---
title: "Koşullar — Borçlar Hukuku Genel Hükümler konu anlatımı"
course: "Borçlar Hukuku Genel Hükümler"
law: "Türk Borçlar Kanunu"
articles: "TBK m.170–176"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/kosullar"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Koşullar

Borçlar Hukuku Genel Hükümler › Genel hükümler › Borç ilişkilerinde özel durumlar — [Borçlar Hukuku Genel Hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler)

## Kısaca

TBK m.170, sözleşmenin hüküm ifade etmesinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz bir olguya bağlanması halinde, yani geciktirici koşulun ne olduğunu ve bu tür sözleşmenin ne zaman hüküm ifade edeceğini düzenler. TBK m.171, geciktirici koşulun gerçekleşmesini beklediği askı döneminde (koşul gerçekleşinceye kadar) tarafların birbirine karşı hak ve yükümlülüklerini düzenler.

## Kapsam

Bu konu, Türk Borçlar Kanunu m.170–176 hükümlerini kapsar: genel olarak, koşulun askıda olduğu sıradaki durum, koşul gerçekleşinceye kadar elde edilen yararlar, bozucu koşul, koşulun gerçekleşmesi, dürüstlük kurallarına aykırı engelleme, yasak koşullar.

- [TBK m.170 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-170)
- [TBK m.171 — Koşulun askıda olduğu sıradaki durum](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-171)
- [TBK m.172 — Koşul gerçekleşinceye kadar elde edilen yararlar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-172)
- [TBK m.173 — Bozucu koşul](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-173)
- [TBK m.174 — Koşulun gerçekleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-174)
- [TBK m.175 — Dürüstlük kurallarına aykırı engelleme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-175)
- [TBK m.176 — Yasak koşullar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-176)

## [TBK m.170 — Genel olarak](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-170)

Madde, sözleşmenin hüküm ifade etmesinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz bir olguya bağlanması halinde, yani geciktirici koşulun ne olduğunu ve bu tür sözleşmenin ne zaman hüküm ifade edeceğini düzenler. Hüküm, sözleşme taraflarına ve sözleşmeye bağlanmış geciktirici koşula uygulanır. Maddede süre yoktur. Koşulun bozucu (infisahi) olması hâlini düzenlemez (m.173). Koşulun gerçekleşmesinin ya da gerçekleşmemesinin hangi hâllerde taraflar bakımından sonuç doğuracağı, koşul gerçekleşmeden önceki ara dönem hak ve yükümlülükleri (m.171), koşulu gerçekleşmiş sayma ve dürüstlük kuralı (m.175) ile koşulun gerçekleşmesi ve gerçekleşmemesi için kanunda ayrıca öngörülen ayrıntılar ayrı maddelerde yer alır.

### Genel olarak: hangi şartlar aranır?

- Sözleşmenin hüküm ifade etmesinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen bir olguya bağlanmış olması gerekir; olgu kesin olarak bilinen bir tarihe ya da kesin gerçekleşmeye bağlanmamalıdır.
- Bağlanan olgunun, taraflardan birinin iradesine, bir dış olaya veya üçüncü kişinin iradesine dayanabilmesi mümkündür; ancak olgu hukuka ve ahlaka aykırı bir fiili sağlamak amacını taşımamalıdır.
- Koşulun geciktirici nitelikte olduğu, yani hüküm doğurmanın koşula bağlandığı anlaşılmalıdır; aksi hâlde ayrım için yorum yapılması gerekir.
- Koşulun gerçekleşmesi ile sözleşmenin hüküm ifade etmeye başlaması arasında aksi kararlaştırılmamışsa, sonuç yalnızca koşulun gerçekleştiği andan itibaren doğar.
- Taraflar geçmişe etkiyi açıkça kararlaştırmamışsa, koşulun gerçekleşmesi geriye etkili sayılmaz.

### Genel olarak: hangi sonuçları doğurur?

- Sözleşme geciktirici koşula bağlanmışsa, koşul gerçekleşene kadar asıl edimler doğmaz ve taraflar bu edimlerin ifasını isteyemez.
- Koşul gerçekleştiğinde sözleşme, aksi kararlaştırılmamışsa yalnızca o andan itibaren hüküm ifade eder.
- Taraflar geçmişe etkiyi açıkça kararlaştırmışsa, koşulun gerçekleşmesi sözleşmenin kurulduğu andan itibaren sonuç doğurur.
- Koşul gerçekleşmeden önce sözleşme kurulmuş sayılır; sözleşmenin geçerliliği için gereken ehliyet, sözleşmenin yapıldığı anda aranır.
- Koşul gerçekleşmeden önce taraflar yan borçlardan ve koruma yükümlülüklerinden doğan haklarını ileri sürebilir; ancak henüz doğmamış asıl borcun ifasını isteyemez.
- Koşulun gerçekleşmesi üzerine borç doğar ve muaccel olur; alacaklı ifayı isteyebilir ve zamanaşımı bu andan itibaren işlemeye başlar.
- Geciktirici koşulun gerçekleşmemesi hâlinde sözleşme hüküm ifade etmez; bu durumda yükümlülük doğmaz.

### Geciktirici koşul ile bozucu koşul arasındaki fark nedir?

- Geciktirici koşulda sözleşme koşul gerçekleşene kadar hüküm doğurmaz; koşul gerçekleşince doğmaya başlar.
- Bozucu koşulda sözleşme baştan hüküm doğurur, koşulun gerçekleşmesiyle hükümleri sona erer.

Sonuç: Ayrım, sözleşmenin ne zaman başlayıp ne zaman sona ereceğini belirler; hangi hükmün uygulanacağı bu ayrıma göre seçilir (m.170 ve m.173).

### Aksi kararlaştırılmamış hâl ile geçmişe etkili kararlaştırılmış hâl arasındaki fark nedir?

- Taraflar bir şey kararlaştırmamışsa, sözleşme yalnızca koşulun gerçekleştiği andan itibaren hüküm ifade eder.
- Taraflar açıkça geçmişe etki kararlaştırmışsa, koşulun gerçekleşmesi sözleşmenin kurulduğu andan itibaren sonuç doğurur.

Sonuç: Geçmişe etki yalnızca açık anlaşmayla mümkündür; normal hâlde borçlar koşul gerçekleşme anında doğar.

### Koşulun gerçekleşmesinden önceki dönem ile koşulun gerçekleşmesinden sonraki dönem arasındaki fark nedir?

- Koşul gerçekleşmeden önce sözleşme kurulmuş olup asıl edimler henüz doğmamıştır.
- Koşul gerçekleştikten sonra borçlar doğar ve muaccel hâle gelir.

Sonuç: Koşul gerçekleşmeden alacak davası açılamaz, zamanaşımı işlemez; koşul gerçekleşince borç doğar ve zamanaşımı başlar.

### Genel olarak: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Geciktirici koşulu bozucu koşul gibi değerlendirmek; yani sözleşmenin baştan hüküm doğurduğunu kabul etmek.
- Koşulun gerçekleşmesini geçmişe etkili saymak; oysa aksi kararlaştırılmadıkça sonuç yalnızca koşulun gerçekleştiği andan itibaren doğar.
- Koşul gerçekleşmeden asıl borcun ifasını istemek; yan borçlar ve koruma yükümlülükleri ileri sürülebilir, ancak henüz doğmamış asıl borç istenemez.
- Koşul gerçekleşmeden zamanaşımının işlediğini kabul etmek; zamanaşımı koşulun gerçekleşmesinden önce işlemez.
- Sözleşmenin geçerlilik ehliyetini koşulun gerçekleştiği anda aramak; ehliyet sözleşmenin kurulduğu anda aranır.
- Koşulun gerçekleşmesinde tarafların çaba göstermesini hukuka aykırı saymak; dürüstlük kuralına aykırı olmadıkça bu çaba koşulu gerçekleşmiş saydırmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Geciktirici koşula bağlı sözleşmenin geçerliliği için ehliyet koşulunun sözleşmenin kurulduğu anda aranacağı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/3648 E., 2023/7458 K., 19.12.2023)
- Koşul gerçekleşmediği sürece sözleşmenin yürürlüğe girmediği ve taraflar arasında bu nedenle edim talebinin doğmadığı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/3648 E., 2023/7458 K., 19.12.2023)
- Şarta bağlı borçların TBK m.170–176 çerçevesinde değerlendirildiği ve geciktirici koşulun bu hükümlere tabi olduğu kabul edilmektedir. (14. Hukuk Dairesi, 2012/5952 E., 2012/9387 K., 10.07.2012)
- Koşulun gerçekleşmesinin geçmişe etkili sayılabilmesi için taraflarca açık bir kararlaştırma gerektiği kabul edilmektedir. (Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/71 E., 2025/62 K., 05.02.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Geciktirici koşulun varlığını ileri süren taraf, sözleşmenin koşula bağlandığını ispatlamalıdır; yazılı sözleşme bu konuda en güçlü delildir.
- Koşulun gerçekleştiğini ileri süren taraf, gerçekleşmeyi tanık, belge veya resmi kayıtla ispatlamalıdır.
- Koşulun gerçekleşmesinin geçmişe etkili olduğunu iddia eden taraf, bu yönde açık bir anlaşma bulunduğunu yazılı belge ile ispatlamalıdır; aksi hâlde m.170/f.2 uyarınca sonuç yalnızca koşulun gerçekleştiği andan itibaren doğar.
- Koşulun geciktirici mi bozucu mu olduğu tartışmalıysa, tarafların iradesi yorumla belirlenir; belirsizlik hâlinde geciktirici koşul asıl kabul edilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.171](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-171): Koşul gerçekleşinceye kadar tarafların ara dönemdeki hak ve yükümlülüklerini düzenler; m.170'in doğurduğu bekleme durumunun içeriğini tamamlar.
- [6098 sayılı Kanun m.173](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-173): Bozucu koşulu düzenler; m.170'in geciktirici koşulunu bozucu koşuldan ayırmak için başvurulan karşıt hükümdür.
- [6098 sayılı Kanun m.175](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-175): Koşulun gerçekleşmiş veya gerçekleşmemiş sayılmasına ilişkin kuralları düzenler; koşulun gerçekleşmesi ya da gerçekleşmemesi için taraflardan birinin çaba göstermesinin sonucunu belirler.

## [TBK m.171 — Koşulun askıda olduğu sıradaki durum](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-171)

Bu madde, geciktirici koşulun gerçekleşmesini beklediği askı döneminde (koşul gerçekleşinceye kadar) tarafların birbirine karşı hak ve yükümlülüklerini düzenler. Borçlunun koşulun gerçekleşmesini engelleyecek davranışlardan kaçınma yükümlülüğünü, koşula bağlı hakkı tehlikeye düşen alacaklının koruma önlemleri alma yetkisini ve askı döneminde yapılan tasarrufların koşulun hükümlerini zedeleyen ölçüde geçersizliğini kapsar. Madde, koşula bağlı borcun doğumunu, koşulun gerçekleşmesi veya gerçekleşmemesinin hukuki sonuçlarını, koşulun gerçekleşmiş sayılmasını ve askı döneminde elde edilen yararların paylaşımını düzenlemez (m.170, m.172). Borçlunun ara dönemdeki ifa edilebilirlik ve tazmin sorumluluğu ile zamanaşımı da bu maddenin kapsamında değildir (m.112, m.114, m.136). Taşınmazlarda tasarruf işleminin koşula bağlanamayacağı ve bu nedenle üçüncü kişiye yapılan tasarrufların geçersizliğinin taşınır mallarla sınırlı olduğu da bu maddenin ayrı bir yorumunu gerektirir.

### Koşulun askıda olduğu sıradaki durum: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Askı dönemi**: Geciktirici koşula bağlı işlemin yapıldığı an ile koşulun gerçekleşmesi arasında kalan, hakkın henüz kesinleşmediği ara dönemdir. Bu dönemde işlem bağlayıcıdır ama hüküm doğurmaz.
- **Beklenen hak**: Koşul gerçekleşmeden önce alacaklının, koşulun gerçekleşmesini bekleyen hak sahibi olarak sahip olduğu korunmaya değer konumdur. Alacak hakkı henüz doğmamıştır, ancak koşulun gerçekleşmesi halinde doğacak olan hakkın bu ön aşamasıdır.
- **Koşula bağlı hakkın tehlikeye düşmesi**: Borçlunun davranışı veya durumu nedeniyle koşul gerçekleştiğinde alacağın tahsil edilememe riskinin doğmasıdır. Koşulun gerçekleşme ihtimalinin azalması tek başına bu anlama gelmez; alacağın korunmasını etkileyen somut bir tehlike gerekir.
- **Koşulun hükümlerini zedeleme**: Askı döneminde yapılan bir tasarrufun, koşul gerçekleştiğinde alacaklının beklediği hakkın yerine gelmesini engelleyecek ya da değersizleştirecek nitelikte olmasıdır. Geçersizlik, yalnızca bu zedelemenin ölçüsü kadar doğar.
- **Tasarruf işlemi**: Mevcut bir hakkın devri, değiştirilmesi, sınırlandırılması veya ortadan kaldırılması sonucunu doğuran hukuki işlemdir. Borçlandırıcı işlemlerden ayrılır; bu madde yalnızca tasarruf işlemleri için geçersizlik öngörür.

### Koşulun askıda olduğu sıradaki durum: hangi şartlar aranır?

- Geciktirici koşula bağlı bir işlemin bulunması ve koşulun henüz gerçekleşmemiş olması gerekir.
- Borçlunun, borcun gereği gibi ifasını engelleyecek her türlü davranıştan kaçınması gerekir; bu yükümlülük koşul gerçekleşinceye kadar sürer.
- Alacağın tehlikeye düştüğünü gösteren somut bir durumun bulunması gerekir; bu durumda koşula bağlı hakkı tehlikeye düşen alacaklı önlem alabilir.
- Alacaklının aldığı önlemin, alacağı koşula bağlı olmayan alacaklıların haklarını korumak amacıyla başvurulabilecek önlemlerden biri olması gerekir.
- Askı döneminde yapılan tasarrufun, koşulun hükümlerini zedelediği ölçüde geçersiz sayılması için bu tasarrufun koşulun gerçekleşmesinden önce yapılmış olması gerekir.
- Geçersizliğin kapsamının, tasarrufun koşulu zedeleme derecesiyle sınırlı kalması gerekir; tasarrufun tamamının geçersiz olması zorunlu değildir.

### Koşulun askıda olduğu sıradaki durum: hangi sonuçları doğurur?

- Borçlu koşul gerçekleşinceye kadar borcun gereği gibi ifasını engelleyecek her türlü davranıştan kaçınmak zorundadır; buna aykırı davranışı kusurlu ise koşul gerçekleştiğinde alacaklı, TBK m.112 uyarınca zararın tazminini isteyebilir.
- Borçlunun kusursuz olarak ifayı engelleyen bir durum doğarsa, bu madde kapsamında tazminat sorumluluğu doğmaz; ancak borcun imkansızlığı hükümleri ayrıca değerlendirilir.
- Koşula bağlı hakkı tehlikeye düşen alacaklı, alacağı koşula bağlı olmayan alacaklıların haklarını korumak için başvurabileceği önlemleri alabilir; bu önlemler koşulun gerçekleşmesini beklemeksizin uygulanabilir.
- Askı döneminde yapılan tasarruf, koşulun hükümlerini zedelediği oranda geçersizdir; zedeleme oranında kısmi geçersizlik doğar, tasarrufun tamamı geçersiz olmaz.
- Askı döneminde yapılan tasarrufun zedeleme derecesi belirlenmediği sürece geçersizlik kapsamı tam olarak ortaya çıkmaz; koşul gerçekleşmeden bu tasarrufa karşı yalnızca önleyici önlemler alınabilir.
- Geciktirici koşulun gerçekleşmediği kesinleşirse askı durumu sona erer ve bu maddenin koruma yükümlülükleri de sona erer.

### Borçlandırıcı işlem ile tasarruf işlemi arasındaki fark nedir?

- Borçlandırıcı işlemde (ör. satım sözleşmesi) taraflar koşul gerçekleşmeden de sözleşmeyle bağlıdır ve koşul gerçekleşince borç doğar.
- Tasarruf işleminde (ör. mülkiyet devri, alacağın devri) koşul gerçekleşmeden önce hak henüz karşı tarafa geçmemiştir ve askı dönemindeki başka tasarruflar bu maddenin 3. fıkrası kapsamına girebilir.

Sonuç: Üçüncü fıkra yalnızca tasarruf işlemleri için geçersizlik öngörür; borçlandırıcı bir işlemin koşulun gerçekleşmesinden önce yapılmış başka bir tasarrufla çelişmesi bu fıkra kapsamında iptal edilemez, yalnızca zarar tazminine yol açabilir.

### Koşulun gerçekleşmesinden önce yapılan tasarruf ile koşulun gerçekleşmesinden sonra yapılan tasarruf arasındaki fark nedir?

- Koşul gerçekleşmeden önce yapılan tasarruf, askı dönemindeki bağlılık ihlali sayılır ve koşulun hükümlerini zedeliyorsa geçersizdir.
- Koşul gerçekleştikten sonra yapılan tasarruf, koşulun hükümlerini zedelemez; bu nedenle madde kapsamında değildir.

Sonuç: Yalnızca koşul öncesi tasarruflar bu madde kapsamında geçersiz sayılabilir.

### Koşulun ihlali ile koşulun hükümlerini zedeleyen tasarruf: fark nedir?

- Her türlü davranış, borçlunun 1. fıkradaki kaçınma yükümlülüğünü ihlal eder; ihlal, ifayı engelleyen davranışlarla sınırlı değildir.
- Yalnızca koşulun hükümlerini zedeleyen tasarruflar 3. fıkra uyarınca geçersizdir.

Sonuç: Borçlunun her ihlali sözleşmenin geçersizliğine değil, zarar sorumluluğuna yol açar; geçersizlik yalnızca tasarrufun zedeleme derecesiyle sınırlıdır.

### Taşınır mal ile taşınmaz arasındaki fark nedir?

- Taşınır mal üzerindeki tasarruf işlemleri geciktirici koşula bağlanabilir ve bu nedenle 3. fıkra kapsamında geçersiz sayılabilir.
- Taşınmazlarda tasarruf işlemi geciktirici koşula bağlanamaz.

Sonuç: Taşınmaz üzerindeki askı dönemi tasarrufuna bu fıkraya dayanarak geçersizlik savunması yapılamaz; alacaklı yalnızca 2. fıkraya göre ihtiyati tedbir gibi önlemlere başvurabilir.

### Koşulun askıda olduğu sıradaki durum: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Askı dönemindeki tüm tasarrufları, koşulun zedelenip zedelenmediğine bakmaksızın geçersiz saymak; geçersizlik yalnızca zedeleme oranı kadar doğar.
- Borçlandırıcı işlemleri 3. fıkra kapsamında değerlendirmek; bu fıkra yalnızca tasarruf işlemlerine ilişkindir.
- Taşınmaz üzerindeki askı dönemi tasarrufuna 3. fıkra gereği geçersizlik savunması yapmak; taşınmazlarda tasarruf işlemi koşula bağlanamaz.
- Koşul gerçekleşmeden alacağın kendisinin ifasını istemek; ara dönemde yalnızca 2. fıkrada sayılan koruma önlemleri ve tespit davası gibi yollar açıktır.
- Her ara dönem aykırılığını doğrudan geçersizlik sebebi saymak; 1. fıkra bir kaçınma yükümlülüğü getirir, aykırılığın sonucu tazminat ve gerekirse fesih olabilir, geçersizlik değil.
- Koşulun gerçekleşmesinden sonra tazminat talebinde 2. fıkradaki önlemlerin kullanılması gerektiğini sanmak; 2. fıkra koşul öncesi korumaya yöneliktir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Geciktirici koşula bağlı sözleşmelerde, koşulun gerçekleşmesini bekleyen tarafın ara dönemde yükümlülüklerine aykırı davranması halinde bu maddenin 1. fıkrasının ihlali üzerinden tazminat talebi kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/1411 E., 2024/3639 K., 07.05.2024)
- Koşul gerçekleşmeden önce alacaklının geçici kabul ya da benzeri işlemlerde koşulun oluşmasını bekleyen tarafın hakkını korumak için bu madde hükmüne dayandığı ve kararlarda bu hakkın korunması yönünde değerlendirme yapıldığı görülmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2020/387 E., 2022/431 K., 15.04.2022; Ankara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/347 E., 2022/942 K., 24.11.2022)
- Şartlı borçların düzenlenmesinin TBK m.170 ila 176 arasında yer aldığı ve bu maddelerin birlikte değerlendirildiği kabul edilmektedir. (14. Hukuk Dairesi, 2012/5952 E., 2012/9387 K., 10.07.2012)

### Nasıl ispat edilir?

- Koşulun gerçekleşmediği ve borcun henüz doğmadığı durumda, askı döneminde borçlunun kaçınma yükümlülüğüne aykırı davrandığını iddia eden taraf, aykırılığı ve kusuru ispatlamakla yükümlüdür.
- Aykırılığın ispatında, borçlunun ara dönemde yaptığı işlemlerin belgeleri, tapu ya da sicil kayıtları ve tanık beyanları kullanılabilir; belgesel kayıt varsa tanık beyanına üstünlük tanınır.
- Alacağın tehlikeye düştüğünü ileri süren alacaklı, bu tehlikeyi somut olgularla (borçlunun mal kaçırması, iflas durumu, üçüncü kişiye devir) ispatlamak zorundadır.
- Askı döneminde yapılan tasarrufun koşulun hükümlerini zedelediği iddiasında, tasarrufun niteliği ve zedeleme derecesi ile ilgili ispat yükü geçersizlik iddiasında bulunan alacaklıdadır.
- Borçlunun kusursuz olduğunu veya ifayı engelleyen durumun kendi iradesi dışında doğduğunu savunan taraf, bu savunmasını ispatlamak zorundadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.170](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-170): Koşula bağlı sözleşmenin ancak koşulun gerçekleştiği andan itibaren hüküm ifade etmesini düzenler; askı döneminin hukuki çerçevesini oluşturur.
- [6098 sayılı Kanun m.172](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-172): Askı döneminde elde edilen yararların paylaşımını ve koşulun gerçekleşmemesi halinde iade yükümlülüğünü düzenler; bu maddeyle birlikte uygulanır.
- [6098 sayılı Kanun m.112](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-112): Borçlunun kusurlu aykırılığı nedeniyle doğan zarar sorumluluğunun dayanağıdır; 1. fıkradaki yükümlülüğün ihlali bu madde üzerinden tazminat doğurur.
- [6098 sayılı Kanun m.114](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-114): Şartlı borçlunun özen derecesinin, borçlunun yararı yoksa daha hafif takdir edilmesini düzenler; 1. fıkradaki yükümlülüğün kapsamını belirler.
- [6098 sayılı Kanun m.136](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-136): Borçlunun kusuru dışında ifanın imkansızlaşması halinde borçtan kurtulmasını düzenler; ara dönemde gerçekleşen imkansızlıkta bu madde uygulanır.

## [TBK m.172 — Koşul gerçekleşinceye kadar elde edilen yararlar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-172)

Madde, geciktirici koşula bağlı bir borç ilişkisinde veya tasarrufta, koşul gerçekleşmeden önce borç konusunu oluşturan şeyi alan alacaklının, koşulun gerçekleşmesine kadar elde ettiği yararlar bakımından hangi sonuca bağlı olduğunu düzenler: koşul gerçekleşirse yararlar alacaklıda kalır, gerçekleşmezse geri verilir. Hüküm, şarta bağlı borçlarda şeyin koşul gerçekleşmeden alacaklıya verildiği tüm hallerde uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular arasında koşulun gerçekleşmesinin ve gerçekleşmemesinin kuralları (m.171 ve m.173 gibi), koşula aykırı tasarrufların geçersizliği (m.171/f.3), koşul gerçekleşmeden alacaklının koruma imkânları (m.171/f.2) ve bu kapsamda alacaklının verilen şeyi kullanmasından doğan sorumluluk ile iade yükümlülüğünün kapsamı bulunur. Genel iade hukuku ve sebepsiz zenginleşme kuralları da bu madde dışında kalır.

### Koşul gerçekleşinceye kadar elde edilen yararlar: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Geciktirici koşul**: Borcun veya hukuki sonucun, belirli bir gelecekteki belirsiz olaya bağlandığı koşuldur. Koşul gerçekleşinceye kadar hukuki sonuç doğmaz, ancak taraflar arasındaki ilişki bu süreçte bağlayıcı olarak devam eder.
- **Koşulun gerçekleşmesine kadar elde edilen yararlar**: Şeyin alacaklıya verilmesinden sonra, koşul gerçekleşene kadar o şeyden doğan semere, ürün, kazanç gibi menfaatlerdir. Bu yararlar, koşulun gerçekleşmesine ya da gerçekleşmemesine göre alacaklıda kalır ya da geri verilir.
- **Alacaklı (koşul bakımından)**: Geciktirici koşula bağlı borç konusu şeyi koşul gerçekleşmeden teslim alan kişidir. Bu sıfat, alacağın henüz kesinleşmemiş olmasına rağmen şeyin fiilen kendisine verilmiş olmasına dayanır.
- **Yarar**: Şeyin kullanılması, işletilmesi veya meyvesi olarak alacaklının elde ettiği ekonomik değerdir. Hasar ve mülkiyet değişimi bu kavramın kapsamına girmez; onlar başka kurallara tabidir.

### Koşul gerçekleşinceye kadar elde edilen yararlar: hangi şartlar aranır?

- Şarta bağlı bir borç ilişkisi veya şarta bağlı bir hukuki işlem bulunmalıdır.
- Borç konusunu oluşturan şey, koşulun gerçekleşmesinden önce alacaklıya verilmiş olmalıdır.
- Alacaklı, bu şeyden koşulun gerçekleşmesine kadar bir yarar elde etmiş olmalıdır.
- Koşul gerçekleşmiş olmalıdır; bu halde alacaklı, elde ettiği yararlar üzerinde kalıcı hak sahibi olur.
- Koşul gerçekleşmemiş olmalıdır; bu halde alacaklı, elde ettiği yararları baştan itibaren geri vermekle yükümlü olur.

### Koşul gerçekleşinceye kadar elde edilen yararlar: hangi sonuçları doğurur?

- Koşul gerçekleşirse alacaklı, koşulun gerçekleşmesine kadar elde ettiği yararlara kesin olarak sahip olur.
- Koşul gerçekleşmezse alacaklı, elde ettiği yararları geri vermekle yükümlü olur; iade, şeyin kendisi ile birlikte bütün yararların kapsamını içerir.
- Koşul gerçekleşmezse, şeyi kendisine verilen kişi yalnızca şeyi değil, ilk andan itibaren bu şeyden sağladığı tüm yararları da iade etmek zorundadır.
- Koşul gerçekleşmediği için hasar ve benzeri zararın kime yükleneceği bu maddede düzenlenmemiştir; bu konuda genel hükümler ve sözleşme yorumu belirleyici olur.

### Koşulun gerçekleşmesi ile koşulun gerçekleşmemesi arasındaki fark nedir?

- Koşul gerçekleşirse alacaklı, koşulun gerçekleşmesine kadar elde ettiği yararların sahibi olur.
- Koşul gerçekleşmezse alacaklı, elde ettiği yararları geri vermekle yükümlüdür.

Sonuç: Aynı yarar, koşulun sonucuna göre alacaklıda kalır ya da iade edilir.

### Şarta bağlı borç ile mülkiyeti saklı tutma kaydıyla satış arasındaki fark nedir?

- Genel şarta bağlı borçta, şeyin teslimi ile borç konusu arasındaki bağlantı doğrudan borç ilişkisidir.
- Mülkiyeti saklı tutma kaydıyla satışta yalnızca mülkiyet geçişi bedelin ödenmesine bağlıdır ve alıcı teslim aldığı malın semeresinden yararlanır.

Sonuç: Mülkiyeti saklı tutmada alıcı, bedel tam ödenene kadar teslim edilen malın semerelerini koşul gerçekleşirse kendisinde tutar. Satıcı, semerelerin mülkiyet sahibi olduğu dönemde toplandığını ileri sürerek iade talep edemez.

### Koşul gerçekleşinceye kadar elde edilen yararlar: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Madde, koşulun gerçekleşmesinden önce elde edilen yararı alacaklıya tam olarak bırakmadığı için, her yararın alacaklıda kalacağını sanmak; oysa koşul gerçekleşmezse yararların iadesi gerekir.
- Koşul gerçekleşmediğinde yalnız şeyi iade etmenin yeterli olduğunu düşünmek; madde baştan itibaren elde edilen bütün yararların da iadesini öngörür.
- Madde metninde yer almayan hasarın intikali kuralını bu madde üzerinden çözmeye çalışmak; hasar ayrı bir konudur ve m.208 ile birlikte değerlendirilmelidir.
- Mülkiyeti saklı tutma ile geciktirici koşullu borç ilişkisi arasındaki farkı göz ardı etmek; mülkiyeti saklı tutmada koşul borç ilişkisinde değil mülkiyet geçişindedir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Şarta bağlı borçlarda şeyin koşul gerçekleşmeden teslimi halinde alacaklının elde ettiği yararlar bakımından madde metninin iki fıkralı düzenlemesinin uygulandığı kabul edilmektedir. (14. Hukuk Dairesi, 2012/5952 E., 2012/9387 K., 10.07.2012)

### Nasıl ispat edilir?

- Yararı talep eden taraf, koşulun gerçekleşmesine kadar şeyin kendisine verildiğini ve yararın bu süreçte elde edildiğini ispatlamalıdır; teslim belgesi, fatura, sözleşme ve kullanım kayıtları bu amaçla kullanılabilir.
- Koşulun gerçekleşmediğini ileri süren taraf, bu durumu ispatlamakla yükümlüdür; koşulun gerçekleşmesi ya da gerçekleşmemesi ile ilgili yazılı belgeler veya olay tespiti bu konuda belirleyicidir.
- Yararın miktarının belirlenmesinde alacaklının kendisini savunan taraf, yararın ne kadar olduğunu gösteren belgeleri sunmakla yükümlüdür; bilirkişi incelemesi sıklıkla bu amaçla başvurulan yoldur.
- Mülkiyeti saklı tutma kaydıyla satışta bedelin tam ödendiği tarih ve teslim belgesi, alıcının semereden yararlanma hakkını ispatlamak için kullanılır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.171](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-171): Koşulun gerçekleşmesinden önce alacaklının korunması, koşula aykırı tasarrufların geçersizliği ve bekleme dönemindeki yükümlülükler bu maddeyle birlikte uygulanır. m.171/f.3 yararların iadesi yerine tasarrufların geçersizliğini düzenler.
- [6098 sayılı Kanun m.173](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-173): Koşulun gerçekleşmiş veya gerçekleşmemiş sayılmasına ilişkin kurallar, m.172'deki yararların kime ait olacağını belirleyen koşul olgusunu tespit eder.
- [6098 sayılı Kanun m.208](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-208): Satışta hasarın intikali kuralı, mülkiyeti saklı tutma ve geciktirici koşullu satışta hasar ile yararın birlikte değerlendirilmesi açısından tartışmalı bir ilişki kurar; m.172 yararı, m.208 ise hasarı düzenler.

## [TBK m.173 — Bozucu koşul](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-173)

Madde, sona ermesi gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen bir olguya bağlanan sözleşmeleri, yani bozucu koşula bağlı sözleşmeleri tanımlar ve bu koşulun gerçekleşmesinin hukuki sonucunu düzenler. Sonucun geleceğe etkili olması ile geçmişe etkili olmamasının kuralını ve bu kuralın istisnasını koyar. Hükmün uygulanması, sözleşmeyi bozucu koşula bağlayan tarafların iradesine ve sözleşmenin niteliğine bağlıdır. Madde geciktirici koşulu düzenlemez (m.170). Koşulun gerçekleşmiş veya gerçekleşmemiş sayılmasını, yani dürüstlük kuralına aykırı engelleme ve sağlamayı düzenlemez (m.175). Taraflardan birinin ölümünün şarta bağlı ilişkiye etkisini düzenlemez (m.174). Koşulun gerçekleşmesinden önceki tasarrufların geçersizliğini düzenlemez (m.171). Geciktirici koşulda iade ve sebepsiz zenginleşme sonuçları ile şartın gerçekleşmesinden önce tahsil edilen edimlerin iadesi de bu maddede yer almaz (m.172).

### Bozucu koşul: hangi şartlar aranır?

- Sözleşmenin, sona ermesi önceden gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen bir olguya bırakılmış olması gerekir.
- Bu bağlantının sözleşmenin sona ermesi yönünde kurulmuş olması gerekir; hüküm ifadesine bağlanmışsa madde değil m.170 uygulanır.
- Koşulun gerçekleşmesi, sözleşmenin hükümlerinin kendiliğinden ortadan kalkması için yeterlidir; ayrıca fesih beyanı veya bildirim gerekmez.
- Geçmişe etkili sona erme için taraflarca bu yönde açık bir kararlaştırma bulunmalı ya da işin niteliği bunu gerektirmelidir; aksi halde sona erme yalnız geleceğe etkili olur.

### Bozucu koşul: hangi sonuçları doğurur?

- Bozucu koşul gerçekleştiğinde sözleşmenin hükümleri o anda kendiliğinden ortadan kalkar; ihtar, bildirim veya fesih beyanı gerekmez.
- Koşul gerçekleştiğinde, taraflar koşulun gerçekleştiğini henüz bilmese bile sözleşme hükümden düşer.
- Sözleşme tek taraflı borç doğuruyorsa koşulun gerçekleşmesi o borcu ortadan kaldırır.
- Sona erme geçmişe etkili olmadığında, koşul gerçekleşmeden önce yapılan ifalar ve doğan haklar geçerliliğini korur.
- Taraflar aksini kararlaştırmışsa veya işin niteliği geçmişe etkili sona ermeyi gerektiriyorsa, sona erme geriye etkili olur ve iade yükümlülükleri doğabilir.
- Koşulun gerçekleşmesinin artık beklenemeyecek kadar uzun bir süre geçmişse, koşulun gerçekleştiğini ileri sürmek dürüstlük kuralına aykırı düşebilir ve hakkın kötüye kullanımı sayılabilir.
- Koşulun gerçekleşmesi dürüstlük kuralına aykırı engelleme veya sağlama ile olmuşsa koşulun gerçekleşmiş ya da gerçekleşmemiş sayılması m.175 ile belirlenir.

### Bozucu koşul ile geciktirici koşul arasındaki fark nedir?

- Bozucu koşulda sözleşme kurulduğu anda hüküm ve sonuç doğurur; belirsiz olgunun gerçekleşmesi bu sonuçları sona erdirir.
- Geciktirici koşulda sözleşme ancak koşul gerçekleşince hüküm ifade eder; önce hiçbir hukuki sonuç doğmaz.

Sonuç: Bozucu koşulda borç hemen doğar, muaccel olur ve zamanaşımı işlemeye başlar; geciktirici koşulda bu sonuçlar koşul gerçekleşene kadar doğmaz (m.170 uygulanır).

### Geleceğe etkili sona erme ile geçmişe etkili sona erme arasındaki fark nedir?

- Kural olarak koşulun gerçekleşmesi, sözleşmenin o ana kadar doğurduğu sonuçları etkilemez.
- Taraflar açıkça geçmişe etkili olacağını kararlaştırmışsa ya da işin niteliği bunu gerektiriyorsa sona erme geriye doğru işler.

Sonuç: Sürekli borç ilişkilerinde (ör. kira) geleceğe etkili sona erme esastır; anlık ifalı sözleşmelerde geriye etkili sona erme ve iade doğabilir.

### Sürekli borç ilişkisi ile anlık ifalı sözleşme arasındaki fark nedir?

- Sürekli borç ilişkisinde (kira, hizmet gibi) koşul gerçekleşene kadar yapılan ifalar geçerli kalır.
- Anlık ifalı sözleşmede taraflar karşılıklı edimlerini bir kez yerine getirmiş olur.

Sonuç: Sürekli ilişkide geçmişe etkisizlik doğal sonuçtur; anlık ifalı sözleşmede geriye etkili sona erme kararlaştırılmışsa iade gündeme gelir.

### Bozucu koşul: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Bozucu koşulu geciktirici koşul gibi değerlendirmek; sözleşmenin koşul gerçekleşmeden hüküm doğurmadığını varsayıp önceki ifaları yok saymak.
- Koşulun gerçekleşmesinin sözleşmeyi geriye doğru sona erdirdiğini kabul etmek; m.173/III açıkça geleceğe etkiyi kural olarak öngördüğü için aksi yorum hatalıdır.
- Sürekli borç ilişkisine (kira gibi) geriye etkili sona erme sonuçları uygulamak; bu tür ilişkide koşul gerçekleşene kadar yapılan ifalar geçerli kalır.
- Koşulun gerçekleşmesi için ayrıca fesih beyanı veya ihtar aramak; sona erme kendiliğinden gerçekleşir.
- Tereddüt hâlinde bozucu koşul sonucuna doğrudan gitmek; kural olarak hukuki işlemin geciktirici koşula bağlandığı kabul edilir ve sonuca yorumla ulaşılır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Bozucu koşula bağlanan bağışlama sözleşmesinde, koşulun gerçekleşmesiyle sözleşmenin kendiliğinden sona erdiği ve mülkiyetin bağışlayana döndüğü kabul edilmektedir. (1. Hukuk Dairesi, 2022/6378 E., 2024/681 K., 25.01.2024)
- Sözleşmenin bir süre yürürlükte kalıp karşılıklı fesih edilmesinden sonra, fesih tarihinden sonraki işin yapılmaya devam edilmesi hâlinde, bozucu şartın gerçekleşip gerçekleşmediğinin ve sonucunun ayrıca değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/1571 E., 2023/3981 K., 22.06.2023)
- Şarta bağlı borçların, m.170 ila m.176 hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (14. Hukuk Dairesi, 2012/5952 E., 2012/9387 K., 10.07.2012)

### Nasıl ispat edilir?

- Bozucu koşulun gerçekleştiğini ileri süren taraf, koşulun gerçekleştiğini ispatlamakla yükümlüdür; koşul olayının gerçekleştiğini gösteren belge ve tanık beyanları kullanılabilir.
- Sözleşmenin bozucu koşula bağlandığını iddia eden taraf, bunu yazılı belge veya tanıkla ispatlamalıdır; yorum yoluyla geciktirici koşul sonucuna varılmasını savunan karşı taraf da iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.
- Sona ermenin geçmişe etkili olduğunu ileri süren taraf, taraflarca bu yönde açık bir kararlaştırma veya işin niteliğini ispatlamalıdır; aksi hâlde geleceğe etkili sona erme kabul edilir.
- Sözleşmenin yorumu ile koşulun bozucu mu geciktirici mi olduğu belirlenirken, sözleşme metni ve tarafların amacı bakımından yazılı delil öncelik taşır; tanıkla bu yazılı kaydın aksi ispat edilebilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.170](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-170): Geciktirici koşulda sözleşmenin hüküm ifadesini düzenler; m.173 ile karşıt bir yapı kurar.
- [6098 sayılı Kanun m.171](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-171): Koşulun gerçekleşmesinden önce koşula bağlı tasarruf işlemlerinin etkisini düzenler; bozucu koşulda da sona erme öncesi tasarruflar bu hükme tabidir.
- [6098 sayılı Kanun m.172](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-172): Geciktirici koşulda koşulun gerçekleşmesinden önce ifa edilen edimin iadesini sınırlar; bozucu koşulda geriye etkili sona erme hallerinde iade rejimi için karşılaştırmalı önem taşır.
- [6098 sayılı Kanun m.174](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-174): Koşul gerçekleşmeden önce tarafın ölümünün şarta bağlı ilişkiye etkisini düzenler.
- [6098 sayılı Kanun m.175](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-175): Dürüstlük kuralına aykırı engelleme veya sağlama hâlinde koşulun gerçekleşmiş ya da gerçekleşmemiş sayılmasını düzenler; m.173 kapsamındaki koşulun gerçekleşme anını belirler.

## [TBK m.174 — Koşulun gerçekleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-174)

Bu madde, koşula bağlı borçlarda koşulu gerçekleştirmekle yükümlü tarafın ölümü hâlinde yükümlülüğün mirasçılarına geçip geçmeyeceğini düzenler. Koşulun yerine getirilmesi, borçlunun şahsen yapması gereken bir davranışa bağlı değilse mirasçının onun yerine geçebileceğini öngörür. Madde, koşulun türlerini (geciktirici ve bozucu koşul), koşulun gerçekleşmiş veya gerçekleşmemiş sayılmasını (TBK m.175) ve yasak koşulları düzenlemez; bunlar m.175 kapsamındadır. Koşulun ölüm dışındaki sebeplerle yerine getirilememesinin sonuçları, koşulun gerçekleşmesine engel olma ve gerçekleşmesini sağlama hâlleri ile zamanaşımı ve borcun sona ermesine ilişkin genel hükümler bu maddenin dışındadır. Mirasçılığın kendisine, miras hukukundaki reddi ve mirasın kabulüne ilişkin usul de bu maddenin konusu değildir.

### Koşulun gerçekleşmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Koşul (şart)**: Taraflarca işleme eklenen, gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belli olmayan gelecekteki bir olgudur. Koşul bir kanun hükmünden değil, hukuki işlemin tarafların iradesinden doğar.
- **Yapma borcunun şahsen ifası**: Borçlunun kişisel beceri, nitelik ya da yeteneğine bağlı olarak yalnızca kendisinin yerine getirebileceği edimdir. Bu niteliği taşımayan koşulda mirasçı borcu yerine getirebilir.
- **Geciktirici koşul**: İşlemin hüküm ifade etmesini gerçekleşmesi belirsiz bir olguya bağlayan koşuldur. Koşulun gerçekleşmesi ile işlem hüküm kazanır.
- **Bozucu koşul**: İşlemin hükmünün sona ermesini gerçekleşmesi belirsiz bir olguya bağlayan koşuldur. Koşulun gerçekleşmesi ile işlem hükmünü kaybeder.

### Koşulun gerçekleşmesi: hangi şartlar aranır?

- Koşulun, taraflardan birinin bizzat yerine getirmesi gereken bir davranış olmaması gerekir; yani koşul, borçlunun kişisel beceri ve yeteneğine bağlı bir yapma borcu içermemelidir.
- Koşulu yerine getirmekle yükümlü olan tarafın ölmüş olması gerekir.
- Ölüm, koşul gerçekleşmeden önce meydana gelmiş olmalıdır.
- Mirasçının koşulu yerine getirebilir olması gerekir; mirasçı, ölenin yerine geçer ve yükümlülük ona geçer.

### Koşulun gerçekleşmesi: hangi sonuçları doğurur?

- Koşulun gerçekleşmesi yükümlülüğü şahsen ifa gerektirmiyorsa, koşulu yerine getirmekle yükümlü olan tarafın ölümü hâlinde mirasçı onun yerine geçer.
- Mirasçı yerine geçtiğinde, koşulun gerçekleşmesi için gereken edimi yerine getirme yükümlülüğü mirasçıya geçer.
- Koşulun yerine getirilmesi şahsen ifa gerektiren bir davranışa bağlıysa, ölüm hâlinde yükümlülük mirasçılara geçmez ve koşulun gerçekleşmesi imkânsız hâle gelir; bu durumda koşulun akıbeti ayrıca değerlendirilir.
- Koşulun gerçekleşmesi mirasçılar tarafından sağlanırsa, işlem koşula bağlı hüküm ve sonuçlarını doğurur.
- Madde metni emredici nitelik taşımamakla birlikte, taraflar sözleşmeyle aksini kararlaştırabilir; aksi kararlaştırılmış ise o kayıt uygulanır.

### Şahsen ifası gereken davranış ile şahsen ifası gerekmeyen davranış arasındaki fark nedir?

- Koşulun, borçlunun kişisel beceri ve yeteneğine bağlı olduğu hâller; örneğin ünlü bir ressamın tablo yapması ya da belirli bir kişinin sanatsal bir hizmeti vermesi.
- Koşulun herhangi bir kişi tarafından yerine getirilebildiği ve ifa ile yükümlü olanın kişiliğinin önem taşımadığı hâller; örneğin bir bedelin ödenmesi ya da bir taşınmazın tapuya tescili.

Sonuç: Birinci halde ölüm koşulun gerçekleşmesini imkânsız kılar ve işlemin akıbeti ayrıca değerlendirilir; ikinci halde mirasçılar yükümlülüğü devralır ve koşul yerine getirilebilir.

### Geciktirici koşul ile bozucu koşul arasındaki fark nedir?

- Geciktirici koşulda işlem, koşul gerçekleşene kadar hüküm ifade etmez.
- Bozucu koşulda işlem, koşul gerçekleşene kadar hüküm ifade eder ve gerçekleşmesi ile sona erer.

Sonuç: Her iki koşul türünde de ölüm öncesinde gerçekleşmemiş koşulun yerine getirilebilirliği aynı ölçütle değerlendirilir; ancak bozucu koşulda mirasçıların yerine geçmesi hukuki ilişkinin devamını sağlar, geciktirici koşulda ise yükümlülüğün doğumunu sağlar. (3. Hukuk Dairesi, 2025/1455 E., 2025/5273 K., 05.11.2025)

### Koşulun gerçekleşmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Koşulun şahsen ifa gerektirip gerektirmediğini değerlendirmeden, ölümle birlikte yükümlülüğün her hâlde mirasçılara geçtiğini kabul etmek.
- Madde metnindeki 'bizzat yerine getirmesi gerekli bir davranış' ölçütünü, yalnızca bir kişinin ölümünü izleyen ilişkiyi değil, edimin niteliğini esas alarak uygulamamak.
- Geciktirici ve bozucu koşulun ölüm hâlinde farklı hükümlere tabi olduğunu varsaymak; madde iki koşul türünü ayırmaz.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Yargıtay, ölüm hâlinde koşulun mirasçılar tarafından yerine getirilip getirilemeyeceğini, yükümlülüğün şahsen ifa niteliğinin taşınıp taşınmadığına bakarak belirlemektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2025/1455 E., 2025/5273 K., 05.11.2025)

### Nasıl ispat edilir?

- Koşulun gerçekleşmesi için yükümlülüğün mirasçıya geçtiğini ileri süren taraf, yükümlülüğün şahsen ifa gerektirmediğini ispatla yükümlüdür.
- Koşulun şahsen ifa gerektirip gerektirmediği, sözleşme metni, işlemin amacı ve edimin niteliğinden çıkarılır; yazılı sözleşme bu konuda en güçlü delildir.
- Mirasçıların koşulu yerine getirebileceğini iddia eden taraf, mirasçının bu edimi yerine getirme imkânına sahip olduğunu ispatla yükümlüdür.
- Koşulun yerine getirilmesinin şahsen ifa gerektirdiğini savunan taraf, edimin borçlunun kişisel becerisine bağlı olduğunu tanıklar, bilirkişi raporu ya da belgelerle gösterir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.175](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-175): Koşulun dürüstlük kurallarına aykırı olarak gerçekleşmesine engel olunması hâlinde koşulun gerçekleşmiş sayılması ve koşulun dürüstlük kurallarına aykırı sağlanması hâlinde gerçekleşmemiş sayılması hükümlerini içerir; m.174 ile birlikte 'Ortak Hükümler' başlığı altında yer alır.
- [6098 sayılı Kanun m.170-176](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-170): Koşula bağlı borçlara ilişkin genel düzenlemeyi oluşturur; m.174 bu bölümün ölüm hâline ilişkin hükmüdür.
- [6098 sayılı Kanun m.171](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-171): Geciktirici koşulda koşulun gerçekleşmesinden önceki aşamada borçlunun ve alacaklının hukuki durumunu düzenler; m.174 ile birlikte koşulun gerçekleşmesi öncesindeki süreci tamamlar.

## [TBK m.175 — Dürüstlük kurallarına aykırı engelleme](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-175)

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 175. maddesi, koşula bağlı borçlarda tarafların koşulun gerçekleşmesine veya gerçekleşmemesine dürüstlük kurallarına aykırı biçimde etki etmesi hâlinde koşulun hangi sonuçla sayılacağını düzenler. Birinci fıkra, koşulun gerçekleşmesine engel olunmasını; ikinci fıkra ise koşulun gerçekleşmesinin sağlanmasını kapsar. Madde, koşula bağlı tüm hukuki işlemlerde taraflar bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: koşulun tanımı ve türleri (m.166 ve devamı), koşulun gerçekleşmesinin geriye etkisi ve iade (m.169 ve devamı), koşul gerçekleşmediğinde borcun düşmesi (m.170 vd.) ile dürüstlük kuralının genel olarak düzenlendiği Türk Medeni Kanunu m.2 hükmü. Hakkın kötüye kullanılması ve dürüstlük ilkesinin genel çerçevesi bu maddenin kapsamına girmez.

### Dürüstlük kurallarına aykırı engelleme: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Koşul (şart)**: Hukuki işlemin hükümlerinin doğmasını veya ortadan kalkmasını, gelecekte belirsiz bir olayın gerçekleşmesine bağlayan irade unsurudur. Olayın gerçekleşmesinin belirsiz olması gerekir.
- **Dürüstlük kuralına aykırı engelleme**: Koşulun gerçekleşmesini önlemek amacıyla yapılan, dürüstlük kurallarıyla bağdaşmayan davranıştır. Engelleme için her zaman kasıt aranmaz; dürüst bir kişinin yapmayacağı müdahale yeterlidir. Koşulu gerçekleşmesi engellemenin her türlüsü değil, yalnız dürüstlük kuralına aykırı olanı yasaktır.
- **Dürüstlük kuralına aykırı sağlama**: Koşulun gerçekleşmesini, dürüstlük kurallarına aykırı bir biçimde elde etmek amacıyla yapılan davranıştır. Birinci fıkradan farklı olarak burada koşul fiilen gerçekleşmiştir ama gerçekleşmemiş sayılır.
- **Koşulun gerçekleşmiş sayılması**: Koşulun gerçekten gerçekleşmemiş olmasına rağmen, engelleyen taraf açısından gerçekleşmiş gibi hukuki sonuç doğurmasıdır. Sonuç, koşulun gerçekleşmesine bağlı edimin muaccel olmasıdır.
- **Koşulun gerçekleşmemiş sayılması**: Koşul gerçekleşmiş olsa da, bu gerçekleşmeyi dürüstlük dışı sağlayan taraf bakımından koşulun hiç gerçekleşmemiş gibi hüküm doğurmasıdır.

### Dürüstlük kurallarına aykırı engelleme: hangi şartlar aranır?

- Koşullu bir hukuki işlemin bulunması ve koşulun henüz gerçekleşmemiş veya gerçekleşmiş olması, ancak bu gerçekleşme ya da gerçekleşmemesinin taraflardan birinin davranışına bağlanmış olması gerekir.
- Taraflardan birinin, koşulun gerçekleşmesine engel olan bir davranışta bulunması gerekir (birinci fıkra).
- Engelleyici davranışın dürüstlük kurallarına aykırı olması gerekir; bunun için davranışın dürüst, makul bir kişinin yapmayacağı nitelikte olması aranır.
- Taraflardan birinin, koşulun gerçekleşmesini dürüstlük kurallarına aykırı biçimde sağlaması gerekir (ikinci fıkra).
- Dürüstlük kuralına aykırı sağlama bakımından, koşulun fiilen gerçekleşmiş olması gerekir; ancak hukuki sonuç olarak koşul gerçekleşmemiş sayılır.
- Dürüstlük kuralına aykırı davranışın, koşulun gerçekleşmesine veya gerçekleşmemesine etkili olmuş bulunması, yani nedensellik bağının kurulması gerekir.
- Engelleme ya da sağlama davranışının, karşı tarafın koşula bağlı hakkını etkilemesi gerekir.

### Dürüstlük kurallarına aykırı engelleme: hangi sonuçları doğurur?

- Taraflardan biri koşulun gerçekleşmesine dürüstlük kurallarına aykırı olarak engel olursa, koşul gerçekleşmiş sayılır ve koşula bağlı edim muaccel hâle gelir.
- Engelleyen taraf, koşulun gerçekleşmediğini ileri sürerek borçtan kurtulamaz; karşı taraf, koşulun gerçekleşmiş olduğunu ileri sürebilir.
- Taraflardan biri koşulun gerçekleşmesini dürüstlük kurallarına aykırı biçimde sağlarsa, koşul gerçekleşmemiş sayılır ve koşula bağlı hak doğmaz ya da sona ermez.
- Dürüstlük kuralına uygun engelleme veya sağlama bu maddenin kapsamında değildir; bu hâlde koşulun gerçekleşmesi veya gerçekleşmemesi kendi hukuki sonucunu doğurur.
- Madde, koşulun gerçekleşmesine dürüstlük dışı etki eden tarafın zararını tazmin yükümlülüğünü kendiliğinden doğurmaz; bu sorumluluk, şartları varsa genel hükümlere göre ayrıca değerlendirilir.
- Madde emredici niteliktedir; koşulu dürüstlük dışı biçimde engelleyen ya da sağlayanın bu sonucu sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz.

### Engelleme ile sağlama arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra, koşulun gerçekleşmesine taraflardan birinin dürüstlük dışı engel olmasını düzenler. Bu durumda koşul fiilen gerçekleşmemiştir.
- İkinci fıkra, koşulun gerçekleşmesini dürüstlük dışı biçimde sağlamayı düzenler. Bu durumda koşul fiilen gerçekleşmiştir.

Sonuç: Birinci fıkrada koşul gerçekleşmiş sayılır ve hak doğar; ikinci fıkrada koşul gerçekleşmemiş sayılır ve hak doğmaz.

### Geciktirici koşul ile bozucu koşul arasındaki fark nedir?

- Geciktirici koşulda borç, koşulun gerçekleşmesiyle doğar. Engelleme yapan taraf, koşulun gerçekleşmediğini ileri sürerek borcun doğmasını önleyebilirdi.
- Bozucu koşulda borç, koşulun gerçekleşmesiyle sona erer. Sağlama yapan taraf, koşulun gerçekleşmesi ile hakkını kaybetmek ister.

Sonuç: Geciktirici koşulda engelleme, borcun doğmasını sağlar; bozucu koşulda sağlama, borcun sona ermemesini sağlar. Taraflar, çıkarlarına göre bu iki yönde davranabilir.

### Dürüstlük kuralına aykırı davranış ile her türlü engelleme arasındaki fark nedir?

- Yasak olan, yalnız dürüstlük kuralına aykırı engelleme veya sağlamadır.
- Koşulun gerçekleşmesini önleyen veya sağlayan her davranış serbest değildir; ancak dürüst bir davranış, koşulun sonucunu değiştirmez.

Sonuç: Dürüstlük kuralına uygun bir engelleme, koşulun gerçekleşmemesi sonucunu doğurur ve madde uygulanmaz.

### Dürüstlük kurallarına aykırı engelleme: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Birinci fıkra ile ikinci fıkrayı karıştırmak; engelleme durumunda koşulu gerçekleşmiş, sağlama durumunda gerçekleşmemiş saymak gerekir.
- Her türlü engellemenin yasak olduğunu sanmak; yalnız dürüstlük kuralına aykırı olan engelleme madde kapsamına girer.
- Koşulun gerçekleşmiş sayılmasını bu maddeyle bağlantılı tazminat sorumluluğuyla karıştırmak; madde kendiliğinden tazminat doğurmaz.
- Bozucu koşulda sağlamanın etkisini geciktirici koşulda olduğu gibi değerlendirmek; her iki koşul türünde sonuç yönü farklıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Dürüstlük kuralına aykırılığın, koşulun gerçekleşmesine engel olan tarafın kasıtlı davranmasını gerektirmediği, dürüst bir kişinin yapmayacağı müdahalenin yeterli olduğu kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/6954 E., 2024/1232 K., 19.02.2024)
- Koşulun gerçekleşmiş sayılmasının, engelleyen tarafın ileri sürdüğü koşulun gerçekleşmediği savunmasını dışladığı ve karşı tarafa hak sağladığı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2022/567 E., 2022/775 K., 15.03.2022; 11. Hukuk Dairesi, 2022/6588 E., 2023/3985 K., 22.06.2023)
- Madde, koşulun gerçekleşmesinin dürüstlük kuralına aykırı olarak engellendiği ya da sağlandığı iddialarında yargılamanın odak noktasını oluşturmaktadır. (9. Hukuk Dairesi, 2015/35440 E., 2016/18789 K., 31.10.2016; 9. Hukuk Dairesi, 2012/35856 E., 2013/10606 K., 01.04.2013)
- Sözleşme koşulunun gerçekleşmesi için yapılan işlemlerde bir tarafın yükümlülüğünü yerine getirmemesinin, koşulun dürüstlük dışı biçimde engellenmesi olarak değerlendirildiği kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2025/3137 E., 2026/398 K., 22.01.2026)

### Nasıl ispat edilir?

- Koşulun gerçekleşmiş sayılmasını talep eden taraf, karşı tarafın koşulun gerçekleşmesine dürüstlük kurallarına aykırı olarak engel olduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Engelleme veya sağlama davranışı, yazılı belgeler, yazışmalar, tanık beyanları ve gerekiyorsa bilirkişi incelemesiyle ispatlanır.
- Karşı taraf, engelleme iddiasını çürütmek için davranışının dürüstlük kurallarına uygun olduğunu ve koşulun gerçekleşmesini kendi irade alanı dışında kalan nedenlerle engellediğini ispatlamakla yükümlüdür.
- Koşulun dürüstlük dışı sağlandığı iddiasında, sağlamanın bilinçli ve amaçlı olduğunun ispatı, karşı tarafın dürüstlük kuralına aykırılığını ortaya koyar.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.25](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-25): Genel işlem koşullarında dürüstlük kuralına aykırı düzenlemeler bakımından ayrı bir denetim sunar; m.175 ise koşulun gerçekleşmesine yönelik davranışları düzenler.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2: Dürüstlük kuralının genel çerçevesini çizer; m.175 bu genel ilkenin koşullu borçlara uygulanmasıdır.

## [TBK m.176 — Yasak koşullar](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-176)

Bu madde, bir koşulun hukuka veya ahlaka aykırı bir yapma ya da yapmama fiilini sağlamak amacıyla konulması halinde o koşula bağlı hukuki işlemin akıbetini düzenler. Hükmün konusu yasak koşul ve bu koşula bağlı işlemin kesin hükümsüzlüğüdür. Kural, şarta bağlanan her hukuki işlem bakımından, yani sözleşme, tek taraflı işlem ve borç ilişkisi bakımından uygulanır. Maddeden şarta bağlı borçların türlerini (geciktirici ve bozucu şart), iradi şartı ve şarta bağlı borcun gerçekleşme ve hüküm ifade etme kurallarını çıkarmak mümkün değildir; bunlar TBK m.170 ve devamında yer alır. Koşulun imkânsızlığı da bu maddede düzenlenmemiştir; imkânsızlık konusu genel hükümlerden (TBK m.27) çıkarılır. Sözleşmenin tamamının geçersiz olup olmayacağı ve kısmi hükümsüzlük meselesi, TBK m.27 kapsamında değerlendirilir. Ölüme bağlı tasarruflarda şart konusu ayrı düzenlenmiştir (TMK m.515).

### Yasak koşullar: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Yasak koşul**: Hukuka veya ahlaka aykırı bir yapma ya da yapmama fiilini gerçekleştirmek amacıyla konulmuş koşuldur. Koşulun içeriği yasak bir fiil olmalıdır; yalnızca anlamsız ya da rahatsız edici bir koşul bu kavramın kapsamına girmez.
- **Koşula bağlı hukuki işlem**: Taraflardan birinin ya da her ikisinin, bir olayın gerçekleşmesi ya da gerçekleşmemesi halinde hüküm doğması ya da ortadan kalkması için kararlaştırdığı işlemdir. Madde, yasak koşulun bağlandığı işlemin tamamını hedef alır.
- **Kesin hükümsüzlük**: İşlemin baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmamasıdır. Taraflar onayla ya da sonradan geçerli kılarak işlemi geçerli hale getiremez; hâkim de bunu kendiliğinden dikkate alır.
- **Hukuka aykırılık**: Koşulun kanunda yasaklanmış bir eylemi ya da davranışı içermesidir. Ölçüt, bir hukuk kuralının yasakladığı fiil olup olmadığıdır.
- **Ahlaka aykırılık**: Koşulun toplumun ahlak anlayışına ve temel değer yargılarına aykırı bir fiil içermesidir. Ölçüt, yasal bir yasağın varlığı değil, toplumsal ahlak anlayışıdır.

### Yasak koşullar: hangi şartlar aranır?

- Bir koşulun bulunması gerekir; yani hukuki işlem, bir olayın gerçekleşmesi ya da gerçekleşmemesine bağlanmış olmalıdır.
- Koşulun konusunu oluşturan fiil, bir yapma ya da yapmama fiili olmalıdır.
- Bu fiil hukuka ya da ahlaka aykırı olmalıdır.
- Koşul, bu hukuka ya da ahlaka aykırı fiili sağlamak amacıyla konulmuş olmalıdır; yani amaç unsuru aranır.
- Koşulun amacına ilişkin bu unsur, işlemin tarafları arasında ortak olan saik ya da amaç olarak ortaya konulmuş olmalıdır; koşulun yalnızca bir yan etkisi olması yeterli değildir.

### Yasak koşullar: hangi sonuçları doğurur?

- Koşul hukuka ya da ahlaka aykırı bir yapma ya da yapmama fiilini sağlamak amacıyla konulmuşsa, koşula bağlı hukuki işlem kesin olarak hükümsüzdür.
- Kesin hükümsüzlük, işlemin baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmamasıdır; taraflar sonradan onayla bu işlemi geçerli kılamaz.
- Yasak koşul bağlanan işlemin tamamı mı yoksa yalnızca koşula bağlanan borç mu hükümsüz olur sorusu bu maddede çözülmez; bu konu TBK m.27/2 esasına göre değerlendirilir. Koşula bağlı borcun hükümsüz olması ile sözleşmenin tamamının geçersiz olması ayrı sorulardır.
- Koşula bağlanmayan kısım ya da koşulun bulunmadığı hal için madde bir sonuç bağlamaz; bu durumda genel hükümlere dönülür.
- Bu hüküm, şarta bağlanan her hukuki işlem için emredicidir; tarafların anlaşmasıyla bu hükmün dışına çıkılamaz.
- Hukuka ya da ahlaka aykırı koşul kesin hükümsüzlük yaptırımına tabi olduğundan, hükümsüzlük hâkim tarafından resen dikkate alınır ve ileri sürülmesi bir süreye bağlı değildir.
- Ölüme bağlı tasarruflarda şart için aynı kural TMK m.515/2'de tekrarlanmıştır; bu alanda kurallar özel hükümle belirlenir.

### Yasak koşul ile hukuka aykırı olmayan koşul arasındaki fark nedir?

- Koşulun konusu hukuka ya da ahlaka aykırı bir fiil olduğunda madde devreye girer.
- Koşulun konusu hukuka ve ahlaka uygun bir fiil ya da olay ise koşul geçerlidir ve madde uygulanmaz.

Sonuç: Yasak koşulda koşula bağlı işlem kesin olarak hükümsüz olur; hukuka uygun koşulda işlem şarta bağlı olarak geçerli kalır.

### Hukuka aykırılık ile ahlaka aykırılık arasındaki fark nedir?

- Hukuka aykırılıkta ölçüt, kanunun yasakladığı bir fiilin koşulda yer almasıdır.
- Ahlaka aykırılıkta ölçüt, toplumun ahlak anlayışına ve değer yargılarına aykırılıktır.

Sonuç: Her iki durumda da hüküm aynıdır: işlem kesin olarak hükümsüzdür. Ayrım, hangi ölçütle aykırılığın tespit edileceğini belirler.

### Yasak koşullar: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Yasak koşulda yalnızca koşulun bağlandığı borcun mu yoksa tüm sözleşmenin mi hükümsüz olduğunu bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bu soru TBK m.27/2 ışığında değerlendirilmelidir.
- Hukuka aykırılık ile ahlaka aykırılık ölçütlerini karıştırmak; birinci ölçüt kanuni yasak, ikincisi toplumsal ahlak anlayışıdır.
- Anlamsız ya da rahatsız edici koşulu bu maddenin kapsamına dâhil etmek; bu tür koşullar hukuka ya da ahlaka aykırı değildir ve madde bunları düzenlemez.
- Koşulun imkânsız olmasını bu maddeye dayanarak geçersiz saymak; imkânsızlık kuralı bu maddede yer almaz, genel hükümlerden (TBK m.27) çıkarılır.
- Hükümsüzlüğü sonradan onayla ya da süre geçmesiyle düzeltilebilir sanmak; kesin hükümsüzlükte onay ve süre bu sonucu değiştirmez.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Şarta bağlı borçlar 6098 sayılı Kanun'un 170 ila 176. maddelerinde düzenlenmiş olup, yasak koşulun kesin hükümsüzlüğü bu çerçevede değerlendirilmektedir. (14. Hukuk Dairesi, 2012/5952 E., 2012/9387 K., 10.07.2012)
- Yasak koşul kuralında hukuka ve ahlaka aykırı bir yapma ya da yapmama fiilinin koşul olarak gösterilmiş olması aranmaktadır; bu aykırılık ilk kez 176. maddede kanun metni düzeyinde yer almaktadır. (3. Hukuk Dairesi, 2015/11226 E., 2016/5063 K., 04.04.2016)

### Nasıl ispat edilir?

- Koşulun hukuka ya da ahlaka aykırı olduğunu ileri süren taraf, bu aykırılığı ispatlamakla yükümlüdür; koşulun metninden ya da sözleşmenin bütününden çıkan fiil, bu ispatın başlıca dayanağıdır.
- Koşulun amaç unsurunu ispat yükü, koşulun yasak fiili sağlamak amacıyla konulduğunu öne süren tarafa aittir; bu amaç sözleşme metni, yazışmalar ya da tanık beyanlarıyla gösterilebilir.
- Koşulun yalnızca bir yan etki olduğunu, asıl amacın meşru olduğunu savunan karşı taraf, bu savunmayı kendisi ispatlamakla yükümlüdür.
- Koşula bağlı işlemin varlığı ve koşulun işleme eklendiği, yazılı sözleşme ya da işlem belgesiyle ispatlanır; tanık beyanı bu konuda sınırlı etkiye sahiptir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.27](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-27): Ahlaka ve hukuka aykırılık genel hükmüdür. Bu maddenin tekrarı niteliğindedir; koşulun bağlandığı işlemin tamamının hükümsüzlüğü ve kısmi hükümsüzlük meselesi bu genel hüküm ışığında çözülür.
- [6098 sayılı Kanun m.170](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-170): Şarta bağlı borçların genel çerçevesini çizer; yasak koşul kuralı bu çerçevenin içinde işler.
- 4721 sayılı Kanun m.515: Ölüme bağlı tasarruflarda şart konusu için aynı kuralın tekrarlandığını gösterir; ayrıca anlamsız ve rahatsız edici koşullara ilişkin özel hüküm içerir.

## Konuda geçen kararlar

- 11. Hukuk Dairesi, 2025/3137 E., 2026/398 K., 22.01.2026 (m.175)
- 3. Hukuk Dairesi, 2025/1455 E., 2025/5273 K., 05.11.2025 (m.174)
- 11. Hukuk Dairesi, 2023/1411 E., 2024/3639 K., 07.05.2024 (m.171)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/6954 E., 2024/1232 K., 19.02.2024 (m.175)
- 1. Hukuk Dairesi, 2022/6378 E., 2024/681 K., 25.01.2024 (m.173)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/3648 E., 2023/7458 K., 19.12.2023 (m.170)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/3025 E., 2023/6252 K., 14.12.2023 (m.174)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/2355 E., 2023/5162 K., 02.11.2023 (m.174)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/413 E., 2023/3560 K., 04.07.2023 (m.174)
- 2. Hukuk Dairesi, 2023/384 E., 2023/3566 K., 04.07.2023 (m.174)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/1571 E., 2023/3981 K., 22.06.2023 (m.173)
- 11. Hukuk Dairesi, 2022/6588 E., 2023/3985 K., 22.06.2023 (m.175)
- 2. Hukuk Dairesi, 2022/10078 E., 2023/1100 K., 16.03.2023 (m.174)
- 9. Hukuk Dairesi, 2015/35440 E., 2016/18789 K., 31.10.2016 (m.175)
- 3. Hukuk Dairesi, 2015/11226 E., 2016/5063 K., 04.04.2016 (m.176)
- 9. Hukuk Dairesi, 2012/35856 E., 2013/10606 K., 01.04.2013 (m.175)
- 14. Hukuk Dairesi, 2012/5952 E., 2012/9387 K., 10.07.2012 (m.170, m.171, m.172, m.173, m.176)
- İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/377 E., 2025/336 K., 06.05.2025 (m.170)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/1843 E., 2025/389 K., 20.03.2025 (m.170)
- Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/71 E., 2025/62 K., 05.02.2025 (m.170)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 46. Hukuk Dairesi, 2023/1806 E., 2024/2092 K., 26.12.2024 (m.170)
- Ankara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/347 E., 2022/942 K., 24.11.2022 (m.171)
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2020/387 E., 2022/431 K., 15.04.2022 (m.171)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2022/567 E., 2022/775 K., 15.03.2022 (m.175)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/kosullar