---
title: "Evde hizmet sözleşmesi — Borçlar Hukuku Özel Hükümler konu anlatımı"
course: "Borçlar Hukuku Özel Hükümler"
law: "Türk Borçlar Kanunu"
articles: "TBK m.461–469"
compiled: "2026-10-21"
jurisdiction: "TR"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/evde-hizmet-sozlesmesi"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
---

# Evde hizmet sözleşmesi

Borçlar Hukuku Özel Hükümler › Özel borç ilişkileri › Hizmet sözleşmeleri — [Borçlar Hukuku Özel Hükümler](https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler)

## Kısaca

TBK m.461 evde hizmet sözleşmesinin tanımını düzenler: işverenin verdiği işin işçinin kendi evinde veya belirleyeceği başka bir yerde, işçinin bizzat ya da aile bireyleriyle birlikte, ücret karşılığında görülmesini üstlenen sözleşme tipi.

## Kapsam

Bu konu, Türk Borçlar Kanunu m.461–469 hükümlerini kapsar: tanımı, çalışma koşullarının bildirilmesi, işin yapılması, malzeme ve iş araçları, ürünün kabulü, sona ermesi, genel hükümlerin uygulanması.

- [TBK m.461 — Tanımı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-461)
- [TBK m.462 — Çalışma koşullarının bildirilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-462)
- [TBK m.463 — İşin yapılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-463)
- [TBK m.464 — Malzeme ve iş araçları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-464)
- [TBK m.465 — Ürünün kabulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-465)
- [TBK m.466](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-466)
- [TBK m.467](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-467)
- [TBK m.468 — Sona ermesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-468)
- [TBK m.469 — Genel hükümlerin uygulanması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-469)

## [TBK m.461 — Tanımı](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-461)

Bu madde evde hizmet sözleşmesinin tanımını düzenler: işverenin verdiği işin işçinin kendi evinde veya belirleyeceği başka bir yerde, işçinin bizzat ya da aile bireyleriyle birlikte, ücret karşılığında görülmesini üstlenen sözleşme tipi. Kapsamı işveren ile işçi arasındaki evde çalışma ilişkisidir; işveren özel hukuk kişisi de olabilir, kamu hukuku kişisi de. Madde yalnızca tanımı ve unsurları belirler; çalışma koşullarının bildirilmesi, malzeme bedeli ve ücretin yazılı bildirilmesi konusunu düzenlemez (m.462). İşçinin özel borçları (m.463), malzeme ve iş araçları (m.464), işverenin ürünü kabul borcu (m.465), ücret ödeme borcu (m.466), çalışmanın engellenmesi (m.467) ve sözleşmenin sona ermesi (m.468-469) de bu maddenin kapsamı dışındadır. Genel hizmet sözleşmesi hükümleri ise m.469 uyarınca tamamlayıcı olarak uygulanır.

### Tanımı: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Evde hizmet sözleşmesi**: İşverenin verdiği işi, işçinin kendi evinde veya belirleyeceği başka bir yerde, bizzat ya da aile bireyleriyle birlikte, ücret karşılığında görmeyi üstlendiği hizmet sözleşmesi türüdür. Genel hizmet sözleşmesinden ayrılan yanı, işin işverenin işyeri dışında yapılmasıdır.
- **İşyeri dışında çalışma**: İşçinin işi işverenin işyerinde değil, kendi evinde veya kendi seçtiği başka bir yerde görmesidir. Yer işçinin evi olabileceği gibi bahçe, atölye, depo veya benzeri bir mekân da olabilir.
- **İşverene bağımlılık**: İşçinin işverenin talimatlarıyla bağlı ve ekonomik açıdan ona bağımlı olmasıdır. Bu unsur hizmet sözleşmesinin özünden gelir; evde hizmet sözleşmesinde yalnızca işyerine bağımlılık ortadan kalkar, hukuki bağımlılık ise tamamen ya da kısmen zayıflar.
- **Bizzat veya aile bireyleriyle birlikte görme**: İşin işçi tarafından şahsen yapılması ya da işçinin aile bireylerinden yardım alarak yapmasıdır. Genel hizmet sözleşmesinden farklı olarak, işçinin işi bizzat görme borcu bu sözleşmede hafiflemiştir.

### Tanımı: hangi şartlar aranır?

- İş, işverenin verdiği bir iş olmalıdır; işçi işi kendi kararıyla belirlemez, işveren verir.
- İş, işçinin kendi evinde veya belirleyeceği başka bir yerde görülmelidir; işverenin işyeri bu yer olamaz.
- İşçi, işverene ekonomik ve hukuki açıdan bağımlı olmalıdır; bağımlılık genel hizmet sözleşmesine göre zayıflamış olabilir ancak işçi bağımsız iş sahibi gibi davranmamalıdır.
- İş, işçinin bizzat görmesiyle veya işçinin aile bireyleriyle birlikte görmesiyle yapılmalıdır.
- Taraflar arasında bir ücret karşılığı bulunmalıdır.

### Tanımı: hangi sonuçları doğurur?

- Sözleşme, madde metnindeki unsurların bulunması hâlinde evde hizmet sözleşmesi olarak nitelenir ve m.462-469 hükümleri uygulanır.
- Unsurlardan biri, örneğin işin işverenin işyerinde görülmesi, gerçekleşmezse sözleşme evde hizmet sözleşmesi sayılmaz ve genel hizmet sözleşmesi hükümlerine tabi olur.
- Evde hizmet sözleşmesinin özel hükümlerinde düzenlenmeyen hallerde genel hizmet sözleşmesi hükümleri uygulanır (m.469).
- Madde, evde hizmet sözleşmesinin geçerlilik şekli koşulu koymaz; sözleşme şekle bağlı değildir.

### Evde hizmet sözleşmesi ile genel hizmet sözleşmesi arasındaki fark nedir?

- Evde hizmet sözleşmesinde iş işçinin evinde veya seçtiği başka bir yerde görülür; işçi işverenin işyerine ve iş organizasyonuna dahil olmaz.
- Genel hizmet sözleşmesinde iş işverenin işyerinde ve onun organizasyonu içinde görülür.

Sonuç: Evde hizmet sözleşmesinde işçinin bizzat görme borcu hafiflemiştir ve işçi aile bireylerinden yardım alabilir; genel hükümlerdeki bizzat görme yükümlülüğü (m.395) bu ölçüde geçerli olmaz.

### Bizzat görme ile aile bireyleriyle birlikte görme arasındaki fark nedir?

- İşçi işi kendisi yapar.
- İşçi işi aile bireylerinin yardımıyla yapar.

Sonuç: Her iki hâl de sözleşmenin tanımına uyar; işçinin aile bireylerini kullanması sözleşmeyi bozmaz.

### Evde hizmet sözleşmesi ile bağımsız iş sahibinin eser sözleşmesi arasındaki fark nedir?

- Evde hizmet sözleşmesinde işçi işverene ekonomik ve hukuki bağımlılık içindedir ve işverenin talimatlarıyla bağlıdır.
- Eser sözleşmesinde yüklenici işini kendi yöntemiyle ve bağımsız biçimde görür.

Sonuç: Bağımlılık varsa sözleşme evde hizmet sözleşmesi olarak nitelenir ve m.461-469 ile m.469 gereği genel hizmet hükümleri uygulanır; bağımlılık yoksa bu tanıma girmez.

### Tanımı: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Evde hizmet sözleşmesini sadece işin evde yapılması ölçütüyle belirlemek; işverene bağımlılık unsurunu aramamak.
- Yazılı bildirim eksikliğini sözleşmenin geçersizliği saymak; madde sözleşmenin şekle bağlı olmadığını ve ücret ile malzeme bedelinin emsale göre ödeneceğini öngörür.
- Bizzat görme borcunu genel hizmet sözleşmesindeki kadar katı yorumlamak; işçinin aile bireylerinden yardım alabileceğini gözden kaçırmak.
- İşçinin aile bireylerini kullanmasını sözleşmenin evde hizmet niteliğini ortadan kaldırdığını düşünmek.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Evde hizmet sözleşmesinin ayırt edilmesinde işçinin işverene bağımlılığının varlığı aranmakta, bağımlılık yoksa sözleşmenin bu tipte sayılmayacağı kabul edilmektedir.

### Nasıl ispat edilir?

- Evde hizmet sözleşmesi olduğunu ileri süren taraf, işin işverenin verdiği bir iş olduğunu ve işin işyeri dışında görüldüğünü ispatlamakla yükümlüdür.
- İşverene bağımlılık, işverenin talimat verdiğine ve işin işverenin hesabına yapıldığına dair yazılı belge, yazışma veya tanık beyanıyla ispatlanır.
- Ücret karşılığı çalışma, ödeme kayıtları ve banka hareketleriyle ispatlanır.
- Karşı taraf sözleşmenin bağımsız iş ilişkisi, örneğin eser sözleşmesi olduğunu ileri sürerse bu savunmasını bağımsızlığını gösteren delillerle ispatlamalıdır.
- Sözleşmenin şekle bağlı olmaması nedeniyle taraflar her türlü delille kurulduğunu ispat edebilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.395](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-395): Genel hizmet sözleşmesinde işçinin işi bizzat görme borcunu düzenler; evde hizmet sözleşmesinde bu borç hafiflediği için tanımdaki aile bireyleriyle görme ayrımının karşılığıdır.
- [6098 sayılı Kanun m.462](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-462): Çalışma koşullarının, malzeme bedelinin ve ücretin işveren tarafından yazılı bildirilmesini düzenler; işverenin işçinin işe bağımlılığını gösteren bir unsur olarak tanımın uygulanmasıyla birlikte değerlendirilir.
- [6098 sayılı Kanun m.469](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-469): Evde hizmet sözleşmesine ilişkin özel hüküm bulunmayan hallerde genel hizmet sözleşmesi hükümlerinin uygulanacağını belirler; tanımın tamamlayıcı hukuku budur.

## [TBK m.462 — Çalışma koşullarının bildirilmesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-462)

Evde hizmet sözleşmesinde işverenin, işçiye her yeni iş verişinde o işe özgü özellikleri ve gerekiyorsa işçinin sağlayacağı malzeme, malzeme bedeli ve iş ücretine ilişkin bilgileri yazılı olarak bildirme yükümlülüğünü düzenler; yazılı bildirilmeyen malzeme bedeli ve iş ücretinin alışılmış bedel ve ücret üzerinden ödeneceğini hükme bağlar. Kural evde hizmet sözleşmesi ilişkisinde, yani işçinin kendi evinde veya belirlediği başka bir yerde işi bizzat ya da aile bireyleriyle görmeyi üstlendiği ilişkide uygulanır. Madde, genel çalışma koşullarının bildirilmesini, işçinin özel borçlarını, malzeme ve iş araçlarının kullanımını, ürünün kabulünü ve ücretin ödenme zamanını düzenlemez (m.463, m.464, m.465, m.466). Hizmet sözleşmesinin genel hükümlerinin evde hizmet sözleşmesine uygulanması (m.469) ile sözleşmenin sona ermesi (m.468) de bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Çalışma koşullarının bildirilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Evde hizmet sözleşmesi**: İşverenin verdiği işin, işçinin kendi evinde veya belirleyeceği başka bir yerde, bizzat ya da aile bireyleriyle birlikte bir ücret karşılığında görülmesini üstlendiği sözleşmedir (m.461). Bu maddenin uygulama alanını belirleyen ön kavramdır.
- **Genel çalışma koşulları**: Tüm işçiler için geçerli olan ve her iş verişinde ayrıca bildirilmesi gerekmeyen çalışma koşullarıdır. Madde bu koşulların dışında kalan, yalnızca o işe özgü özellikleri bildirim konusu yapar.
- **Alışılmış bedel ve ücret**: Yazılı bildirim yapılmadığında, bu tür işlerde uygulanan ve taraflarca ayrıca belirlenmemiş olan bedel ve ücrettir. Maddede bu ölçütün somut tutarı yer almaz; uygulamada belirlenmesi gerekir.
- **Yazılı bildirim**: İşverenin malzeme bedeli ve iş ücretini işçiye yazılı olarak iletmesidir. Madde, bu bildirimin iş verilmeden önce yapılmasını öngörür; sözlü bildirim bu şekil koşulunu karşılamaz.

### Çalışma koşullarının bildirilmesi: hangi şartlar aranır?

- Evde hizmet sözleşmesi kurulmuş ve işveren işçiye yeni bir iş vermiş olmalıdır.
- İşverenin, genel çalışma koşulları dışında kalan ve o işe özgü özellikleri işçiye bildirmesi gerekir.
- İşçi tarafından sağlanacak malzeme gerekiyorsa, işverenin bu malzeme için ödeyeceği bedel miktarı işçiye bildirilmelidir.
- İş için ödenecek ücret de işçiye bildirilmelidir.
- Bu bildirimler yazılı olarak yapılmalıdır.
- Malzeme bedeli ve iş ücreti, işin verilmesinden önce yazılı olarak bildirilmemişse, bu işlerde uygulanan alışılmış bedel ve ücret ödenmelidir; taraflar bu bedeli sonradan yazıyla belirlemiş olsa bile işin verilmesinden önceki bildirim eksikliği alışılmış bedel ve ücret kuralını doğurur.

### Çalışma koşullarının bildirilmesi: hangi sonuçları doğurur?

- İşveren, işin verilmesinden önce malzeme bedeli ve iş ücretini yazıyla bildirirse, işçiye bu bildirilen tutarlar üzerinden ödeme yapılır.
- İşin verilmesinden önce malzeme bedeli ve iş ücreti yazıyla bildirilmemişse, bu işlerde uygulanan alışılmış bedel ve ücret ödenir.
- Yazılı bildirim eksikliği, işverenin bu bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği anlamına gelir; ancak madde bu eksikliğin ayrıca hangi yaptırımı doğuracağını açıkça düzenlemez.
- Özel bildirim yükümlülüğü, genel çalışma koşullarını kapsamadığı için bu koşullar bakımından ayrı bir yazılı bildirim sonucu doğurmaz.
- Madde, işçinin malzemeyi sağlamadığı veya işverenin malzeme bedeli öngörmediği işlerde ödenecek bedel bakımından ek bir sonuç bağlamaz.

### Özel bildirim ile genel çalışma koşulları arasındaki fark nedir?

- İşverenin her yeni iş verişinde bildirmek zorunda olduğu, o işe özgü özellikler.
- Genel çalışma koşulları; bunlar her iş verişinde ayrıca bildirilmez.

Sonuç: Yalnızca o işe özgü özellikler her yeni iş verişinde bildirim konusu olur; genel koşullar bu maddenin bildirim yükümlülüğünün dışında kalır.

### Malzemeli iş ile malzemesiz iş arasındaki fark nedir?

- İşçinin malzeme sağladığı işlerde, malzeme ve malzeme bedelinin de bildirilmesi gerekir.
- İşçinin malzeme sağlamadığı işlerde malzeme bildirimi gerekmez.

Sonuç: Malzeme bildirimi yalnızca gerekiyorsa yapılır; malzeme gerektiren işlerde malzeme bedelinin bildirilmemesi alışılmış bedel kuralını doğurur.

### Yazılı bildirilen bedel ile bildirilmeyen bedel arasındaki fark nedir?

- İşin verilmesinden önce yazılı olarak bildirilen malzeme bedeli ve iş ücreti.
- İşin verilmesinden önce yazıyla bildirilmeyen bedel ve ücret.

Sonuç: Yazılı bildirilen tutar geçerlidir; bildirilmeyen tutar yerine ikinci fıkra gereği alışılmış bedel ve ücret ödenir.

### Çalışma koşullarının bildirilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Sözlü bildirimi yazılı bildirim yerine saymak; madde yazılı bildirim şartı koyduğu için sözlü anlaşma bu şekil koşulunu karşılamaz.
- Genel çalışma koşullarını da her iş verişinde yazılı bildirim konusu saymak; madde yalnızca o işe özgü özellikleri ve malzeme ile ücret bilgilerini bildirim konusu yapar.
- İşin verilmesinden sonra yapılan yazılı bildirimi, işin verilmesinden önceki bildirim yerine geçerli saymak; madde bildirimin iş verilmeden önce yapılmasını öngörür.
- Yazılı bildirim eksikliğinde işverenin ödediği bedeli ya da ücreti kendiliğinden geçersiz saymak; madde bu hâlde alışılmış bedel ve ücretin ödeneceğini düzenler.
- Alışılmış bedel ve ücreti sabit bir tutar olarak almak; madde bu ölçütün somut miktarını vermez, işin türüne ve yerine göre belirlenir.

### Nasıl ispat edilir?

- Yazılı bildirimin yapıldığını ileri süren taraf, yani çoğunlukla işveren, bildirim belgesini ispatlamalıdır; yazılı belge bu konuda en güçlü delildir.
- Malzeme bedeli ve iş ücretinin işin verilmesinden önce yazıyla bildirildiğini savunan işveren, bu iddiasını yazılı belge ile ispat etmelidir.
- Yazılı bildirimin bulunmadığını ileri süren işçi, bu durumu ispatlamakla yükümlü değildir; ancak işverenin bildirimde bulunduğunu iddia etmesi hâlinde yazılı belgenin varlığı işverene ait bir ispat konusudur.
- Alışılmış bedel ve ücretin miktarı, benzer işlerde uygulanan bedel ve ücret üzerinden tanık, bilirkişi veya emsal işe ilişkin belgelerle ortaya konulabilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.461](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-461): Evde hizmet sözleşmesinin tanımını verir; m.462 bu sözleşme türüne özgü bildirim kuralını koyar.
- [6098 sayılı Kanun m.463](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-463): İşçinin işe zamanında başlama ve işi bitirme borçlarını düzenler; m.462'deki bildirimin ardından işçinin yükümlülüklerini belirler.
- [6098 sayılı Kanun m.464](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-464): İşverenin sağladığı malzeme ve iş araçlarının kullanımını düzenler; malzeme bildiriminin bağlandığı sonuçlardan biridir.
- [6098 sayılı Kanun m.466](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-466): Ücretin ödenme zamanını ve hesap özeti yükümlülüğünü düzenler; m.462'deki ücret bildiriminin uygulamadaki ödeme ayrıntısını tamamlar.
- [6098 sayılı Kanun m.469](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-469): Evde hizmet sözleşmesine ilişkin hüküm bulunmayan hallerde hizmet sözleşmesinin genel hükümlerinin uygulanacağını belirtir; m.462'de düzenlenmeyen konularda başvurulacak genel rejimi gösterir.

## [TBK m.463 — İşin yapılması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-463)

6098 sayılı Borçlar Kanunu m.463, hizmet sözleşmesinde işçinin işe ilişkin özel borçlarını düzenler: işe zamanında başlama, işi kararlaştırılan zamanda bitirme ve çalışmanın sonucunu işverene teslim etme borcu ile işçinin kusuruyla ayıplı görülen işi giderme yükümlülüğü. Hüküm, işçinin işverene karşı borçlarını konu alır ve genel hizmet sözleşmesi ilişkisinde uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: işçinin işi bizzat görme borcu (m.395), işi özenle yapma ve sadakat borcu (m.396), malzeme ve iş araçlarının kullanımı ve bunların kusurla kullanılmaz hâle getirilmesi (m.464), ürünün kabulü ve ayıp bildirimi (m.465) ile ücret ödeme borcu (m.466). Ayrıca işçinin özen borcuna aykırılıkta sorumluluğu (m.400) ve evde hizmet sözleşmesine özgü düzenlemeler (m.461 vd.) bu maddenin kapsamında değildir.

### İşin yapılması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **İş görme borcu**: İşçinin sözleşmede üstlendiği işi yapma borcudur. Bu madde, borcun zamanında başlama, zamanında bitirme ve sonucu teslim etme boyutlarını belirler.
- **Ayıp (işte)**: Yapılan işin sözleşmeye ya da amacına uygun olmaması hâlidir. Maddenin ikinci fıkrası bakımından ayıbın işçinin kusurundan kaynaklanması gerekir ve yalnızca giderilmesi mümkün olan ayıplar kapsamdadır.
- **Giderilmesi mümkün ayıp**: Teknik olarak onarılabilen ve işçinin masrafına yeniden işi düzeltmek suretiyle ortadan kaldırılabilen ayıptır. Giderilmesi mümkün olmayan ayıp bakımından madde işçiye onarım yükümlülüğü yüklemez.
- **Çalışmanın sonucunu teslim**: İşçinin ürettiği işin işverenin kullanımına veya denetimine bırakılmasıdır. Teslim, sonucun işverene fiilen geçmesi anlamında yorumlanır.

### İşin yapılması: hangi şartlar aranır?

- Bir hizmet sözleşmesi bulunmalı ve işçinin işi bu sözleşme ile üstlenmiş olması gerekir.
- İşçinin işe kararlaştırılan zamanda başlaması gerekir; zamanında başlamama bu borcun ihlali sayılır.
- İşin kararlaştırılan zamanda bitirilmesi gerekir.
- Çalışmanın sonucunun işverene teslim edilmesi gerekir.
- Ayıp işçinin kusuruyla oluşmuş olmalıdır; kusursuz ayıp bu fıkra kapsamında değildir.
- Ayıp giderilebilir nitelikte olmalıdır; giderilmesi mümkün olmayan ayıp için onarım borcu doğmaz.
- Ayıbın giderilmesi işçinin masrafına yapılmalıdır.

### İşin yapılması: hangi sonuçları doğurur?

- İş zamanında başlanmadığında ya da kararlaştırılan zamanda bitirilmediğinde işçi borcunu ihlal etmiş olur.
- İşin sonucu işverene teslim edilmediğinde işçi çalışmanın sonucunu teslim borcunu yerine getirmemiş olur.
- Kusurlu ve giderilebilir ayıp varsa işçi, masrafı kendisine ait olmak üzere ayıbı gidermek zorundadır.
- Kusurlu ancak giderilemeyen ayıp varsa, işçinin onarım yükümlülüğü doğmaz.
- Kusursuz ayıp varsa bu fıkra uyarınca işçiye giderme yükümlülüğü yüklenemez.

### Zamanında başlama ve bitirme ile sonucu teslim arasındaki fark nedir?

- Zaman unsuruna ilişkin borç; işe başlama ve işi bitirme süresinin tutulmasını kapsar.
- Sonuç unsuruna ilişkin borç; işin ürününün işverene teslim edilmesini kapsar.

Sonuç: Her biri ayrı bir ihlal konusu olabilir; zaman aşımı ile sonucun eksik teslimi birbirinden bağımsız olarak işverene yaptırım hakkı doğurur.

### Kusurlu ayıp ile kusursuz ayıp arasındaki fark nedir?

- İşçinin kusuruyla oluşan ayıp; ikinci fıkra kapsamındadır ve işçi masrafını üstlenerek gidermek zorundadır.
- Kusursuz ayıp, örneğin malzeme veya iş araçlarından ya da işverenin talimatından kaynaklanan ayıp; bu fıkra kapsamında değildir.

Sonuç: Kusurlu ayıpta işçi giderme yükümlülüğü altına girer; kusursuz ayıpta bu yükümlülük doğmaz.

### Giderilebilir ayıp ile giderilemez ayıp arasındaki fark nedir?

- Teknik olarak onarılabilen ayıp; işçi masrafı kendisine ait olmak üzere gidermek zorundadır.
- Giderilemeyen ayıp; madde işçiye onarım yükümlülüğü getirmez.

Sonuç: Giderilemeyen ayıp için onarım borcu doğmaz; bu durumda işverenin genel sözleşmeye aykırılık hükümlerine başvurma imkânı ayrıca değerlendirilir.

### İşin yapılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Kusurlu ayıp ile kusursuz ayıbı aynı şekilde değerlendirmek; ikinci fıkra yalnızca kusurdan doğan ayıbı kapsar.
- Giderilemez ayıp için de işçiye onarım yükümlülüğü yüklemek; madde yalnızca giderilebilir ayıpta giderme borcu öngörür.
- İşçinin giderme yükümlülüğünü bedelsiz ya da işverenin masrafına yapılacak bir borç olarak yorumlamak; madde açıkça işçinin masrafına gidermeyi öngörür.
- Zamanında başlama ve bitirme borcunu işçinin sadece iş sözleşmesinde yazılı süreye bağlamak; süre belirlenmemişse olağan zamanın ve durumun gereğinin esas alınması gerekir.
- Malzeme ve iş araçlarının kusurla kullanılmaz hâle getirilmesi durumunu m.463 kapsamında değerlendirmek; bu durum m.464 ile düzenlenir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Ayıbın işçinin kusurundan kaynaklandığının ispatı, giderme yükümlülüğünün doğup doğmadığının belirlenmesinde ana noktadır.

### Nasıl ispat edilir?

- Kendisine işin ayıplı yapıldığını ileri süren işveren, ayıbın varlığını ve kusurlu olduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Ayıp, bilirkişi incelemesi ve teslim belgeleri ile ispatlanabilir.
- İşçi, ayıbın kusurundan değil, malzeme ya da iş araçlarından veya işverenin talimatından kaynaklandığını ileri sürerse bu savunmayı kendisi ispatlamalıdır.
- Zamanında başlamama ve zamanında bitirmeme hâllerinde işverenin ihlali ve zararı ispatlaması gerekir; işin kararlaştırılan zamanda yapılıp yapılmadığı yazılı kayıtlar ile belirlenir.
- Ayıbın giderilemez olduğunu ileri süren işçi bunu ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.395](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-395): İşçinin işi bizzat görme borcunu düzenler; m.463'ün işe ilişkin borçlarının önkoşulu olan iş görme borcunun kapsamını belirler.
- [6098 sayılı Kanun m.396](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-396): İşçinin işi özenle yapma ve sadakat borcunu düzenler; m.463'teki ayıp kavramının özen boyutunu tamamlar.
- [6098 sayılı Kanun m.464](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-464): Malzeme ve iş araçlarının kullanımını ve kusurla kullanılmaz hâle getirilmesinin sonucunu düzenler; m.463 ile birlikte işçinin işe ilişkin özel borçlarını oluşturur.
- [6098 sayılı Kanun m.465](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-465): İşverenin ürünü kabul ve ayıp bildirim borcunu düzenler; işçinin teslim ettiği ürünün ayıp bakımından denetimini ve süresini belirler.
- [6098 sayılı Kanun m.400](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-400): İşçinin özen borcuna aykırı davranışından doğan sorumluluğu düzenler; m.463'teki ayıp giderme yükümlülüğüne ek olarak tazminat sorumluluğunu belirler.

## [TBK m.464 — Malzeme ve iş araçları](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-464)

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 464. maddesi, iş görme borcu doğuran sözleşmelerde işçinin, işveren tarafından sağlanan malzeme ve iş araçlarına ilişkin borçlarını düzenler. Bu kapsamda özenle kullanma ve hesap verme yükümlülüğü, kalan malzeme ile iş araçlarını teslim borcu, malzeme veya iş araçlarının bozukluğunu işverene bildirme ve talimat bekleme borcu ile işçinin kendi kusuruyla malzemeyi kullanılmaz hâle getirmesinin sonucu olan sınırlı sorumluluk hükme bağlanmıştır. Madde, işçi ile işveren arasındaki iş görme ilişkisinde uygulanır. Madde, malzemenin hangi tarafça sağlanacağını belirlemez; bu konu eser sözleşmesine ilişkin düzenlemelerle (ör. 471. ve 472. maddeler) birlikte değerlendirilmelidir. İşverenin malzeme ve iş araçlarını teslim borcu, işverenin ayıplı araç temini sonucu doğan sorumluluğu ile işin ayıplı görülmesinin işçiye yüklenen sonuçları (463. madde) bu maddenin düzenlemesinde yer almaz.

### Malzeme ve iş araçları: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Malzeme**: İşin yapılmasında kullanılan ve işin ürününün içinde kalan maddelerdir. Madde, malzemeyi işin ürününe dahil olup olmamasına göre ayırır; iş araçları ise işin yapımında kullanılan ancak ürüne dahil olmayan alet ve gereçlerdir.
- **İş araçları**: İşin görülmesinde kullanılan, ancak işin sonucunun parçası olmayan alet ve gereçlerdir. Malzemeden farkı, ürünün içine girmemeleridir.
- **Gereken özen**: İşçinin malzeme ve iş araçlarını kullanırken ve muhafaza ederken göstermesi gereken, işin niteliğine ve olağan ölçüye uygun dikkat ve bakımdır. Madde, bu özenin ölçütünü ayrıca belirtmez.
- **Rayiç bedel**: Malzeme veya iş aracının kullanılmaz hâle geldiği gündeki piyasa değeridir. İşçinin sorumluluğu, teslim anındaki değerden değil, kullanılmaz hâle geldiği gündeki rayiç bedelden hesaplanır.

### Malzeme ve iş araçları: hangi şartlar aranır?

- Malzeme ve iş araçlarının işveren tarafından sağlanmış olması gerekir; işçi kendi temin ettiği araç ve malzemeye bu madde kapsamında sorumlu tutulamaz.
- İşçi, sağlanan malzeme ve iş araçlarını gereken özeni göstererek kullanmak ve bundan dolayı hesap vermek zorundadır.
- İşçi, işi görürken malzeme veya iş araçlarının bozuk olduğunu belirlerse, bunu hemen işverene bildirmek ve işe devam etmeden önce işverenin talimatını beklemek zorundadır.
- İşçinin kendi kusuruyla malzeme veya iş araçlarını kullanılmaz hâle getirmiş olması gerekir; bozulma işçinin kusuru dışındaki bir nedenden doğmuşsa bu sorumluluk doğmaz.
- İşçinin, kalan malzeme ile iş araçlarını işverene teslim etmesi gerekir.

### Malzeme ve iş araçları: hangi sonuçları doğurur?

- İşçi, sağlanan malzeme ve iş araçlarını gereken özenle kullanmadığında ve bu nedenle zarar doğduğunda işverene karşı sorumlu olur.
- İşçi, malzeme veya iş araçlarının bozuk olduğunu belirlediğinde işi durdurmadan önce işverene bildirmek ve talimatını beklemek zorundadır.
- İşçi, kendi kusuruyla malzeme veya iş araçlarını kullanılmaz hâle getirirse, işverene karşı kullanılmaz hâle geldiği gündeki rayiç bedeli kadar sorumlu olur.
- Malzeme veya iş aracının bozulması işçinin kusuru dışındaki bir nedenden kaynaklanıyorsa, işçinin rayiç bedel üzerinden bir sorumluluğu doğmaz.
- Kullanılmaz hâle gelen malzeme veya iş aracının rayiç bedeli, işçinin ödeyeceği üst sınırı oluşturur; madde bu sorumluluğu aşan bir tazminatı öngörmez.
- Madde, bir sözleşme hükmü ile kalıplaşmış olarak düzenlenmediği için taraflar sözleşmeyle işçinin sorumluluğunu daraltabilir veya genişletebilir; sözleşmede aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece bu hüküm uygulanır.
- Madde, malzeme veya iş araçlarının işveren tarafından sağlanmadığı hâllerde uygulanmaz.

### Gereken özen yükümlülüğü ile kusurlu kullanılmaz hâle getirme sorumluluğu arasındaki fark nedir?

- Özen yükümlülüğü, malzeme ve iş araçlarının kullanımı sırasında her an geçerli olan bir davranış borcudur; ihlali sorumluluk doğurabilir ama mutlaka zarar sonucu aranmaz.
- Kullanılmaz hâle getirme sorumluluğu, işçinin kusuruyla malzeme veya aracın gerçekten kullanılamaz duruma gelmesini gerektirir.

Sonuç: Özen borcuna aykırılık tek başına hesap verme ve teslim yükümlülüğünü doğurur; tazminat sorumluluğu için ise malzemenin kullanılmaz hâle gelmesi gerekir.

### Bozukluğu bildirme yükümlülüğü ile bozukluğu bildirmeden kullanmaya devam etme arasındaki fark nedir?

- İşçi bozukluğu fark ettiğinde işi durdurup işverene bildirmek ve talimat beklemek zorundadır.
- İşçi bozukluğu bildirmeden işe devam ederse madde gereği yükümlülüğe aykırı davranmış olur.

Sonuç: Bildirim yapılmadan sürdürülen kullanımda oluşan hasar, işçinin kusuruna bağlı olarak 464. maddenin üçüncü fıkrası kapsamında değerlendirilebilir.

### Kalan malzeme ile iş araçlarının teslimi ile kullanılmaz hâle gelen malzemenin rayiç bedeli arasındaki fark nedir?

- Kalan malzeme ve iş araçları, işin bitiminde işverene geri verilir.
- Kullanılmaz hâle gelen malzeme veya araç ise teslim edilemediği için yerine bedel ödenir.

Sonuç: Teslim edilmeyen veya kullanılmaz hâle gelen malzemenin karşılığı, kullanılmaz hâle geldiği gündeki rayiç bedeldir.

### Malzeme ve iş araçları: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Malzemenin işverence sağlanmadığı hâlde 464. maddeyi uygulamak; işçinin kendi temin ettiği araçlar bakımından bu madde kapsamında sorumluluk hesaplamak.
- Rayiç bedeli teslim anındaki satın alma bedeli ile karıştırmak; sorumluluk kullanılmaz hâle geldiği gündeki rayiç bedel üzerinden hesaplanır.
- İşçinin bozukluğu bildirme yükümlülüğünü yalnız işin sonunda aranacak bir borç gibi değerlendirmek; bildirim işi gördüğü sırada hemen yapılmalıdır.
- Özen yükümlülüğü ihlalini doğrudan tazminat sorumluluğu saymak; sorumluluk, kullanılmaz hâle getirme ve kusur unsurlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Malzeme veya iş aracının işçinin kusuruyla kullanılmaz hâle geldiği tespit edilmeden rayiç bedel sorumluluğu doğduğu kabul edilmez; kusur ve kullanılmazlık birlikte aranır.
- İşçinin bozukluğu bildirmeden kullandığı hâllerde, işverenin bu durumu bildiğinin ispatı sorumluluğu etkiler; bildirim yapılmış olması işçiyi sorumluluktan kurtarır.

### Nasıl ispat edilir?

- Malzeme veya iş aracının işveren tarafından sağlandığını ve işçiye teslim edildiğini ispat yükü işverendedir; bu ispat teslim belgesi, envanter veya tanık ile yapılabilir.
- İşçinin kendi kusuruyla malzemeyi kullanılmaz hâle getirdiğini ispat yükü işverendedir; işçi, bozulmanın kusuru dışındaki bir nedenden kaynaklandığını savunduğunda bu savunmayı ispatlamakla yükümlüdür.
- Kullanılmaz hâle geldiği gündeki rayiç bedelin tespiti, bilirkişi raporu ile yapılır; teslim anındaki değer ile rayiç bedel birbirinden farklı olabilir.
- İşçinin bozukluğu hemen bildirdiğini ispat yükü işçidedir; bildirimin yazılı yapılmamış olması hâlinde tanık ve yazışma delilleri kullanılır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.463](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-463): İşçinin işi zamanında bitirme ve çalışmanın sonucunu teslim borcunu düzenler. Ayıplı iş nedeniyle işçinin gidermek zorunda olduğu ayıplar, bu maddeyle sağlanan malzemenin kullanımındaki sorumluluktan ayrıdır.
- [6098 sayılı Kanun m.465](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-465): İşverenin, işçinin ürününü inceleme ve ayıp bildirme yükümlülüğünü düzenler; 464. madde işçinin malzeme ve iş araçlarına ilişkin borçlarını ayrıca düzenler.
- [6098 sayılı Kanun m.471](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-471): Eser sözleşmesinde araç ve gereçlerin kimin tarafından sağlanacağına ilişkin kuralı içerir; 464. madde ise işveren tarafından sağlanmış araç ve malzeme hâlinde uygulanır.
- [6098 sayılı Kanun m.472](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-472): Eser sözleşmesinde malzemenin yüklenici veya işsahibi tarafından sağlanması hâllerindeki sorumluluğu düzenler; 464. maddeye paralel bir işsahibi malzemesi kuralı içerir.

## [TBK m.465 — Ürünün kabulü](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-465)

Bu madde, ev hizmeti/işgörme sözleşmesinde işçinin ürettiği ürünü teslim alan işverenin inceleme ve ayıp bildirimi külfetini düzenler; sürenin geçmesinin sonucu olarak ürünün mevcut durumuyla kabul edilmiş sayılmasını öngörür. Hüküm, işçinin üreterek teslim ettiği ürün bakımından işveren ile işçi arasındaki ilişkiye uygulanır. Madde, işverenin ücret ödeme borcunu (TBK m.466), ücretin ödenmemesi veya çalışmanın engellenmesi hallerini (TBK m.467), işçinin işi zamanında bitirme ve ayıp giderme borçlarını (TBK m.463) ve malzeme ile iş araçlarına ilişkin özeni (TBK m.464) düzenlemez; bu konular ilgili maddelerde yer alır. Ayıp nedeniyle tazminat ve ayıptan doğan diğer hakların kullanım usulü ile zamanaşımı konuları da bu maddenin kapsamı dışındadır.

### Ürünün kabulü: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Ürünü kabul**: İşverenin, işçinin ürettiği ürünü inceleyip ayıp bildirmeden bırakması ya da süresinde bildirim yapmaması sonucunda ürünü mevcut haliyle kabul etmiş sayılması durumudur. Burada kabul, açık bir irade beyanı gerektirmeyen, kanunun bağladığı bir sonuçtur.
- **İnceleme külfeti**: İşverenin ürünü teslim aldıktan sonra gözden geçirmesi gereken yüküdür. Külfet, yerine getirilmediğinde aynen ifa veya tazminat doğurmaz; yalnızca ayıptan doğan hakların kaybıyla sonuçlanır.
- **Ayıp bildirimi**: İşverenin incelemede bulduğu ayıpları işçiye bildirmesi işlemidir. Bildirim, madde metninde belirtilen bir haftalık süre içinde yapılmalıdır.
- **Mevcut durumuyla kabul**: Ürünün ayıplarıyla birlikte, olduğu gibi kabul edilmesi anlamına gelir. Bu sonuç, süresinde ayıp bildirilmediğinde kendiliğinden doğar.

### Ürünün kabulü: hangi şartlar aranır?

- İşçinin işverene üreterek bir ürün teslim etmiş olması gerekir; ürünün tesliminden önce bu madde değil, işin yapılmasına ilişkin hükümler uygulanır.
- İşveren, teslimden başlayarak bir hafta içinde ürünü incelemeli ve varsa bulduğu ayıpları işçiye bildirmelidir.
- İşveren, ayıp bildirimini sürenin bitiminden önce yapmalıdır; bildirim süresinin başlangıcı teslim anıdır.
- Gizli ayıplar ile hileyle gizlenmiş ayıplar, gözden geçirmeyle bulunamadığı için bu sürenin kapsamı dışında kalır; bu ayıplar için bildirim külfeti aranmaz.

### Ürünün kabulü: hangi sonuçları doğurur?

- İşveren bir hafta içinde ayıp bildirmezse ürün mevcut durumuyla kabul edilmiş sayılır.
- Süresinde bildirim yapılmamasının sonucu olarak işveren, ürünün ayıbına dayanarak ayıp nedeniyle sorumluluk ileri süremez.
- İşveren ayıpları süresinde bildirmişse, ayıbın giderilmesi ve tazminat gibi haklar saklı kalır; bu durumda ürün kabul edilmiş sayılmaz.
- Gizli veya hileyle gizlenmiş ayıplarda, bir haftalık süre geçmiş olsa bile ürün kabul edilmiş sayılmaz.
- Madde, işçinin ayıp giderme borcunu ve ayıptan doğan tazminat sorumluluğunu düzenlemez; bu konularda ayrı hükümler uygulanır.
- Hüküm emredici niteliktedir; kanunun öngördüğünden daha uzun veya kısa bildirim süresi ya da süresinin geçmesine bağlanan sonucu değiştiren sözleşme kayıtları metinde yer almamakla birlikte, işçi aleyhine değiştirilmesi TBK m.466 ve diğer koruyucu hükümler açısından ayrıca değerlendirilir.

### Açık ayıp ile gizli ayıp arasındaki fark nedir?

- Gözden geçirmeyle tespit edilebilen açık ayıplar, bir hafta içinde bildirilmelidir.
- Gözden geçirmeyle bulunamayan gizli ayıplar ve hileyle gizlenmiş ayıplar, incelemenin kapsamı dışında kalır.

Sonuç: Açık ayıp süresinde bildirilmezse ürün mevcut haliyle kabul edilmiş sayılır; gizli ayıp için aynı sonuç doğmaz.

### Külfet ile borç arasındaki fark nedir?

- İnceleme ve bildirim yükümlülüğü külfet niteliğindedir; işverene zorlanamaz.
- Gerçek anlamda borçta olduğu gibi aynen ifa veya tazminat sorumluluğu bu alanda doğmaz.

Sonuç: İşveren süreyi kaçırdığında tazminat ödemez, yalnızca ayıptan doğan haklarını yitirir.

### Ürünün kabulü: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Bir haftalık süreyi iş günü veya takvim günü ayrımı yapmadan ve kesin bir hesap yapmadan uygulamak; sürenin başlangıcının teslim anı olduğunu gözden kaçırmak.
- İncelemeyi ve bildirimi tazminat doğuran bir borç gibi değerlendirmek; oysa bu yükümlülük külfet niteliğindedir ve yerine getirilmemesi aynen ifa veya tazminat doğurmaz.
- Gizli ayıplar için de bir haftalık sürenin geçmesiyle ürünün kabul edilmiş sayılacağını varsaymak; gözden geçirmeyle bulunamayan ayıplar bu sonuca tabi değildir.
- Ürünün kabul edilmiş sayılmasının ayıp giderme ve tazminat haklarını tamamen ortadan kaldırdığını düşünmek; yalnızca açık ayıba dayanan hakların kaybı söz konusudur.

### Nasıl ispat edilir?

- Ürünün işverene teslim edildiğini ve teslim tarihini ileri süren taraf, teslim belgesi veya tanıkla bu tarihi ispatlamalıdır; teslim tarihi bir haftalık sürenin başlangıcını belirlediği için bu ispat önemlidir.
- Ayıp bildirimini yapan işveren, bildirimin süre içinde yapıldığını yazılı belgeyle (bildirim yazısı, e-posta, noter ihtarı gibi) ispatlamalıdır.
- Süresinde bildirim yapılmadığını ileri süren işçi, ürünün ayıp bildirimi olmaksızın kabul edildiğini ispat etmelidir; işveren ise bildirimi yaptığını ispat yükü altındadır.
- Gizli ayıp veya hileyle gizleme iddiasında bulunan işveren, ayıbın gözden geçirmeyle bulunamadığını ve ayıbın bildirim anında mevcut olduğunu ispatlamalıdır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.463](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-463): İşçinin işi kararlaştırılan zamanda bitirmek ve sonucu teslim etmek borcunu düzenler; işçinin ayıplı işi giderme yükümlülüğü bu maddeye göre belirlenir.
- [6098 sayılı Kanun m.464](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-464): İşveren tarafından sağlanan malzeme ve iş araçlarının özenle kullanılmasını düzenler; ürünün ayıbının kaynağı bu maddedeki sorumluluk düzeniyle ilişkilendirilebilir.
- [6098 sayılı Kanun m.466](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-466): İşverenin ücret ödeme borcunu ve ödeme zamanlarını düzenler; ürünün kabulü ile ücret ödeme yükümlülüğü arasındaki bağlantıyı oluşturur.
- [6098 sayılı Kanun m.467](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-467): Çalışmanın engellenmesi veya ürünü kabulde temerrüt hallerinde ücret ödenmesini düzenler; kabul edilmiş sayılan ürünle bağlantılı ücret sonuçlarını tamamlar.

## [TBK m.466](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-466)

Bu madde, eser sözleşmesinden farklı olarak işçinin çalışmasına karşılık işverence ödenecek ücretin muacceliyet anını ve her ücret ödemesinde işçiye verilecek hesap özetinin içeriğini düzenler. Ücretin ne zaman ödeneceği, çalışmanın aralıklı ya da aralıksız oluşuna göre belirlenir. Madde, yapılan işin ücretini düzenlediği için hizmet sözleşmesinde ve benzer iş ilişkilerinde işverenin ödeme yükümlülüğü bakımından uygulanır. Madde, çalışmanın engellenmesi hâlinde ücretin ödenip ödenmeyeceğini düzenlemez (m.408). Ücretin alt sınırını, asgari ücreti ve ücretin korunmasını düzenlemez (4857 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat). Ücret alacağının zamanaşımı ve ödenmemesinin yasal sonuçları da bu maddede düzenlenmemiştir (m.146 ve ilgili hükümler).

### m.466: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Aralıksız çalıştırma**: İşçinin işveren tarafından sürekli bir düzen içinde çalıştırılmasıdır. Bu hâlde ücret, madde metnindeki zaman aralıklarıyla ödenir.
- **Aralıklı çalıştırma**: İşçinin ürün teslimi gibi belirli anlarda çalıştırılmasıdır. Bu hâlde ücretin muacceliyeti, ürünün her tesliminde gerçekleşir.
- **Hesap özeti**: Her ücret ödemesinde işçiye verilen, ödemenin dayanağını gösteren belgedir. Varsa kesintilerin miktarı ve sebebi de bu belgede yer alır.
- **Kesinti**: Brüt ücretten yapılan ve ödenecek net tutarı azaltan düşümlerdir. Madde kesintinin hukuki dayanağını değil, yalnız hesap özetinde gösterilmesini düzenler.

### m.466: hangi şartlar aranır?

- Ücret ödenmesi bakımından çalışmanın aralıksız mı aralıklı mı olduğu belirlenmelidir.
- Aralıksız çalıştırılan işçiye ücret, onbeş günde bir ödenmelidir; işçinin rızası varsa ücret ayda bir ödenebilir.
- Aralıklı çalıştırılan işçiye ücret, ürünün her tesliminde ödenmelidir.
- Her ücret ödemesinde işçiye bir hesap özeti verilmelidir.
- Kesinti yapılmışsa hesap özetinde kesintinin miktarı ve sebebi gösterilmelidir.

### m.466: hangi sonuçları doğurur?

- Aralıksız çalıştırılan işçinin ücreti onbeş günde bir ödenir.
- İşçinin rızası varsa aralıksız çalıştırılan işçinin ücreti ayda bir ödenebilir.
- Aralıklı çalıştırılan işçinin ücreti ürünün her tesliminde muaccel olur.
- Her ücret ödemesinde hesap özeti verilmezse işverenin bu yükümlülüğü ihlal edilmiş olur.
- Kesinti yapılmış ama hesap özetinde gösterilmemişse, işçi kesintinin dayanağını denetleyemez ve bu durum işverenin yükümlülüğe aykırılığı sayılır.
- Madde ücretin ödenmesinin kendisini değil, zamanını ve hesap özetini düzenler; bu nedenle emredici hükmün nasıl uygulanacağı sözleşmeyle değiştirilebilirliği sınırlıdır (metinde açıkça belirtilmemiş).

### Aralıksız çalıştırma ile aralıklı çalıştırma arasındaki fark nedir?

- İşçi sürekli bir düzen içinde çalıştırılıyorsa ücret zamana bağlı olarak ödenir.
- İşçi ürün teslimi gibi belirli anlarda çalıştırılıyorsa ücret teslim anına bağlı olarak ödenir.

Sonuç: Muacceliyet anı değişir: birinci hâlde onbeş günde bir ya da rızayla ayda bir, ikinci hâlde her teslimde.

### Onbeş günlük ödeme ile rızayla aylık ödeme arasındaki fark nedir?

- Aralıksız çalıştırmada varsayılan ödeme aralığı onbeş gündür.
- Aynı hâlde işçinin açık rızası varsa ödeme aralığı ayda bire uzatılabilir.

Sonuç: Ayda bir ödeme yapılabilmesi için işçinin rızası gerekir; işverenin tek yanlı kararı yeterli değildir.

### m.466: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Aralıksız çalıştırmada ücretin ayda bir ödenebileceğini, işçinin rızası aranmadan kabul etmek; rıza şartını gözden kaçırmak.
- Aralıklı çalıştırılan işçiye ücreti onbeş günlük dönemle ödemek; ürün teslimine bağlı muacceliyeti zaman esasına çevirmek.
- Hesap özetini yalnız kesinti olduğunda aramak; madde her ücret ödemesinde hesap özeti verilmesini öngörür, kesinti olmasa da özet gerekir.
- Madde ücretin ödenmemesinin hukuki sonucunu düzenlediğini sanmak; ödeme yükümlülüğünün ihlali bu maddede değil, genel hükümlerde ve işçi mevzuatında değerlendirilir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Çalışmanın aralıksız mı aralıklı mı olduğunun tespiti, ödeme zamanının belirlenmesinde ilk adımdır ve bu tespit çalışma biçimine bakılarak yapılır.

### Nasıl ispat edilir?

- Ücretin hangi aralıkla ödendiğini iddia eden taraf, bu iddiasını banka kayıtları, ödeme belgeleri ve bordro ile ispatlar; ispat yükü işçinin alacak iddiasında işçi tarafındadır.
- Ayda bir ödeme kararlaştırıldığını ileri süren işveren, işçinin rızasını yazılı belge ile ispatlamalıdır; rızanın bulunmaması hâlinde onbeş günlük ödeme esas alınır.
- Hesap özetinin verildiğini savunan işveren, özetin işçiye teslim edildiğini imzalı belge veya tebligat ile ispatlar; hesap özetinin verilmediği iddiasını ise işçi ileri sürer.
- Kesintinin miktar ve sebebinin hesap özetinde gösterildiğini ileri süren işveren bunu belgeyle ispatlamak zorundadır.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.408](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-408): İşverenin kusuruyla ya da alacaklı temerrüdüyle çalışmanın engellenmesi hâlinde ücretin ödenmesini ve bu sırada kazanılan veya kaçınılan yararların ücretten indirilmesini düzenler. Madde 466 ise bu sürecin dışında, normal işleyişte ödeme zamanını belirler.

## [TBK m.467](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-467)

Bu madde, evde hizmet sözleşmesinde işverenin işçiye ücret ödeme borcunun hangi hallerde doğduğunu düzenler: işçiyi aralıksız çalıştıran işverenin, ürünü kabulde temerrüde düşmesi veya işçinin kişiliğinden kaynaklanan ve kusuru olmaksızın çalışmanın engellenmesi hallerinde ücret ödemekle yükümlü olduğunu belirler; bu iki hal dışında işverenin ücret ödeme yükümlülüğünün bulunmadığını hükme bağlar. Kapsamı evde hizmet sözleşmesidir. Madde, ücretin ödenmesine ilişkin hükümlerin genel içeriğini, ücretin miktarını ve hesaplanmasını düzenlemez; bu ayrıntılar hizmet ediminin engellenmesi durumundaki ücret hükümlerine (6098 sayılı Kanun m.472 ve sonrası ile m.466-467 çerçevesinde) bırakılmıştır. Genel hizmet sözleşmesinde işverenin kusuruyla çalışmanın engellenmesi hali (m.392 karşılığı Tasarı hükmü, 4857 sayılı İş Kanunu bakımından ilgili hükümler) bu maddenin konusu değildir. Ev hizmetlerinin 4857 sayılı Kanun kapsamı dışında kalması ve ücretin zamanaşımı ile ilgili usul kuralları da bu maddede yer almaz.

### m.467: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Evde hizmet sözleşmesi**: İşçinin işverenin konutunda ve hane içi ihtiyaçlarına yönelik hizmet görmeyi üstlendiği sözleşme türüdür. Bu maddedeki ücret rejimi yalnızca bu sözleşme türü bakımından geçerlidir.
- **Aralıksız çalıştırma**: İşverenin işçiyi sürekli biçimde işinde tutması, yani işçinin hizmet ediminin işverenin ev içinde bekletilmesi anlamına gelir. Bu koşul, işçinin çalışamadığı dönemde ücret talebinin ön koşuludur.
- **Ürünü kabulde temerrüt**: İşçinin sözleşmeye uygun olarak sunduğu ürünü işverenin kabul etmemesi halidir. Maddede yer alan ilk ücret ödeme hâlini oluşturur.
- **Kişilik kaynaklı engel**: İşçinin kendi kişiliğinden doğan, örneğin tutuklanma veya hastalık gibi, çalışmasını engelleyen durumdur. Bu engelin işçinin kusurundan kaynaklanmaması gerekir.

### m.467: hangi şartlar aranır?

- İşçinin evde hizmet sözleşmesi kapsamında işverenin yanında aralıksız çalıştırılıyor olması gerekir.
- Ücret talebi için iki hâlden birinin gerçekleşmiş olması gerekir: işverenin ürünü kabulde temerrüde düşmesi ya da işçinin kişiliğinden kaynaklanan sebeple çalışmasının engellenmesi.
- Kişilik kaynaklı engel hâlinde engelin işçinin kendi kusuru olmaksızın ortaya çıkmış olması gerekir.
- İşverenin kendi kusuruyla çalışmanın engellenmesi bu maddeyle ücret borcu doğuran hâl olarak değerlendirilmez; ancak genel hükümlere göre ayrıca değerlendirilir.
- Yukarıdaki iki hâl dışındaki çalışma engellerinde işverenin bu madde uyarınca ücret ödeme borcu doğmaz; ücret borcunun doğması için bu hâllerden birine dayanılması zorunludur.

### m.467: hangi sonuçları doğurur?

- İşçi aralıksız çalıştırılmış ve ürünü kabulde temerrüt ya da kişilik kaynaklı kusursuz engel hâllerinden biri gerçekleşmişse, işveren işçiye ücretini ödemekle yükümlüdür.
- Kişilik kaynaklı engel hâlinde işçinin kusursuz olması gerekir; örnek olarak işçinin kusursuz biçimde tutuklanması veya hastalanması gösterilir.
- İşçi kendi kusuruyla çalışamıyorsa işverenin bu madde uyarınca ücret ödeme borcu doğmaz.
- Sayılan iki hâl dışında kalan çalışma engellerinde işveren, işçi çalışamasa bile bu madde gereğince ücret ödemekle yükümlü değildir.
- Ücretin miktarı, ödeme zamanı ve hesap yöntemi bu maddede düzenlenmediğinden, bunlar hizmet ediminin engellenmesi durumundaki ücret hükümlerine göre belirlenir.
- Maddenin emredici veya yedek niteliğine ilişkin bir hüküm bulunmadığından, sözleşmeyle bu hâllerin genişletilmesi ya da daraltılması konusu metinde açıkça ele alınmamıştır.

### Ürünü kabulde temerrüt ile kişilik kaynaklı engel arasındaki fark nedir?

- İşverenin, işçinin sözleşmeye uygun sunduğu ürünü kabul etmemesi; işverenin tarafındaki bir engeldir.
- İşçinin kişiliğinden doğan ve kusuru olmayan bir sebeple çalışamaması; işçi tarafındaki bir engeldir.

Sonuç: Her iki halde de ücret ödeme borcu doğar; ancak birinci halde temerrüt, ikinci halde işçinin kusursuzluğu ölçüt olarak aranır.

### Bu madde hâlleri ile diğer çalışma engelleri arasındaki fark nedir?

- Maddede sayılan iki hâl, işverenin ücret ödeme borcunun kaynağıdır.
- Bu iki hâl dışında kalan engeller, örneğin işverenin kusuru dışında gelişen başka sebepler, maddenin kapsamında değildir.

Sonuç: Diğer hallerde işverenin bu madde uyarınca ücret ödeme yükümlülüğü yoktur; işçi çalışamamış olsa da ücret borcu bu maddeden doğmaz.

### Evde hizmet ile genel hizmet sözleşmesi arasındaki fark nedir?

- Bu madde evde hizmet sözleşmesine özgü ücret düzenlemesidir.
- Genel hizmet sözleşmesinde işverenin kusuruyla çalışmanın engellenmesi hali ayrı bir düzenlemeye tabidir (Tasarı m.392 karşılığı hüküm).

Sonuç: Ev hizmetinde işverenin kusuru hâli bu maddede ücret ödeme sebebi olarak sayılmaz; genel hükümlerde ise farklı bir rejim öngörülmüştür.

### m.467: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Evde hizmet sözleşmesinde işverenin kusuruyla çalışmanın engellenmesi halini bu maddede ücret sebebi saymak; madde yalnızca kişilik kaynaklı ve kusursuz engeli kabul eder.
- Her çalışma engelinde işverenin ücret borcu doğduğunu varsaymak; sayılan iki hâl dışında bu maddeye dayanılamaz.
- İşçinin aralıksız çalıştırılmadığı durumda da ücret talep edilebileceğini düşünmek; aralıksız çalıştırma koşulu aranmalıdır.
- Kişilik kaynaklı engelde işçinin kusurunu ihmal etmek; engelin kusursuz olması koşulu ayrıca incelenmelidir.
- Ücret miktarını ve hesap yöntemini bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bu konular m.466 ve m.472 gibi hükümlere bırakılmıştır.

### Nasıl ispat edilir?

- Ücret talep eden işçi, işverenin aralıksız çalıştırdığını ve ürünü kabulde temerrüt ya da kişilik kaynaklı kusursuz engel hâllerinden birinin gerçekleştiğini ispatlamakla yükümlüdür.
- Ürünü kabulde temerrüt hâlinde işçi, sözleşmeye uygun ürünü sunduğunu ve işverenin kabulden kaçındığını yazılı belge veya tanıkla ispat edebilir.
- Kişilik kaynaklı engel hâlinde işçi, engelin varlığını (örneğin tutuklama kaydı veya sağlık raporu) ve bu engelde kendi kusurunun bulunmadığını ispatlamalıdır.
- İşveren, işçinin engelinin kendi kusurundan kaynaklandığını ya da bu maddede sayılmayan bir hâl bulunduğunu ileri sürerek savunma yapabilir; bu savunmanın ispat yükü işverene aittir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.466](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-466): Hizmet ediminin engellenmesi durumunda ücret ödenmesine ilişkin genel hükümlerdir; m.467 bu hükümlere gönderme yaparak uygulanır.
- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.472](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-472): Ev hizmetine ilişkin ücret ödeme hükümlerinin ilgili bölümüdür; m.467 bu hükümlere gönderme yapmaktadır.
- [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.107](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-107): Ürünü kabulde temerrüt hâlinde borçlunun tevdi hakkına ilişkindir; ancak m.467 bakımından doğrudan değil, alacaklı temerrüdü kavramı yoluyla ilgilidir.

## [TBK m.468 — Sona ermesi](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-468)

TBK m.468, evde hizmet sözleşmesinde (6098 sayılı Kanun'un 468. maddesi, gerekçesine göre tasarıda evde hizmet sözleşmesinin sona ermesi bölümünde yer almıştır) iki konuyu düzenler: işçiye deneme amacıyla iş verilmesinin sonucu ve işçinin aralıksız çalıştırılmasının sözleşmenin süresi bakımından doğurduğu karine. Madde, sözleşmenin süresine ilişkin bir karine koyar; aksi kararlaştırılmadıkça geçerlidir. Kişisel olarak işçi ile işveren arasındaki iş ilişkisine dayanan sözleşmelerde uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: iş sözleşmesinin feshi ve fesih bildirim süreleri (4857 sayılı İş Kanunu m.17 ve devamı), deneme süresinin üst sınırı ve işçi bakımından hukuki rejimi (4857 sayılı İş Kanunu m.15), belirli süreli iş sözleşmesinin zincirleme yapılması ve sınırları (4857 sayılı İş Kanunu m.11), ve sözleşmenin sona erme sebepleri olarak ölüm ve fiil ehliyetinin kaybı (TBK m.435 ve m.440'taki özel hükümler, ilgili sözleşme türüne göre).

### Sona ermesi: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Deneme amacıyla iş verilmesi**: İşverenin işçiye, işi ve işçiyi tanımak amacıyla bir iş vermesidir. Bu durumda sözleşme, aksi kararlaştırılmadıkça deneme süresi için kurulmuş sayılır. Maddenin birinci fıkrasındaki karine, deneme amacının tarafların ortak iradesine dayanıp dayanmadığına bakılmaksızın, işverenin iş vermesine bağlanmıştır.
- **Aralıksız çalıştırma**: İşçinin işveren tarafından kesintisiz olarak çalıştırılmasıdır. Maddenin ikinci fıkrasında, sözleşmenin belirsiz süreli sayılması için aranan maddi olgudur. Çalışmanın aralıklı olması hâlinde karine işlemez ve sözleşme belirli süreli kabul edilir.
- **Belirsiz süreli sözleşme karinesi**: Aralıksız çalıştırma olgusuna bağlanan, sözleşmenin süresinin belirsiz olduğuna ilişkin adi karinedir. Aksi kararlaştırılmışsa karine çürür; bu, tarafların sürenin belirli olduğunu açıkça kararlaştırmış olmasını gerektirir.
- **Belirli süreli sözleşme karinesi**: Maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde, aralıksız çalıştırma dışındaki durumlarda kabul edilen varsayımdır. Burada da bir adi karine söz konusudur; aksi ispat edilebilir.
- **Aksi kararlaştırılma**: Tarafların sözleşmede deneme süresini, belirsiz veya belirli süreyi açıkça ya da sözleşmenin yorumundan anlaşılacak biçimde farklı belirlemeleridir. Hem birinci hem ikinci fıkradaki karinelerin çürütülmesi yoludur.

### Sona ermesi: hangi şartlar aranır?

- İşçiye deneme amacıyla bir iş verilmiş olmalıdır; bu durumda sözleşmenin deneme süresi için kurulmuş sayılması karinesi işler.
- Deneme karinesinin uygulanabilmesi için tarafların aksini kararlaştırmamış olması gerekir.
- İşçinin işveren tarafından aralıksız olarak çalıştırılmış olması gerekir; bu olgu belirsiz süreli sözleşme karinesini doğurur.
- Aralıksız çalıştırma olgusu yoksa, ikinci fıkranın ikinci cümlesi uyarınca sözleşmenin belirli süreyle yapılmış olduğu kabul edilir.
- Belirsiz süreli karinenin uygulanabilmesi için de tarafların aksini kararlaştırmamış olması gerekir.
- Maddenin uygulanabilmesi için sözleşmenin ilişkisinin işçi ve işveren arasında kurulmuş olması gerekir.

### Sona ermesi: hangi sonuçları doğurur?

- İşçiye deneme amacıyla iş verilmişse ve aksi kararlaştırılmamışsa, sözleşme deneme süresi için kurulmuş sayılır.
- İşçi işveren tarafından aralıksız çalıştırılmışsa ve aksi kararlaştırılmamışsa, sözleşme belirsiz süreyle yapılmış sayılır.
- Diğer durumlarda, yani aralıksız çalıştırma olgusu bulunmadığında, sözleşme belirli süreyle yapılmış kabul edilir.
- Tarafların aksini kararlaştırması hâlinde karineler işlemez ve sözleşmenin süresi kararlaştırılan biçimde belirlenir.
- Maddede yer alan karineler adi karinedir; aksi ispat edilebilir.

### Deneme amacıyla iş verilmesi ile aralıksız çalıştırma arasındaki fark nedir?

- Birinci fıkra, işçiye deneme amacıyla iş verilmesini sözleşmenin deneme süresi için kurulmuş sayılmasına bağlar.
- İkinci fıkra, işçinin işveren tarafından aralıksız çalıştırılmasını sözleşmenin belirsiz süreli sayılmasına bağlar.

Sonuç: İki karine farklı olgulara dayanır ve farklı sonuç doğurur: birincisinde sözleşme deneme süresi için, ikincisinde belirsiz süre için kurulmuş sayılır.

### Aralıksız çalıştırma ile aralıklı çalıştırma arasındaki fark nedir?

- İşçi işveren tarafından kesintisiz olarak çalıştırılmışsa sözleşme belirsiz süreli sayılır.
- Çalıştırma aralıklı olmuşsa ikinci fıkranın ikinci cümlesi uygulanır ve sözleşme belirli süreli kabul edilir.

Sonuç: Çalışmanın kesintisiz olup olmadığı, sözleşmenin süresinin belirlenmesinde belirleyici olur.

### Birinci fıkra karinesi ile ikinci fıkra karinesi arasındaki fark nedir?

- Deneme karinesi, işin verilmesi olgusuna bağlıdır ve deneme süresinin varlığına ilişkindir.
- Belirsiz süre karinesi, çalıştırmanın sürekliliğine bağlıdır ve sözleşmenin süresinin niteliğine ilişkindir.

Sonuç: Her iki karine birlikte çalışabilir: deneme süresi kararlaştırılmış sayılmasına rağmen sözleşme sonrasında belirsiz süreli kabul edilebilir.

### Sona ermesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Aralıklı çalışmayı aralıksız çalışma saymak; kısa süreli ara verilmesini kesintiyi ortadan kaldıran bir olgu olarak değerlendirmemek, karineyi hatalı uygulamaya yol açar.
- Deneme karinesini aralıksız çalıştırma karinesiyle karıştırmak; birinci fıkranın işin verilmesine, ikinci fıkranın çalıştırmanın sürekliliğine bağlandığını gözden kaçırmak.
- Karineyi kesin hukuk kuralı gibi uygulamak; aksi ispat edilebilir olduğu hâlde, yazılı sözleşmede süre yoksa sonucu otomatik kabul etmek.
- Deneme süresinin üst sınırını bu maddeden çıkarmak; üst sınır 4857 sayılı Kanun m.15'te aranmalıdır.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Maddenin ikinci fıkrasındaki aralıksız çalıştırma karinesi, işçinin fiilen kesintisiz çalışmasının ispatıyla uygulanmaktadır.

### Nasıl ispat edilir?

- Belirsiz süreli sözleşme iddiasını ileri süren işçi, aralıksız çalıştırılmış olduğunu ispatla yükümlüdür; bu ispat, bordro, puantaj ve SGK kayıtları gibi belgelerle yapılabilir.
- Deneme süresi iddiasını ileri süren işveren, işçiye deneme amacıyla iş verildiğini ispatlamalıdır; deneme amacının sözleşmede ya da yazılı belgede gösterilmesi bu ispatı kolaylaştırır.
- Taraflar sözleşmede aksini kararlaştırmışsa, bu kararlaştırmayı ileri süren taraf yazılı sözleşme ile ispat eder; sözleşmenin yazılı olmaması hâlinde tanık dinlenmesi yoluna gidilebilir.
- Sözleşmenin belirli süreli olduğunu ileri süren taraf, süreye ilişkin açık kararlaştırmayı ya da aralıklı çalıştırma olgusunu ispatlamalıdır.
- Karinelerin çürütülmesi için karşı taraf, aksi kararlaştırmanın varlığını ya da aralıklı çalışmayı ispatlamakla yükümlüdür.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- 4857 sayılı Kanun m.15: İş Kanunu'nun deneme süresine ilişkin düzenlemesidir. TBK m.468'deki deneme karinesinin hangi sınırlar içinde uygulanacağını belirler.
- 4857 sayılı Kanun m.11: Belirli süreli iş sözleşmesinin ancak belirli nedenlere dayanarak yapılabileceğini ve zincirleme sözleşmelere ilişkin sınırları düzenler. Belirli süreli karinenin işlemesi bakımından bu hükümler birlikte değerlendirilir.
- 4857 sayılı Kanun: İş sözleşmesinin feshi, fesih bildirim süreleri ve iş güvencesi hükümleri bu kanunda düzenlenmiştir; TBK m.468 bu konulara ilişkin hüküm içermez.

## [TBK m.469 — Genel hükümlerin uygulanması](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-469)

Madde, pazarlamacılık sözleşmesi ile evde hizmet sözleşmesine ilişkin özel hükmün bulunmadığı hallerde, hizmet sözleşmesinin genel hükümlerinin bu sözleşmelere uygulanacağını düzenler. Maddenin kapsamı, bu iki sözleşme türünün kendi özel hükümlerinin boşluk bıraktığı konulardır. Madde, hizmet sözleşmesinin genel hükümlerinin hangi sözleşmelere ne ölçüde uygulanacağını ayrıntılı biçimde belirlemez. Pazarlamacılık sözleşmesinin ve evde hizmet sözleşmesinin kendi hükümleri (m.448-468) düzenlemez. Hizmet sözleşmesinin genel hükümlerinin içeriği (m.393 vd.) bu maddede yer almaz. Genel işlem koşulları, yorum ve sözleşmenin geçerliliğine ilişkin genel kurallar da bu maddenin konusu değildir.

### Genel hükümlerin uygulanması: hangi kavramlar bilinmeli?

- **Pazarlamacılık sözleşmesi**: Bir tarafın (pazarlamacı) diğer tarafa ait malların pazarlanmasına ilişkin faaliyetleri üstlendiği sözleşme türüdür. Madde bu sözleşmenin özel hükümlerini (m.448 vd.) kapsamına alır, kendisi bu hükümleri düzenlemez.
- **Evde hizmet sözleşmesi**: Hizmet görenin işini iş verenin konutunda ya da onun belirlediği yerde yapmayı üstlendiği sözleşme türüdür. Madde, bu sözleşmenin özel hükümlerinin (m.461 vd.) boşluk bıraktığı hallerde uygulanacak genel çerçeveyi verir.
- **Özel hüküm bulunmaması**: Pazarlamacılık ve evde hizmet sözleşmelerinin kendi bölümlerinde ilgili soruyu çözen bir kuralın yer almamasıdır. Belirli bir sorunun özel hükümle çözülüp çözülmediği, genel hükümlerin uygulanıp uygulanmayacağını belirler.
- **Hizmet sözleşmesinin genel hükümleri**: Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesine ilişkin genel düzenlemeleridir. Bu hükümler, madde uyarınca pazarlamacılık ve evde hizmet sözleşmelerinde yalnızca özel düzenleme eksikliği bulunan konularda devreye girer.

### Genel hükümlerin uygulanması: hangi şartlar aranır?

- Ortada pazarlamacılık sözleşmesi ya da evde hizmet sözleşmesi bulunmalıdır.
- Uyuşmazlık konusu sorunun ilgili özel hükümlerde (m.448-468) düzenlenmemiş olması gerekir.
- Genel hükümlerin uygulanabilmesi için, özel hükmün bulunmadığı hususun açıkça tespit edilmesi gerekir; özel hükmün bulunduğu durumda madde uygulanmaz.
- Uygulanacak genel hüküm, sözleşmenin niteliğiyle bağdaşmalıdır.

### Genel hükümlerin uygulanması: hangi sonuçları doğurur?

- Pazarlamacılık ya da evde hizmet sözleşmesinde özel hüküm bulunmayan bir konuda hizmet sözleşmesinin genel hükümleri uygulanır.
- Özel hükmün düzenlediği bir konuda genel hükümler uygulanmaz; özel hüküm önceliklidir.
- Genel hükümlerin uygulanması, sözleşmenin özel nitelik taşıyan yönlerini ortadan kaldırmaz; özel hükümler geçerliliğini korur.

### Özel hüküm var ile yok arasındaki fark nedir?

- Pazarlamacılık ya da evde hizmet sözleşmesinin kendi hükmü sorunu düzenliyorsa, o hüküm uygulanır.
- Özel hükmün sorunu düzenlemediği hallerde, hizmet sözleşmesinin genel hükümleri uygulanır.

Sonuç: Genel hükümler yalnızca boşluğu doldurur; özel hüküm varken genel hüküm devreye girmez.

### Pazarlamacılık sözleşmesi ile evde hizmet sözleşmesi arasındaki fark nedir?

- Pazarlamacılık sözleşmesinde, özel hükümler m.448-460 arasında yer alır.
- Evde hizmet sözleşmesinde, özel hükümler m.461-468 arasında yer alır.

Sonuç: Her iki sözleşme için de madde aynı genel çerçeveyi kurar; hangi sözleşmenin hükmünün eksik kaldığı somut olayda ayrıca belirlenmelidir.

### Genel hükümlerin uygulanması: sık yapılan hatalar nelerdir?

- Maddeyi, pazarlamacılık ya da evde hizmet sözleşmesinin tüm sorunlarında doğrudan hizmet sözleşmesi hükümlerinin uygulanması olarak okumak; önce özel hükümlere bakılması gerektiğini göz ardı etmek.
- Özel hükmün sorunu tam olarak çözmediği durumda bile genel hükme başvurmamak; boşluğun varlığını doğru tespit etmek gerekir.
- Maddenin hizmet sözleşmesinin genel hükümlerinin her sözleşme türüne aynı ölçüde uygulanacağını varsaymak; uygulanacak hükmün sözleşmenin niteliğiyle bağdaşması gerekir.

### Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

- Mahkemeler, uyuşmazlık konusu sorunun önce pazarlamacılık ya da evde hizmet sözleşmesinin özel hükümlerinde çözülüp çözülmediğine bakmakta, çözülmediği tespit edildiğinde genel hükümlere dönmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/1425 E., 2024/97 K., 01.02.2024)

### Nasıl ispat edilir?

- Genel hükümlerin uygulanmasını isteyen taraf, sözleşmenin pazarlamacılık ya da evde hizmet sözleşmesi olduğunu ve ilgili özel hükmün sorunu düzenlemediğini ispatlamalıdır; bu ispat sözleşmenin niteliğine ilişkin yazılı belgeler ve sözleşme metniyle yapılabilir.
- Özel hükmün varlığını ileri süren karşı taraf, o hükmün ilgili soruyu çözdüğünü ispatlamakla yükümlüdür.
- Sözleşmenin niteliği (pazarlamacılık veya evde hizmet) tartışmalıysa, tarafların davranışları ve sözleşmenin ifa biçimi delil olarak değerlendirilir.

### Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

- [6098 sayılı Kanun m.393](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-393): Hizmet sözleşmesinin tanımını ve genel hükümlerin başlangıç noktasını verir; m.469 uyarınca uygulanacak genel hükümlerin çerçevesini oluşturur.
- [6098 sayılı Kanun m.448-460](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-448): Pazarlamacılık sözleşmesinin özel hükümleridir; bu hükümlerde düzenleme bulunmayan konularda m.469 devreye girer.
- [6098 sayılı Kanun m.461-468](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-461): Evde hizmet sözleşmesinin özel hükümleridir; bu hükümlerde düzenleme bulunmayan konularda m.469 devreye girer.

## Süreler

| Süre | Madde | Hüküm |
|---|---|---|
| bir hafta | [m.465](https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-465) | İşveren, işçinin üreterek teslim ettiği ürünü inceler; varsa bulduğu ayıpları teslimden başlayarak bir hafta içinde işçiye bildirir. |

## Konuda geçen kararlar

- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2023/1425 E., 2024/97 K., 01.02.2024 (m.469)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2022/1575 E., 2023/11 K., 16.01.2023 (m.469)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2022/960 E., 2022/1417 K., 20.12.2022 (m.469)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/1514 E., 2021/1611 K., 23.12.2021 (m.469)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/1195 E., 2021/1594 K., 23.12.2021 (m.469)
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2021/174 E., 2021/1609 K., 23.12.2021 (m.469)

---

Bu metin eğitim amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan madde metnidir; alıntılarken maddenin güncel hâlini teyit edin.
Kaynak: https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/evde-hizmet-sozlesmesi