça saklı tutmuşsa önerisi kendisini bağlamaz ve karşı tarafın kabul beyanı sözleşmeyi kurmaz.
- İşin özelliğinden veya durumun gereğinden bağlanma niyeti bulunmadığı anlaşılıyorsa önerisi bağlayıcı değildir ve kabul ile sözleşme kurulmaz.
- Fiyatı göstererek mal sergilenmesi ya da tarife, fiyat listesi veya benzerlerinin gönderilmesi halinde, aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça beyan öneri sayılır ve kabulle sözleşme kurulabilir.
- Fiyatlı sergileme veya tarife gönderiminin öneri olmadığı açıkça ve kolaylıkla anlaşılırsa bu beyan öneriye davet olarak kalır ve kabul ile sözleşme kurulmaz.
- Bağlayıcı olmayan öneriye davet niteliğindeki beyanın reddi sözleşme sorumluluğu doğurmaz; ancak koşulları varsa sözleşme öncesi sorumluluk gündeme gelebilir.
- Bağlayıcı olmayan öneri kabul edilse bile, öneren kabul beyanı kendisine ulaşmadan önce önerisini geri alabilir ve bu durumda sözleşme kurulmaz.
- Madde, yasal bir hüküm olup taraflar kendi aralarında bu karineyi sözleşmeyle değiştirebilir; ancak bu konuda açık bir sözleşme kaydı yoksa madde metni uygulanır.

### Bağlayıcı öneri ile bağlayıcı olmayan öneri arasındaki fark nedir?

- Öneren bağlanma iradesini taşır ve kabul edildiğinde sözleşme kurulur.
- Öneren bağlı olmama hakkını açıkça saklı tutmuş ya da işin özelliğinden veya durumun gereğinden bağlanma niyeti yoktur.

Sonuç: Bağlayıcı olmayan beyan kabul edilse bile sözleşme kurulmaz; beyan öneriye davet sayılır.

### Açık saklı tutma ile örtülü bağlanma niyetsizliği arasındaki fark nedir?

- Öneren 'bağlı olmaksızın', 'serbest kalmak veya dönmek koşuluyla' gibi açık kayıtlar ekler.
- Kayıt bulunmaz, ancak işin özelliği ya da durumun gereği bağlanma niyetinin olmadığını gösterir (örneğin miktarla sınırlı duyuru).

Sonuç: Her iki halde de öneri bağlayıcı değildir; ancak ikinci halde niyetsizliğin somut olaydan kolayca anlaşılması gerekir.

### Fıkra 1 ile fıkra 2 arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra, öneren iradesinin bağlayıcı olmadığının kanıtlanmasına dayanır.
- İkinci fıkra, fiyatlı sergileme ve tarife gönderimi için kanuni karine koyar.

Sonuç: Fıkra 1'de bağlayıcı olmama iradesi kanıtlanır; Fıkra 2'de öneri sayılma karinesi vardır ve karşı taraf aksini açıkça ve kolaylıkla ortaya koymalıdır.

### Öneri ile öneriye davet (fiyatlı sergileme ve reklam) arasındaki fark nedir?

- Fiyatı göstererek mal sergilenmesi ve tarife, fiyat listesi gönderilmesi, aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayılır.
- Fiyatsız mal sergilenmesi, reklam ve ilanlar ise öneriye davet niteliğindedir.

Sonuç: Fiyatlı sergilemede öneriyle bağlanma karinesi doğar; fiyatsız sergileme ve reklamda kabul ile sözleşme kurulmaz.

### Madde 8 ile eski BK m.7 (mülga) arasındaki fark nedir?

- Yeni düzenlemede tarife ve fiyat listesi gönderimi ile fiyatlı sergileme aynı kurala bağlanmıştır ve her ikisi de kural olarak öneridir.
- Eski düzenlemede tarife ve cari fiyat gönderimi öneri sayılmıyor, fiyatlı sergileme ise kural olarak öneri sayılıyordu.

Sonuç: Eski ayrım kaldırılmış; tarife ve fiyat listesi gönderimi artık öneri sayılır.

### Bağlayıcı olmayan öneri ve herkese açık öneri: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Genel bir çekinceyi bağlı olmama hakkının açıkça saklı tutulması saymak; maddenin aradığı açıklık ölçütünü gözardı etmek.
- Fiyatlı sergileme veya tarife gönderimini, karşı tarafın aksini açıkça ve kolaylıkla anlayabileceği hal gözetilmeden kendiliğinden öneriye davet saymak.
- Eski BK m.7'deki ayrımı (tarife gönderimi öneri değil, fiyatlı sergileme öneri) yeni düzenlemeye taşımak; m.8/2 her iki hali aynı kurala bağlamıştır.
- Öneriye davet niteliğindeki beyanın reddini sözleşme sorumluluğu doğuran bir davranış olarak değerlendirmek; bu halde sözleşme öncesi sorumluluk ayrıca incelenmelidir.
- Önerinin esaslı unsurlarını (mal ve bedel gibi) içermediği halde öneri saymak; bu durumda öneriye davet söz konusudur.
- Bağlayıcı olmayan öneriyi kabul edildiğinde sözleşme kurulmuş saymak; bu durumda sözleşme kurulmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mağaza vitrinlerinde fiyat etiketi konulmuş mal sergilenmesi ve tarife ya da fiyat listesi gönderilmesi, aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayılmaktadır. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/2556 E., 2025/71 K., 09.01.2025)
- Kâğıt üzerinde satış teklifi formu sunulması ve bu teklifin kabul edilmesi, teklifin esaslı unsurları içerdiği ölçüde m.8/2 kapsamında öneri olarak değerlendirilmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2022/1781 E., 2026/487 K., 26.02.2026)
- Genel kredi sözleşmesi gibi bankacılık sözleşmelerinde kullanılan kayıtlar, öneri niteliği taşıyıp taşımadığı açısından somut olaya göre yorumlanmaktadır. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2021/1128 E., 2022/758 K., 05.04.2022)
- Acente sözleşmelerinde ödeme vaatlerinin m.8 kapsamında öneri olup olmadığı, vaadin açıklık derecesine göre değerlendirilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/1457 E., 2023/1731 K., 21.03.2023)

### Nasıl ispat edilir?

- Öneri iddiasını ileri süren taraf, sözleşmenin esaslı unsurlarını içeren beyanın varlığını ve kabul ile sözleşmenin kurulduğunu ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat yazılı belge, teklif formu, katalog veya fiyat listesi ile yapılabilir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2022/1781 E., 2026/487 K., 26.02.2026)
- Bağlanma iradesinin bulunmadığını ileri süren taraf, bağlı olmama hakkının açıkça saklı tutulduğunu ya da işin özelliğinden veya durumun gereğinden bağlanma niyeti bulunmadığını ispatlamakla yükümlüdür.
- İkinci fıkradaki karinenin çürütülmesi için aksinin açıkça ve kolaylıkla anlaşıldığını ortaya koyan delil, örneğin sergileme ya da gönderimdeki açık kayıtlar ve sergileme ortamı, ileri süren tarafça sunulmalıdır.
- Fiyatlı sergilemenin ya da tarife gönderiminin varlığı, belgelerle ve tanık beyanlarıyla ispatlanabilir; bu hususta somut olayın koşulları önem taşır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.10](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-10): Öneren önerisini kabul beyanı ulaşmadan geri alabilir; m.8'deki bağlayıcılık ile m.10'daki geri alma birbirinden ayrılır.
- [6098 sayılı Kanun m.6](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-6): Öneriye çağrı karşılığında yapılan öneriye muhatap, öneriye davetin yapanı bağlamadığı durumda susmanın değerlendirilmesinde dürüstlük kuralına dikkat edilir.

## [TBK m.9 — İlan yoluyla ödül sözü verme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-9)

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 9. maddesi, ilan yoluyla ödül sözü verenin yükümlülüklerini düzenler: sözünü yerine getirme borcu, sözden cayma ve sonucun gerçekleşmesini engelleme hâlinde giderlerin ödenmesi, bu giderlerin üst sınırı ve söz verenin giderlerden kurtulma koşulu. Kural, sonucu gerçekleştirmek üzere ilan yoluyla ödül vaat eden kişi ile ilanda öngörülen edimi yerine getiren veya bu edim için masraf yapan kişiler arasındaki ilişkiye uygulanır. Maddede ödüllü yarışmanın ayrıca düzenlenmediği, ödülün miktarının belirlenmesinin ilanın içeriğine bırakıldığı, ödül sözünün geçerlilik koşullarının ve ilanın nasıl yapılacağının düzenlenmediği anlaşılmalıdır. Ödüllü yarışmada jürinin belirlediği kazananın hukuki durumu ile sözleşme niteliğindeki öneri ve kabul kuralları (m.1-11) bu maddenin kapsamı dışındadır. Ödülün hangi kişiye verileceği çoklu edim hâlinde hakime bırakılmıştır; bu konuda ayrıca kararlaştırılmış bir kriter bulunmayabilir.

### İlan yoluyla ödül sözü verme: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İlan yoluyla ödül sözü**: Belirli bir sonucun gerçekleşmesi karşılığında ödül verileceğinin kamuya, yani kimlikleri belirli olmayan kişilere duyurulmasıdır. Sözleşme kurulmasını beklemeksizin, söz verenin tek taraflı beyanıyla borç doğar.
- **Edim (sonuç)**: İlanda gerçekleştirilmesi istenen fiil veya sonuçtur. Edimin yerine getirildiği an, ödül borcunun muacceliyet anıdır; bu sonucun söz verene ulaştırılması gerekir.
- **Sözden cayma**: Sonuç gerçekleşmeden önce ödül sözü verenin verdiği sözden dönmesidir. Cayma, kamuya yapılmış olmalıdır; cayma sonrası gerçekleşen edim için ödül istenemez.
- **Giderler**: Edimin gerçekleşmesine güvenilerek dürüstlük kurallarına uygun şekilde yapılan masraflardır. Bu giderler, ödülün değerine kadar tazmin edilir.
- **Ödülün değeri**: Ödülün para ile ölçülen değeridir. Bir veya birden çok kişiye ödenecek giderlerin toplamı bu değeri aşamaz; ödül para dışında bir şey ise değeri ilan ve duruma göre belirlenir.

### İlan yoluyla ödül sözü verme: hangi şartlar aranır?

- Kamuya yönelik bir ilan yapılmış olmalıdır; ilan belirli olmayan kişilere ulaşacak biçimde yapılmalıdır, ismen belirtilmiş birkaç kişiye yapılan duyuru bu kapsamda değildir.
- İlanda bir sonucun veya edimin gerçekleşmesi istenmiş ve bu karşılığında bir ödül verileceği belirtilmiş olmalıdır.
- İstenen edim hukuka ve ahlaka aykırı olmamalı, kişilik haklarını ihlal etmemeli ve imkânsız olmamalıdır.
- Ödül sözü veren, sonuç gerçekleşmeden önce sözünden cayarsa ya da sonucun gerçekleşmesini engellerse, dürüstlük kurallarına uygun yapılan giderleri ödemekle yükümlüdür. Bu hâlde ödül borcu doğmaz, yalnızca giderler ödenir.
- Bir veya birden çok kişiye ödenecek giderlerin toplamı ödülün değerini aşmamalıdır; aşan kısım ödenmez.
- Giderlerini isteyenlerin beklenen sonucu gerçekleştiremeyeceklerini ödül sözü veren ispat ederse, giderleri ödeme yükümlülüğü ortadan kalkar.

### İlan yoluyla ödül sözü verme: hangi sonuçları doğurur?

- Ödül sözü veren, edimi gerçekleştirenin ödül alacağını ödemek zorundadır; ödülün muacceliyeti, edimin ödül sözü verene ulaştırıldığı andır.
- Sonuç gerçekleşmeden önce sözünden cayan ödül sözü veren, ödül borcundan kurtulur, ancak dürüstlük kurallarına uygun yapılan giderleri öder.
- Sonucun gerçekleşmesini engelleyen ödül sözü veren de aynı şekilde yalnızca giderleri öder; bu durumda ödül borcu doğmaz.
- Bir veya birden çok kişinin giderleri toplamı ödülün değerini aşamaz; aşan kısım talep edilemez.
- Ödül sözü veren, giderleri isteyenlerin beklenen sonucu gerçekleştiremeyeceklerini ispat ederse, giderleri ödeme yükümlülüğünden kurtulur.
- Ödül sözü veren, sonuç gerçekleşmeden önce sözünden döndüğünde, cayma sonrası gerçekleşen edim için ödül istenemez.

### Edimin gerçekleşmesi ile cayma veya engelleme arasındaki fark nedir?

- Edim, sözden cayma ya da engelleme gerçekleşmeden yerine getirilmişse, ödül sözü veren ödül borcu altına girer.
- Ödül sözü veren cayarak ya da sonucu engelleyerek ödül borcunu sona erdirmiş olur; yalnızca giderleri ödemekle yükümlüdür.

Sonuç: Ödül ve giderler birbirinden farklıdır; ödül ancak edim gerçekleşmişse istenebilir, giderler ise cayma veya engelleme hâlinde istenebilir.

### Edimi gerçekleştiren kişi ile yalnızca masraf yapan kişi arasındaki fark nedir?

- Edimi gerçekleştiren kişi ödül sözüne göre ödül alacağı kazanır.
- Edimi gerçekleştiremeyen ama ilana güvenerek giderlere katlanan kişi yalnızca giderlerini isteyebilir.

Sonuç: Ödül tam olarak edimi gerçekleştirenindir; masraf yapanın talebi giderlerle ve ödülün değeriyle sınırlıdır.

### Tek kişi ile birden çok kişi arasındaki fark nedir?

- Edimi tek kişi gerçekleştirmişse ödül ona verilir.
- Birden çok kişi edimi gerçekleştirmişse ödülün kime verileceği ödül sözü verenin iradesine göre belirlenir; irade belli değilse hakim takdir eder.

Sonuç: Çoklu edim hâlinde ödülün paylaştırılması, kur'a ya da ilk gerçekleştirene verilmesi gibi seçenekler arasında ilanın içeriğine ve hakimin takdirine göre karar verilir.

### Cayma ile yapılmış giderlerin ödenmesi arasındaki fark nedir?

- Ödül sözü veren sözünden dönebilir; bu hak sonucun gerçekleşmesine kadar sürer.
- Cayma sonrasında giderlerin ödenmesi yükümlülüğü devam eder; giderler dürüstlük kurallarına uygun olmak şartıyla istenebilir.

Sonuç: Cayan kişi ödül borcundan kurtulur, ama ilana güvenerek yapılan makul giderleri ödemek zorundadır.

### İlan yoluyla ödül sözü verme: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Edimin gerçekleşmesi ile cayma veya engelleme hâllerini karıştırmak; cayma veya engellemede ödül değil yalnızca giderlerin ödeneceğini gözden kaçırmak.
- Giderlerin toplamını ödülün değerini aşacak şekilde hesaplamak; ödülün değeri üst sınırdır ve aşan kısım talep edilemez.
- Ödül sözü verenin ispat yükünü yanlış kişiye yüklemek; beklenen sonucun gerçekleştirilemeyeceğini ispat yükü ödül sözü verenindir.
- Yarışma niteliğindeki ilanlarda m.9'un doğrudan uygulanabileceğini varsaymak; ödüllü yarışma ve eksik ödüllü yarışma ayrı değerlendirilir.
- Cayma sonrası gelen edimi, ödül talebine esas kabul etmek; cayma kamuya yapılmışsa edim sonrası ödül istenemez.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Dava dilekçelerinde ve kararlarda m.9 birinci fıkrası, ilanın tarafların ilişkisine uygulandığı ölçüde değerlendirilmekte; ilan sahibinin borcunun doğması için sonucun gerçekleşmesi aranmaktadır. (Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/854 E., 2025/1585 K., 18.12.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Ödül talebinde bulunan kişi, ilanın varlığını, içeriğini ve edimin gerçekleştiğini ispat etmekle yükümlüdür; ilan metni, yayın kaydı veya tanık beyanı bu amaçla kullanılabilir.
- Ödül sözü veren, sözünden cayma veya engelleme durumunu ve giderlerin dürüstlük kurallarına aykırılığını iddia ediyorsa bu hususu ispat etmelidir.
- Giderlerini isteyen kişinin masrafını ve masrafın ilana güvenerek yapıldığını ispat etmesi gerekir; masrafın makullüğü belge ile gösterilebilir.
- Ödül sözü veren, masraf yapanın beklenen sonucu gerçekleştiremeyeceğini ispat ederse giderleri ödemekten kurtulur; bu savunma ödül sözü verene aittir ve kanıt olarak teknik veya fiili durumlar gösterilebilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.1-11](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-1): Borcun kaynakları başlığı altında, sözleşmenin kuruluşu ve öneri-kabul kuralları düzenlenir. Ödüllü yarışma veya sözleşme niteliğindeki ilişkiler bu kurallara göre değerlendirilir; m.9 bu hükümlerin dışında tek taraflı borç doğuran özel bir kurumdur.

## [TBK m.10 — Önerinin ve kabulün geri alınması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-10)

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 10. maddesi, öneri ve kabulün geri alınmasına ilişkin genel kuralı düzenler: geri alma açıklamasının hangi andan itibaren hüküm doğuracağını belirler ve aynı kuralın kabulün geri alınmasında da uygulanacağını öngörür. Hüküm, hazır olmayan kişiler arasında yapılan dolaylı irade beyanları bakımından uygulanır. Madde, öneriden dönmenin özel hallerini, yani bağışlama önerisinin geri alınmasını veya taksitle satışta önerinin geri alınmasını düzenlemez (m.293, m.255). Bağlayıcı olmayan önerileri ve öneriye davet niteliğindeki açıklamaları düzenlemez (m.8). Önerinin reddi, kabul süresi ve önerinin bağlayıcılığının sona ermesi ile sözleşmenin kuruluşu (m.5, m.6, m.7) bu maddenin dışındadır. Kabulün şekli ve kabulün hüküm ve sonuçları da ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

### Önerinin ve kabulün geri alınması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Geri alma açıklaması**: Daha önce yapılmış bir öneri veya kabul beyanının hukuki sonuç doğurmasını önlemeye yönelik, sahibi ve muhatabı aynı kişiler olan tek taraflı irade beyanıdır. Bu beyan, geri alınan irade beyanının yerine geçmez; onu ortadan kaldırır.
- **Ulaşma**: Bir irade beyanının muhatabın erişim alanına girmesi, yani muhatabın onu öğrenebileceği bir duruma gelmesidir. Madde bakımından geri alma beyanının öneriden önce veya öneriyle aynı anda ulaşması ya da öneriden sonra ulaşmakla birlikte öneriden önce öğrenilmesi, ulaşmanın iki ayrı anını ifade eder.
- **Hazır olmayan kişiler arası irade beyanı**: Tarafların birbirini görmeden, aralarında zaman geçen bir iletişim aracıyla yaptıkları irade beyanıdır. Hazırlar arasında doğrudan yapılan öneri, muhataba yapıldığı anda ulaştığı için bu maddenin geri alma mekanizmasının konusu değildir.
- **Öneriden dönme**: Öneren kişinin, kabul beyanı henüz varmadan önerisini geri alarak öneriyi hükümsüz kılmasıdır. Geri alma zamanında yapılmışsa öneri hiç yapılmamış sayılır.
- **Kabulün geri alınması**: Kabul edenin, kabul beyanı önerene ulaşmadan veya ulaşmakla birlikte önerenin öğrenmesinden önce, kabulünü geri alma beyanını göndermesidir. Maddenin ikinci fıkrası bu hali de öneri hükümlerine bağlar.

### Önerinin ve kabulün geri alınması: hangi şartlar aranır?

- Geri alınacak bir öneri veya kabul beyanının önceden yapılmış ve ulaşmış olması bulunmalıdır.
- Geri alma beyanının, geri alınan beyanla aynı sahip ve muhataplar arasında yapılmış olması gerekir.
- Geri alınan irade beyanının dolaylı, yani hazır olmayan kişiler arasında yapılmış bir beyan olması gerekir; hazırlar arasında doğrudan yapılan beyan kural olarak geri alınamaz.
- Geri alma beyanının, muhataba öneriden önce veya öneriyle aynı anda ulaşması ya da öneriden sonra ulaşmakla birlikte öneriden önce öğrenilmesi gerekir.
- Geri alma beyanının ulaşma veya öğrenme anı, öneri veya kabulün karşı tarafa ulaşma anından önce gerçekleşmiş olmalıdır; aksi halde geri alma hüküm doğurmaz ve öneri bağlayıcılığını sürdürür.
- Kabulün geri alınmasında da aynı koşullar aranır; ikinci fıkra bu koşulları kabul beyanına uygular.

### Önerinin ve kabulün geri alınması: hangi sonuçları doğurur?

- Geri alma beyanı, öneriden önce veya aynı anda ulaşmış ya da öneriden sonra ulaşmakla birlikte öneriden önce öğrenilmişse öneri yapılmamış sayılır.
- Geri alınan öneri hükümsüz olur ve kabul beyanı gelse bile sözleşme kurulmaz.
- Geri alma şartları gerçekleşmezse geri alma beyanı etkisiz kalır ve öneri bağlayıcılığını sürdürür; karşı taraf kabulüyle sözleşme kurulur.
- Kabul beyanının geri alınması da aynı koşullarla gerçekleşirse kabul yapılmamış sayılır ve sözleşme kurulmaz.
- Hazırlar arasında doğrudan yapılan öneri, kural olarak geri alınamaz ve geri almaya rağmen kabul gelirse sözleşme kurulur.
- Geri alma, öneri yönünde yazılı bir şekle tabi değildir; öneri bir şekle tabi olsa bile geri alma beyanı şekle bağlı değildir.

### Hazırlar arası öneri ile hazır olmayanlar arası öneri arasındaki fark nedir?

- Hazırlar arasında yapılan öneri, muhataba yapıldığı anda ulaştığı için geri alma açıklamasının önce ulaşması mümkün değildir.
- Hazır olmayanlar arasında yapılan öneri, muhataba belli bir süre sonra ulaşır ve bu gecikme geri alma için zaman penceresi bırakır.

Sonuç: Hazırlar arasında öneri kural olarak geri alınamaz; hazır olmayanlar arasında ise m.10 koşulları altında geri alma mümkündür. Hazırlar arasında yazılı olarak yapılan görüşmede doğrudan öneri beyanının geri alınabileceği kabul edilir.

### Geri alma beyanının ulaşması ile öğrenilmesi arasındaki fark nedir?

- Geri alma beyanı öneriden önce veya aynı anda ulaşmışsa, muhataba ulaşma anı yeterlidir.
- Geri alma beyanı öneriden sonra ulaşmışsa, muhatabın bunu öneriden önce öğrenmiş olması aranır.

Sonuç: Öneriden sonra ulaşan geri alma beyanı, öğrenilmemişse etkisizdir ve öneri bağlayıcılığını sürdürür.

### Öneri ile kabul geri alma arasındaki fark nedir?

- Öneriden dönmede geri alma, öneren tarafından yapılır ve karşı tarafın kabulünden önce gerçekleşmelidir.
- Kabulün geri alınmasında geri alma beyanı, kabul edenden gelir ve önerene karşı yapılır.

Sonuç: İki hal aynı koşullara bağlanır; kabulün geri alınmasında da öneriye ilişkin ulaşma ve öğrenme kuralları uygulanır.

### m.10 geri alma ile m.8 bağlayıcı olmayan öneri arasındaki fark nedir?

- m.10 bağlayıcı bir önerinin, kabul ulaşmadan önce geri alınmasını düzenler.
- m.8, önerinin baştan bağlayıcı olmadığını açıkladığı hali düzenler; bu durumda geri almaya gerek kalmaz.

Sonuç: m.8 kapsamında kabul beyanı gelse de sözleşme kurulmaz; m.10 kapsamında ise geri alma zamanında yapılmışsa sözleşme kurulmaz.

### Önerinin ve kabulün geri alınması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Geri alma beyanının öneriden sonra ulaşması halinde, öğrenilmese bile öneriyi hükümsüz saymak; m.10 öğrenme anını da aramaktadır.
- Hazırlar arasında yapılan öneriyi, muhataba ulaştığı anda ulaşmış sayıp geri alınamaz saymak yerine, istisnai yazılı görüşme halini dikkate almamak.
- Bağışlama veya taksitle satış gibi özel hükümleri m.10 ile karıştırmak; bu hallerde özel kural uygulanır.
- Öneri bir şekle tabi olduğu için geri almanın da şekle uygun yapılması gerektiğini sanmak; geri alma beyanı şekle tabi değildir.
- Kabulün geri alınmasında öneriye ilişkin koşulları uygulamamak; ikinci fıkra aynı kuralı kabul için de koyar.

### Nasıl ispat edilir?

- Geri almayı ileri süren taraf, geri alma beyanının öneriden önce veya aynı anda ulaştığını ya da öneriden önce öğrenildiğini ispatlamakla yükümlüdür.
- Ulaşma ve öğrenme anını göstermek için e-posta kayıtları, telgraf veya kargo teslim belgeleri ile iletişim kayıtları kullanılabilir.
- Karşı taraf, öneriyi geri alma beyanından önce öğrendiğini ileri sürerse bu iddiasını kendisi ispatlamalıdır.
- Hazırlar arası öneriyi geri alma iddiasında, görüşmenin yazılı olarak yürütüldüğünü ileri süren taraf bunu ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.8](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-8): Bağlayıcı olmayan öneri ve öneriye davet hallerini düzenler; bu hallerde geri alma ihtiyacı doğmadan sözleşme kurulmaz.
- [6098 sayılı Kanun m.6](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-6): Örtülü kabulü düzenler; kabulün geri alınması hükmünün uygulanabileceği kabul beyanı biçimlerinin sınırını belirler.
- [6098 sayılı Kanun m.293](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-293): Bağışlama önerisinin geri alınmasına ilişkin özel hükümdür; m.10 yerine bu özel kural uygulanır.
- [6098 sayılı Kanun m.255](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-255): Taksitle satışta önerinin geri alınmasına ilişkin özel düzenlemedir; m.10'un genel kuralı yerine bu özel hüküm uygulanır.

## [TBK m.11 — Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmenin hüküm anı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-11)

Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmelerde sözleşmenin hangi andan itibaren hüküm ve sonuç doğurmaya başlayacağını düzenler. Açık kabulün gerekli olup olmadığına göre iki ayrı an belirlenir: açık kabul gerektiren hallerde kabul beyanının gönderilmesi, açık kabul gerekmeyen hallerde önerinin karşı tarafa ulaşması. Madde hazırlar arasındaki sözleşmelere uygulanmaz; hazırlar arasında sözleşme kabulün açıklandığı anda kurulur ve hüküm doğurur. Maddenin düzenlemediği konular: sözleşmenin kurulma anını belirleyen varma ilkesi ve uygun süre içinde reddetme hali (m.6), kabulün geri alınması ve hükümsüzlüğü (m.10), telefon ve bilgisayar gibi araçlarla doğrudan iletişimde öneri ve kabulün hazırlar arasında sayılması (m.4), sözleşmenin şekli (m.12 vd.) ile önerinin bağlayıcılığı ve süresi (m.5, m.7).

### Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmenin hüküm anı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Hazır olmayanlar arasında sözleşme**: Tarafların birbirini doğrudan ve eşzamanlı olarak algılayamadığı, iletişimin zaman farkıyla yapıldığı sözleşmelerdir. Doğrudan iletişim araçlarıyla yapılan öneri hazırlar arasında sayıldığından bu kavrama girmez.
- **Kabul beyanının gönderilmesi**: Kabulcünün kabul iradesini karşı tarafa iletmek üzere mektup, telgraf veya elektronik posta gibi bir araca verdiği andır. Madde, açık kabul gerektiren hallerde hüküm doğumunu bu ana bağlar.
- **Kabul beyanının ulaşması (varma)**: Kabul beyanının öneren tarafın hakimiyet alanına girmesidir; önerenin fiilen okuması şart değildir. Sözleşmenin kurulma anını belirler.
- **Açık kabul**: Kabulcünün kabulünü sözle veya yazıyla açıkça bildirmesidir. Açık kabulün gerekli olmadığı hallerde ise kabul örtülü olarak da ortaya konabilir.
- **Uygun süre içinde red**: Açık kabul gerekmeyen hallerde sözleşmenin kurulmasının ön koşuludur; önerinin ulaşmasından sonra makul sürede red beyanının yapılmaması, sözleşmenin kurulduğu anlamına gelir. Sürenin uzunluğu somut olayın niteliğine göre belirlenir.

### Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmenin hüküm anı: hangi şartlar aranır?

- Sözleşmenin hazır olmayanlar arasında yapılmış olması gerekir; doğrudan ve eşzamanlı iletişim varsa madde değil hazırlar arasındaki kurallar uygulanır.
- Açık kabulün gerekli olup olmadığı belirlenmelidir; bu, işin özelliğinden, somut olayın niteliğinden veya önerenin açık kabul beklememesinden anlaşılır.
- Açık kabul gerekiyorsa kabul beyanının karşı tarafa gönderilmiş olması gerekir; hüküm bu andan itibaren doğar.
- Açık kabul gerekmiyorsa önerinin karşı tarafa ulaşmış olması ve bu tarafın uygun süre içinde reddetmemiş olması gerekir.
- Kabul beyanının gönderilmesi veya önerinin ulaşması, hükmün başlangıcı için yeterlidir; önerenin kabulü fiilen öğrenmiş olması aranmaz.

### Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmenin hüküm anı: hangi sonuçları doğurur?

- Açık kabul gerektiren hazır olmayan sözleşmede kabul beyanı gönderildiğinde sözleşme hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başlar; kurulma anı ise beyanın öneren tarafa ulaştığı andır.
- Açık kabul gerekmeyen hallerde önerinin ulaşması ile hüküm doğar; ancak bu, karşı tarafın uygun süre içinde reddetmemesi şartına bağlıdır.
- Karşı taraf uygun süre içinde reddederse sözleşme kurulmaz ve hüküm doğmaz.
- Kabul beyanı gönderildikten sonra ulaşmadan önce geri alınırsa ve geri alma beyanı kabulle aynı anda ya da önce ulaşırsa kabul hükümsüz sayılır (m.10 ile birlikte okunur).
- Hüküm geriye etkili olarak gönderme veya ulaşma anından başlar; bu nedenle ifa, zamanaşımı başlangıcı ve faiz bu andan itibaren hesaplanır.
- Maddenin hükümleri emredici niteliktedir; ancak taraflar açık kabulün gerekip gerekmediğini ve hükmün başlangıcını sözleşmeyle farklı belirleyebilirler (bu konuda madde metni bir yedek kural koymaz, ayrıntı kaynaklarda tartışmalıdır).

### Açık kabul gerektiren ile açık kabul gerektirmeyen durumlar arasındaki fark nedir?

- Açık kabulün gerekli olduğu hallerde kabul beyanı, önerenin kendisine ulaşmasıyla kurulur ve hüküm, beyanın gönderildiği andan itibaren doğar.
- Açık kabulün gerekmediği hallerde (örtülü kabulün yeterli olduğu durumlarda) sözleşme, önerinin ulaştığı andan itibaren hüküm doğurur ve uygun süre içinde reddedilmemesi koşuluna bağlıdır.

Sonuç: Kurulma anı ile hüküm anı açık kabulde ayrılır; açık kabul gerekmeyen hallerde ise ikisi büyük ölçüde aynı andır.

### Hazır olmayanlar arasında ile hazırlar arasında sözleşme arasındaki fark nedir?

- Hazır olmayanlar arasında sözleşmede kurulma anı varma, hüküm anı ise gönderme veya ulaşma esasına göre belirlenir.
- Hazırlar arasında sözleşme kabul açıklandığı anda kurulur ve aynı anda hüküm doğurur.

Sonuç: Hazırlar arasında kurulma ve hüküm anı çakışır; bu nedenle m.11 yalnızca hazır olmayanlar arasındaki sözleşmelerde işler.

### Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmenin hüküm anı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Açık kabul gerekmeyen hallerde sözleşmenin kurulma anını kabul beyanının gönderilmesi olarak saymak; bu hallerde esas alınan an önerinin ulaşmasıdır.
- Hüküm anı ile kurulma anını birbirinden ayırmadan tek an kabul etmek; m.11 iki farklı anı belirler.
- Önerenin kabulü fiilen öğrenmesini aramak; varma ilkesinde ulaşma yeterlidir, öğrenme şart değildir.
- Açık kabul gerekmediği hallerde red süresinin geçmesini unutmak; ulaşma tek başına yeterli değildir, uygun sürenin geçmesi de gerekir.
- Hazırlar arasındaki sözleşmelere m.11'i uygulamak; hazırlar arasında kurulma ve hüküm anı aynıdır.
- Maddenin hükmünü geriye etkili olmayan bir düzenleme sanmak; hüküm, gönderme veya ulaşma anından itibaren geriye doğru etkilidir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Kabul beyanının ulaşıp ulaşmadığı ve hangi andan itibaren hüküm doğduğu, ilgili tarafın delil sunabilmesine bağlı olarak değerlendirilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 2021/936 E., 2021/1082 K., 25.11.2021)

### Nasıl ispat edilir?

- Kabul beyanının gönderildiğini ileri süren taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür; posta, telgraf veya elektronik posta kayıtları bu amaçla kullanılır.
- Sözleşmenin kurulduğunu ve belirli bir andan itibaren hüküm doğduğunu iddia eden taraf, kabulün açıklandığını yazılı delille veya tanıkla göstermelidir.
- Açık kabul gerekmediği ve önerinin ulaştığı iddiası ileri sürüldüğünde, ulaşmanın tarihi ve karşı tarafın öneriyi alabilecek durumda olduğu ispat edilmelidir.
- Karşı taraf, uygun süre içinde reddettiğini veya kabulün geri alındığını ileri sürüyorsa bu savunmayı kendisi ispatlamalıdır.
- Açık kabulün gerekip gerekmediği konusunda uyuşmazlık varsa, işin niteliği ve önerenin beklentisi somut olaya göre değerlendirilir ve ilgili taraf bu olguları ispat etmelidir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.6](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-6): Açık kabulün gerekmediği hallerde örtülü kabulün yeterli olduğunu ve red süresinin varlığını düzenler; m.11/2'nin dayandığı hükümdür.
- [6098 sayılı Kanun m.4](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-4): Telefon ve bilgisayar gibi araçlarla doğrudan iletişimde öneri ve kabulün hazırlar arasında yapılmış sayılmasını düzenler; m.11'in kapsamını belirler.
- [6098 sayılı Kanun m.10](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-10): Kabul beyanının geri alınmasının hangi koşulda hükümsüz sayılacağını düzenler; gönderme anından doğan hükmün akıbetini etkiler.
- [6098 sayılı Kanun m.5](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-5): Önerinin bağlayıcılığını ve kabul süresini düzenler; önerinin ulaşma anı ile red süresinin başlangıcı bakımından bağlantılıdır.

## Konuda geçen kararlar

- Hukuk Genel Kurulu, 2024/361 E., 2025/337 K., 21.05.2025 (m.3, m.6)
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/423 E., 2025/169 K., 26.03.2025 (m.3)
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/299 E., 2024/132 K., 28.02.2024 (m.3)
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/655 E., 2024/133 K., 28.02.2024 (m.3)
- Hukuk Genel Kurulu, 2021/814 E., 2023/268 K., 29.03.2023 (m.1)
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/851 E., 2022/1557 K., 22.11.2022 (m.3)
- Hukuk Genel Kurulu, 2017/1913 E., 2021/816 K., 22.06.2021 (m.7)
- Hukuk Genel Kurulu, 2017/1619 E., 2020/432 K., 17.06.2020 (m.7)
- Hukuk Genel Kurulu, 2013/2212 E., 2015/1309 K., 06.05.2015 (m.7)
- Hukuk Genel Kurulu, 2013/1949 E., 2014/383 K., 19.03.2014 (m.8)
- 3. Hukuk Dairesi, 2023/1184 E., 2023/1093 K., 11.04.2023 (m.9)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/1457 E., 2023/1731 K., 21.03.2023 (m.8)
- 6. Hukuk Dairesi, 2016/11411 E., 2016/6963 K., 24.11.2016 (m.9)
- 6. Hukuk Dairesi, 2014/9482 E., 2014/10498 K., 29.09.2014 (m.10)
- 6. Hukuk Dairesi, 2014/6918 E., 2014/8889 K., 03.07.2014 (m.10)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2023/1520 E., 2026/601 K., 08.05.2026 (m.5, m.6)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2023/1354 E., 2026/425 K., 09.04.2026 (m.5, m.6)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2046 E., 2026/541 K., 17.03.2026 (m.1)
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/1186 E., 2026/302 K., 10.03.2026 (m.2)
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2022/3052 E., 2026/260 K., 09.03.2026 (m.2)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2024/193 E., 2026/397 K., 05.03.2026 (m.1)
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2022/1781 E., 2026/487 K., 26.02.2026 (m.8)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1632 E., 2026/270 K., 13.02.2026 (m.2)
- Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2026/117 E., 2026/103 K., 22.01.2026 (m.1, m.2)
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2022/2854 E., 2025/1525 K., 29.12.2025 (m.4)
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/1890 E., 2025/1577 K., 26.12.2025 (m.4)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2025/1492 E., 2025/1991 K., 25.12.2025 (m.6)
- Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/854 E., 2025/1585 K., 18.12.2025 (m.9)
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/1063 E., 2025/1346 K., 03.12.2025 (m.7, m.9)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 35. Hukuk Dairesi, 2024/992 E., 2025/1427 K., 13.11.2025 (m.7)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2025/275 E., 2025/993 K., 10.07.2025 (m.6)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2022/1703 E., 2025/854 K., 22.05.2025 (m.7)
- İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/924 E., 2025/370 K., 20.05.2025 (m.9)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2023/539 E., 2025/524 K., 07.05.2025 (m.9)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 2021/2069 E., 2025/371 K., 16.04.2025 (m.1)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/1536 E., 2025/257 K., 06.03.2025 (m.6)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi, 2024/8 E., 2025/212 K., 04.03.2025 (m.5)
- Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/2556 E., 2025/71 K., 09.01.2025 (m.8)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2022/1103 E., 2024/1328 K., 06.12.2024 (m.5)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2021/1637 E., 2024/1684 K., 28.11.2024 (m.2)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, 2021/1261 E., 2024/1862 K., 21.11.2024 (m.4)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2022/916 E., 2024/1100 K., 16.10.2024 (m.5)
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2022/373 E., 2024/1639 K., 03.10.2024 (m.10)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/1773 E., 2024/58 K., 18.01.2024 (m.4)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 18. Hukuk Dairesi, 2021/674 E., 2023/2257 K., 06.12.2023 (m.10)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 53. Hukuk Dairesi, 2023/881 E., 2023/885 K., 11.10.2023 (m.4)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/1287 E., 2023/64 K., 26.01.2023 (m.4)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2022/1439 E., 2022/1727 K., 22.12.2022 (m.5)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2020/1469 E., 2022/1700 K., 17.11.2022 (m.2)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2021/1128 E., 2022/758 K., 05.04.2022 (m.8)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/569 E., 2021/1463 K., 02.12.2021 (m.3)
- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 2021/936 E., 2021/1082 K., 25.11.2021 (m.10, m.11)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2020/968 E., 2020/1197 K., 09.12.2020 (m.11)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2020/972 E., 2020/1095 K., 24.11.2020 (m.11)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2020/316 E., 2020/1018 K., 05.11.2020 (m.11)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2020/471 E., 2020/530 K., 02.07.2020 (m.8)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2017/4278 E., 2020/1052 K., 11.06.2020 (m.10)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2020/282 E., 2020/387 K., 10.03.2020 (m.11)
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2020/190 E., 2020/348 K., 05.03.2020 (m.11)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2018/539 E., 2018/1548 K., 20.12.2018 (m.1)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/ikinci-derecedeki-noktalar-oneri-ve-kabul